طی روزهای اخیر اخبار و اظهارات رسمی متعددی منتشر شد که نشان میدهد روند دیپلماتیک ایران و آمریکا بار دیگر وارد مرحله جدیدی شده و احتمال آغاز مذاکرات هستهای بین دو کشور قویتر از گذشته شده است. این روندی است که همزمان با تحرکات منطقه ای و بین المللی از جمله نقش کشورهای همسایه، روسیه و حتی رژیم صهیونیستی دنبال می شود.
به گزارش شرق، خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه در دولت، دستور آغاز مذاکرات را مسعود البادیسیان رئیس جمهور ایران صادر کرد. بر اساس این گزارش، مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا تنها در چارچوب موضوع هسته ای انجام خواهد شد و موضوعات دیگری در دستور کار این مذاکرات قرار ندارد.
این خبر اولین تایید غیررسمی تصمیم مقامات ارشد دولتی برای حرکت به مرحله جدید مذاکرات تلقی می شود. خبرگزاری تسنیم نیز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که احتمال آغاز مذاکرات ایران و آمریکا در روزهای آینده با حضور مقامات ارشد دو کشور وجود دارد. به گفته این منبع، اگرچه هنوز زمان و مکان این دیدار مشخص نشده است، اما مذاکرات احتمالی در سطح «سید عباس عراقچی» به نمایندگی از ایران و «استیو ویتکاف» نماینده ویژه رئیس جمهور آمریکا انجام خواهد شد.
در همین زمینه، اسماعیل بقایی سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران در پاسخ به سوالی مبنی بر ادعای زمان گرفتن از آمریکا، تاکید کرد که جمهوری اسلامی ایران هرگز اولتیماتوم یا محدودیت زمانی را نپذیرفته است و چنین موضوعی صحت ندارد. وی با اشاره به رویکرد ایران در دیپلماسی گفت: ایران در عین صداقت و جدیت اجازه نمی دهد از مذاکره به عنوان ابزار فشار استفاده شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین گفت: ایران در حال بررسی کلیات و جزئیات پیشرفت این روند دیپلماتیک با توجه به اخباری مبنی بر برگزاری مذاکرات در ترکیه است.
وی از تشدید تلاش های جمیله کشورهای منطقه خبر داد و افزود تماس های مستمر همسایگان و بازیگران منطقه وجود دارد. به گفته وی، ایران با حساسیت خاصی به عامل زمان می نگرد و هر روز تسریع در رفع یا کاهش تحریم های غیرقانونی را موفقیت آمیز می داند.
در سطح منطقه، فارس به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد که «استیو ویتکاف» نماینده ویژه رئیس جمهور آمریکا در امور خاورمیانه به زودی وارد تل آویو می شود. بر اساس اخبار رادیو ارتش و شبکه 13 تلویزیون اسرائیل، ویتکاف در این سفر با بنیامین نتانیاهو و مقامات ارشد نظامی اسرائیل دیدار خواهد کرد و موضوع اصلی این دیدارها ایران خواهد بود. شبکه «القاهره الاخباریه» نیز این موضوع را تایید کرد.
از سوی دیگر، ایسنا گزارش داد، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین اعلام کرد که روسیه آماده است انتقال اورانیوم مازاد به کشورها را به عنوان راه حل اختلافات مذاکره پیشنهاد دهد. پسکوف تاکید کرد که مسکو با همه طرف های ذیربط در مذاکرات هسته ای ایران در تماس است و این پیشنهاد می تواند بخشی از راه حل های دیپلماتیک آتی باشد.
همه این تحولات نشان میدهد که فضای دیپلماتیک در موضوع هستهای ایران وارد فاز فعالتری شده که همچنان با حساسیتها و ارزیابیهای جدی همراه است و ممکن است روزهای آینده نقش تعیینکنندهای در تعیین روند این مذاکرات داشته باشد.
عدم اطمینان در مسیر پیش رو
در شرایط کنونی که بار دیگر نشانههایی از فعالیت دیپلماتیک در پرونده هستهای ایران و آمریکا مشاهده میشود، برخی از علائم هشداردهنده را نباید به راحتی نادیده گرفت. از مواضع و پیامهای غیررسمی طرف آمریکایی، مشخص میشود که خواستههای واشنگتن به خروج یا محدود کردن اورانیوم 60 درصد خالص محدود نمیشود، بلکه نگاه آمریکا به کل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. چنین رویکردی در عمل به معنای فراتر رفتن از چارچوب های قبلی و ایجاد حداکثر خواسته هایی است که می تواند مسیر پیش رو را با عدم قطعیت ها و خطرات جدی مواجه کند.
این تغییر در لحن و تنوع خواسته ها این گزاره را تقویت می کند که نمی توان به سادگی به آینده مذاکرات خوش بین بود. تجربه گذشته نشان داده است که وقتی سقف مطالبات آمریکا افزایش مییابد، روند گفتگو یا فرسوده میشود یا به بنبست میرسد. اما امید همچنان یک ضرورت در معادلات دیپلماسی است. با این امید که عقلانیت سیاسی بر رویکردهای فشارمحور غلبه کند و مسیر تعامل از تهدیدها و مطالبات حداکثری بگذرد. در عین حال، نمی توان این احتمال را رد کرد که هر دو طرف، به ویژه تهران، به دنبال نوعی «خبر درمانی» و مدیریت افکار عمومی هستند. رویکردی که با ایجاد سیگنالهای دیپلماتیک مثبت به شکست ساعت و کاهش فشارهای فوری کمک میکند.
اگرچه این تاکتیک ممکن است از تشدید بحران در کوتاه مدت جلوگیری کند، اما اگر اراده واقعی برای توافق وجود نداشته باشد، تنها بحران را به آینده پرهزینهتری خواهد برد. بنابراین، دیپلماسی امروز بیش از هر زمان دیگری در لبه امید و هشدار عمل می کند.