بعدی- با افزایش تنش بین ایران و آمریکا و ارسال حجم زیادی از تجهیزات و تسلیحات نظامی به منطقه، رسانه ها و کارشناسان حوزه هایی مانند سیاست خارجی، امنیتی و نظامی در حال تحقیق و ارائه سناریوهای احتمالی آینده هستند.
بر اساس گزارش فردا، سناریوهای ارائه شده بر اساس تجربه درگیری های قبلی، جنگ 12 روزه، ناآرامی های ژانویه گذشته، تهدیدهای رئیس جمهور آمریکا، واکنش های ایران و حجم بی سابقه تسلیحات و تجهیزات ارسال شده به خاورمیانه است. چند روز پیش مشخص شد که آمریکایی ها سامانه های پدافندی، هواپیماهای ترابری، جنگنده، آواکس، هواپیماهای سوخت رسان، جنگ الکترونیک و هواپیماهای بمب افکن را به منطقه فرستاده و در پایگاه های مختلف مستقر کرده اند. بعداً با اعزام ناو هواپیمابر یو اس اس آبراهام لینکلن به منطقه عملیاتی سنتکام، این خبر جدی تر شد. بر اساس گزارش های موجود این کشتی روز دوشنبه وارد منطقه شده و احتمالا در دریای عرب است. ترامپ شب گذشته اعلام کرد که ناوگان جدیدی به ایران می فرستد. این بار ایران اعلام کرد که هرگونه حمله ای را جنگی همه جانبه می داند و واکنشش با حمله قبلی متفاوت است. خبر رسمی حاکی از اعزام تجهیزات به منطقه برای انجام رزمایش مشترک و همه جانبه است.
محاصره دریایی
آخرین سناریویی که رسانه ها به آن توجه کردند، محاصره دریایی ایران است. هدف از این محاصره در وهله اول جلوگیری از فروش نفت ایران و افزایش فشار بر ایران بدون درگیری مستقیم است. در این سناریو نیروی دریایی و هوایی آمریکا اجازه صادرات نفت ایران از طریق تنگه هرمز را نخواهند داد و طرف مقابل در موقعیتی قرار خواهد گرفت که به واکنش موشکی- پهپاد یا نیروی دریایی ایران واکنش نشان دهد. با نگاهی به اخبار به نظر می رسد این گزینه احتمالا ابتدا مورد توجه روزنامه اسرائیلی جروزالم پست قرار گرفته و در رسانه ها بازتاب داشته است. این روزنامه به نقل از کارشناسان امنیتی نوشت: گزینه محاصره ایران توسط آمریکا به عنوان یک جایگزین جدی برای حمله مستقیم نظامی در حال ظهور است. تحلیلگران پیشنهاد می کنند که محاصره دریایی یا اقدام نمادین محدود می تواند فشار بر تهران را افزایش دهد و در عین حال خطر درگیری منطقه ای گسترده تر را کاهش دهد.
ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن یک ناو هواپیمابر کلاس نیمیتز است.
پایگاه آمریکایی هوش انرژی وی در تحلیل این سناریو نوشت: با تقویت دارایی های دریایی و هوایی آمریکا در خاورمیانه، بازارهای نفت بار دیگر منتظر حملات نظامی آمریکا یا اسرائیل به ایران، محاصره احتمالی نفتکش ها در منطقه و تجدید تلاش های دیپلماسی با تهران در پی سرکوب خشونت آمیز اعتراضات ضد دولتی هستند. در بخشی دیگر از این گزارش آمده است: «دولت ترامپ که با دستگیری گستاخانه نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا در اوایل ژانویه و همچنین محاصره مداوم نفتکشهای نفتی ورودی و خروجی از آبهای این کشور جرأت یافته است، ممکن است با تشدید تحریمها و توقیف نفتکشهای ایرانی، رویکرد مشابهی را علیه ایران اتخاذ کند.»
