بر اساس اطلاعات موجود در اینترنت، در 5 اردیبهشت 1346، یک روز پس از افتتاح کارخانه ملی خودروسازی ایران در اتوبان تهران – کرج، شاه و فرح راهی شمال شرق تهران شدند، به طوری که یکی از عناوین اصلی صفحات نخست روزنامه های عصر به اخبار اقتصادی – زیربنایی اختصاص یافت. «سد فرحناز افتتاح شد».
این خبر در روزی منتشر شد که اخبار مختلفی در صفحه اول روزنامه منعکس شده بود. همه نگاه ها در سطح بین المللی معطوف به خبر دستگیری مارتین بورمان، معاون هیتلر در گواتمالا بود. در جبهه داخلی، اولین کنگره حزب ایران نوین در تهران برگزار شد و یک فروند هواپیمای اف سرنگون شد. خبر حضور نیروی هوایی پنجم ارتش در پایگاه شاهرخی همدان بیش از سایر اخبار مورد توجه قرار گرفت.
ساخت سد در چه سالی آغاز شد؟
در آن روز علاوه بر شاه و فرح، غلامرضا پهلوی، امیرعباس هویدا، نخست وزیر وقت شریف امامی، سپس شریف امامی رئیس مجلس سنا، رئیس وقت شورای ملی ریاضی در این محوطه پروژه برای افتتاح سد «فرحناز» که توسط دو پسر محمدرضا شاه به مدت 3 سال بر روی رودخانه جاجرود ساخته شده بود، حضور داشتند.
روزی که به بهره برداری رسید، اعلام شد دریاچه پشت سد که از فروردین 1346 ذخیره شده بود تقریباً به نصف ظرفیت آن پر شده و مابقی به تدریج تکمیل می شود. از سوی دیگر، اعلام شد که اگرچه آب این سد در تمام سال 1346 «به میزان قابل توجهی مصرف شرب نخواهد داشت»، اما برق تولیدی در اینجا از پایان پاییز وارد شبکه می شود.
این پروژه زیربنایی در تیرماه 1339 با آغاز عملیات نقشه برداری به بهره برداری رسید. اما در اردیبهشت 1343 در حضور شاه بتن ریزی سد اصلی آغاز شد و در عرض 3 سال بیش از 770000 متر مکعب بتن در سد اصلی ریخته شد.
آمارهای جالب از ساخت سد لتیان
بنا به گزارش ارائه شده در روز افتتاحیه، سد فرحناز دارای 24 ستون بوده و ارتفاع آن از سطح دریا یک هزار و 612 متر بوده است. حداکثر ارتفاع سد از پی تقریباً 107 متر پذیرفته شد. حداکثر ارتفاع سد از بستر رودخانه 80 متر، حداکثر ضخامت پی 107 متر و ظرفیت دریاچه سد 95 میلیون متر مکعب بوده است.
از سوی دیگر برآوردهای لازم برای تولید برق در سد «فرحناز» انجام شد و گفته شد میزان برق انتقالی از زیرساخت های برق این سد به تهران سالانه حدود 51 میلیون کیلووات ساعت خواهد بود. پیش بینی می شد با افتتاح سد لار این رقم به 72 میلیون کیلووات ساعت در سال افزایش یابد.
نکته مهم دیگر در افتتاح سد لتیان طراحی خطوط انتقال آب به تهران بود. تونلی به طول 9 هزار و 576 متر و ظرفیت انتقال 9 متر مکعب بر ثانیه برای انتقال 180 میلیون متر مکعب آب از دو سد «فرحناز» و «لار» به تهران ساخته شد.
بخش جالب دیگر آمار ساخت سد فرحناز مربوط به مصرف مصالح ساختمانی لازم بود. در این طرح 7 هزار و 184 تن فولاد و 266 هزار تن سیمان مصرف شد. سیمان از سه کارخانه لوشان، ری و تهران خریداری شد.
ماجرای تغییر نام ۱۱ سد در ایران
پس از پیروزی انقلاب نام سد «فرحناز» به «لتیان» تغییر یافت. در 15 مرداد 1358 هیئت دولت موقت به پیشنهاد وزارت نیرو که مسئولیت آن بر عهده عباس تاج کاشانی بود، تصمیمی با امضای مهدی بازرگان اتخاذ کرد که در آن اسامی جدید برای 11 سد کشور انتخاب شد.
بر اساس این مصوبه، نامهای جدید سدهای ایران عبارت بودند از: سد محمدرضا پهلوی: سد «دز»، سد فرح: سد «سفیرود»، سد شهناز پهلوی: سد «اکباتان»، سد شاه اسماعیل: سد «گلپایگان»، «سد فرحناز پهلوی»: سد «مَپورها» دام، «مَعْبَدَم» دام: سد: سد «زریرود»، سد داریوش کبیر: سد «درودزن»، سد رضاشاه کبیر: سد «کارون» و سد نادرشاه: سد «مارون».