سایت تخصصی دیده بان دفاع وی در تحلیل دیگری گفت: تحلیلگران گزینه محاصره ایران توسط آمریکا را وسیله ای بین دیپلماسی و جنگ می دانند. محاصره دریایی می تواند صادرات نفت ایران، خطوط کشتیرانی یا دسترسی به خطوط دریایی کلیدی را هدف قرار دهد و فشار اقتصادی و سیاسی را بدون حملات جنبشی فوری اعمال کند. تهدیدی برای ایران». همچنین فشار خود را بر تهران و متحدان منطقهای آن افزایش خواهد داد.»
حملات محدود به اهداف خاصی است
سناریوی دیگری که مورد توجه قرار گرفته، حملات محدود آمریکاست. نیت سوانسون، مدیر پروژه استراتژی ایران شورای آتلانتیک و یک دیپلمات سابق آمریکایی وی در مقاله ای که در سایت این اندیشکده منتشر شده، به تشریح چهار گزینه علیه ترامپ پرداخته است. او این گزینه ها را با توجه به وعده ترامپ برای کمک به معترضان در ایران بررسی کرد.
در پی حمله آمریکا به تاسیسات هسته ای، ایران به پایگاه هوایی العدید قطر حمله کرد
به گفته سوانسون، اولین انتخاب ترامپ است حملات نمادین به اهداف متعارف مانند سایت های هسته ای و موشکی ایران. گزینه ای که به گفته نویسنده این مقاله، «تضمین می کند که هیچکس نمی تواند رئیس جمهور را به ترسیم خطوط قرمز و سپس نادیده گرفتن آنها متهم کند». نویسنده مقاله دومین گزینه پیش روی رئیس جمهور آمریکا است حمله نظامی و سایبری علیه اهداف امنیتی و نظامی کشورمان به گفته وی، او گزینه ای را می شناسد که بر اراده جمهوری اسلامی تاثیری ندارد. گزینه سوم را انتخاب کرد اهداف اقتصادی او می داند که آنها می توانند هدف اسرائیل در جنگ 12 روزه باشند. سوانسون میگوید پایانههای صادرات نفت و تأسیسات گاز طبیعی ایران، مانند جزیره خارک، ممکن است در این فهرست باشند. این اقدام خطرناکی است که می تواند بازار انرژی را تحت تاثیر قرار دهد، اما برای کشوری با مختصات اقتصادی ایران موثر است. گزینه دیگری وجود دارد خلاء قدرت در ایران در حال ایجاد است و آینده غیر قابل پیش بینی است.
تصرف پایانه نفتی خارک
این گزینه توسط مراجع تحلیلی مختلف از جمله: مایکل روبین، یکی از مقامات سابق پنتاگون و همکار فعلی اندیشکده امریکن اینترپرایزAEI) ترامپ پیشنهاد داد که ایران برای جلوگیری از گرفتار شدن در باتلاق جنگ و حضور نظامی در ایران، به این پایانه نفتی برود که 90 درصد صادراتش از اینجا انجام می شود. روبین تاکید می کند که دولت ایران به دلیل وابستگی ایران به درآمد نفتی در پرداخت حقوق و هزینه ها با مشکل مواجه خواهد شد.
محمد منان رئیسی نماینده قم در شورای اسلامی در یادداشتی حاوی عنوان فروش نفت؛ همه با هم یا هیچ! او به موضوع خارک پرداخت. وی نوشت: بر اساس گزارش FDD، جزیره خارک که تنها منبع صادرات نفت ایران است، یکی از گزینه های احتمالی حمله آمریکاست. سناریوی بدبینانه این است که ترامپ بخواهد با اشغال جزیره خارک ابتدا از فروش نفت ایران جلوگیری کند. بنابراین، ایران باید برای همه سناریوها (از جمله در میدان نفتی) آماده باشد و هر چه زودتر از طریق سناریوهای بدبینانه در میدان نفتی اقدام شود. خط لوله جاسک که دومین منبع فروش نفت ایران است.
خارک یا جزیره خارگ یکی از نقاط استراتژیک خلیج فارس و پایانه اصلی صادرات نفت ایران است.
وی ادامه داد: با وجود اینکه حدود 60 میلیون بشکه نفت ایران در آب های نزدیک چین وجود دارد، ایران تا یک ماه پس از شروع جنگ فرصت دارد به چین بفروشد، اما با تاکید بر کنترل ایران بر تنگه هرمز، باید این پیام روشن به آمریکا و کشورهای منطقه داده شود که در صورت وقوع چنین سناریویی، واکنش غیرقابل قبول و نادرست ما خواهد بود. یعنی در جنگ آینده زیرساخت های انرژی خود را معادل زیرساخت های انرژی کل منطقه ارزیابی می کنیم و با تاکید بر تنگه هرمز باید به صراحت هشدار دهیم که یا همه با هم نفت می فروشیم یا هیچکس نفت نمی فروشد!
وی به گزارش اندیشکده راستگرای FDD (بنیاد دفاع از دموکراسی ها) که در 17 اکتبر سال گذشته منتشر شد، اشاره می کند که در آن فهرستی از اهداف نظامی، زیرساختی و هسته ای ایران برای حمله به اسرائیل و آمریکا را پیشنهاد کرده بود. برخی از اهداف در جنگ 12 روزه اسرائیل و آمریکا علیه ایران هدف قرار گرفتند. یکی از اتفاقاتی که در جنگ قبل رخ نداد، حمله دشمن به زیرساخت های حیاتی ایران بود. در حال حاضر اندیشکده ها و رسانه ها به ویژه نهادهایی که به اندیشکده های ضد جمهوری اسلامی معروف هستند، موضوع حملات تروریستی هستند. حمله به زیرساخت ها آنها همچنین آنها را روی میز می گذارند و تئوری هایی در مورد آنها ایجاد می کنند.
ایران دارای طیف گسترده ای از پهپادها و موشک های بالستیک در حوزه نظامی است
فشار بر تهران و تمرکز بر خیابان
گزینه ای به نام جنبش های مدنی نیز در تحلیل های مختلف وجود دارد. به عنوان مثال وال استریت ژورنال وی با اشاره به اعتراضات دی ماه گذشته در ایران، به موضوع وضعیت اقتصادی ایران پرداخت و در بخش پایانی گزارش خود خاطرنشان کرد: «برخی از کمکهای ترامپ پیشنهاد داده است که به جای حمله نظامی، از ابزارهایی مانند کمک به هماهنگی آنلاین دادستانها یا اعمال تحریمهای جدید علیه تهران استفاده شود». اسکات بسانت، وزیر خزانه داری آمریکا روز سه شنبه در حاشیه مذاکرات داووس با اشاره به «تأثیر جدی فشارهای مالی آمریکا که در دسامبر گذشته اقتصاد ایران را به هم ریخت» تاکید کرد که این فشارها «باعث شد که مردم ایران بدون شلیک حتی یک گلوله به خیابان ها بیایند».
سیاستمداران سختگیر آمریکایی این کشور، برخی رسانه ها و اندیشکده ها آشکارا درباره «تسلیح معترضان» صحبت و می نویسند. آخرین نمونه از اینها سناتور تد کروز بود که این خواسته را علنی کرد و سخنان او در ایران واکنش نشان داد. اما تاکید بر این سناریو به تد کروز محدود نمی شود. گزارش اخیر وال استریت ژورنال به نقل از یک استاد دانشگاه دانمارکی و کارشناس مسائل ایران گفته است که تا زمانی که این گسترش تسلیحات هسته ای رخ ندهد، حملات محدود و هدفمند ایالات متحده علیه اهداف نظامی در ایران بی فایده خواهد بود.
ایران در ژانویه 1404 بسیار ناپایدار بود و طبق آمار رسمی چندین هزار نفر در این بحران کشته شدند.
در حالی که سناریوی بازگشت بحران به خیابان های ایران در دستور کار قرار گرفت، پیشنهاد حفظ فشار روانی بر تهران به دلیل حضور نظامی آمریکا نیز در برخی از این تحلیل ها و مقالات اتاق فکر مطرح شد. سوانسون در مقاله خود برای شورای آتلانتیک به این گزینه از منظر حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن نگاه کرد و نوشت: «حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در میدان نبرد دو فایده دارد: اول اینکه به ایالات متحده اجازه میدهد در برابر هرگونه تلافیجویانه ایران راحتتر دفاع کند. پاسخ به اقدام ایالات متحده می تواند با تشدید بیشتر نیروهای آمریکایی مواجه شود. برای جلوگیری از انجام هر کاری که تنش ها را تشدید می کند، از ایران جلوگیری شود.»
باز کردن جعبه پاندورا
ترامپ در روزهای اخیر از واژه آرمادا برای توصیف ناوگان دریایی این کشور که به منطقه اعزام شده اند استفاده کرده است. آرمادا در زبان اسپانیایی به معنای ناوگان دریایی است و اشاره ای تاریخی به نیروی دریایی قدرتمند اسپانیا در قرن شانزدهم است. در سال 1588، اسپانیا نیروی دریایی عظیمی متشکل از 130 کشتی برای حمله به انگلستان ایجاد کرد که در آن زمان به عنوان بزرگترین ناوگان دریایی جهان شناخته می شد. حتی امروزه نیز از Armada در ادبیات نظامی بریتانیا برای توصیف یک ناوگان دریایی عظیم و شکست ناپذیر استفاده می شود. برخی رسانه ها می گویند که ترامپ به دلیل استقرار گسترده تجهیزات مختلف هوایی، زمینی و دریایی در منطقه از واژه آرمادا برای انتقال پیام های سیاسی استفاده می کند.
نیروی دریایی اسپانیا هنوز به نام آرمادا شناخته می شود
از سوی دیگر، جعبه پاندورا نمونه دیگری است که سیاستمداران جمهوری اسلامی، آمریکا و سایر کشورهای منطقه همواره نسبت به گشودن آن هشدار می دهند و به گسترش جنگ در منطقه و خسارات سنگین اشاره می کنند. جعبه پاندورا به یک اسطوره یونانی نیز اشاره دارد و به ظرفی اشاره دارد که تمام بلاها و بدی های دنیا در آن گنجانده شده است و وقتی صاحب آن را باز می کند محتویات آن به زمین می افتد که تا آن زمان هیچ گونه آلودگی نداشته است. مقامات جمهوری اسلامی علنا یا در مصاحبه با رسانههای بینالمللی به عنوان منابع عالی اطلاعرسانی اعلام کردند که «هر گونه حمله» را حملهای گسترده و اقدامی علیه موجودیت ایران میدانند و در مقیاس وسیع به آن واکنش نشان خواهند داد.
مقامات سیاسی و نظامی ایران می گویند که سطح آمادگی و هوشیاری نیروهای مسلح در بالاترین سطح است
سناریوهای مقابله ای ایران در برابر تجاوز احتمالی آمریکا به طور کامل در رسانه ها تحلیل نشده است. این در حالی است که منابع خارجی بر این باورند که پاسخ ایران بسته به سناریو و اهداف آمریکایی ممکن است شامل حمله به ناوگان دریایی، حملات موشکی و پهپادی به پایگاه های آمریکایی در کشورهای منطقه و بسیج نیروهای مقاومت باشد. گفته میشود که ایران هشدار داده است که آیا اسرائیل در حمله به ایران مشارکت داشته باشد یا نه، سرزمینهای اشغالی نیز زیر آتش خواهند بود.