«نیمه شب» درباره جنگ 12 روزه ایران و اسرائیل است و سعی دارد یک واقعه واقعی را به تصویر بکشد: در یکی از لحظات حساس جنگ، موشکی در نزدیکی بیمارستان یوسف آباد فرود میآید، اما نتیجه نمیدهد. همزمان نوزادی در همان بیمارستان به دنیا می آید و فیلم این تولد را با تلاش تیم خنثی سازی برای خنثی کردن بمب موازی می کند.
«مهدی» در مرکز روایت قرار دارد; افسر ارشد تیم خنثی سازی که داستانش باید در دل بحران، تنش و انسانیت شکل بگیرد. اما آنچه در واقع روی پرده دیده می شود، کمتر یک تنش اجباری انسانی است و بیشتر تلاشی برای تبدیل یک موقعیت واقعی به یک اثر دفاعی و پیام محور است. این فیلمی است که از همان ابتدا به جای نمایش درام، پیام دادن را در اولویت قرار می دهد.
مشکل اصلی نیمه شب از جایی شروع می شود که فیلم حتی تظاهر به استقلال هم نمی کند. نتیجه کاری است که در آن رد سفارش به وضوح قابل مشاهده است; از شهرداری تا بسیج، از آتش نشانی تا نیروی انتظامی. این سکانس نه تنها در موضوع، بلکه در میزانسن، طراحی سکانس ها و حتی چینش نماها نیز مشهود است.
مثالها بسیارند: توالی ایست بازرسی، اسکورت ماشین آتشنشانی، و اوج این رویکرد، توالی عجیب «مسدود باد». جایی که نمایندگانی از ارگان های مختلف در یک زنجیر تظاهرات ایستاده اند تا باد سر و صدا را تکان ندهد. اینجا دیگر به سینما نزدیک نیستیم. این بیشتر شبیه یک تریلر چند آهنگی است که عنوان فیلم روی آن است.
چنین دیدگاه تخصصی مستقیماً به شخصیت پردازی های مصنوعی منجر شده است. «مهدی» به عنوان یک قهرمان، فاقد پیچیدگی، کشمکش درونی یا حتی لحظه ای تردید است. از ابتدا تا انتها همان تصویر از پیش تعریف شده باقی می ماند: بی نقص، بی چون و چرا و بی روح. وضعیت مشابهی در مورد شخصیت های دیگر وجود دارد. از زن معتاد با بازی الناز ملک تا متصدی پارک و «مهندس زن مسئول پارک». همه آنها انواع عملکردی هستند که به جای انسان بودن برای تکمیل پازل پیام طراحی شده اند. هیچ یک از آنها نمی توانند از این وضعیت خارج شوند و هیچ کدام نمی توانند زنده بمانند.
در چنین حالتی، فروپاشی سناریو دور از انتظار نیست. نیمه شب نه درام موثر دارد و نه داستانی پر از تعلیق. تنشی که باید هنگام خنثی کردن بمب ایجاد شود هرگز به تنش واقعی تبدیل نمی شود. هیچ گفتگوی دائمی وجود ندارد. آنچه می شنویم یک سری جملات بلاغی و مستقیم است که نه شخصیت و نه موقعیت را مشخص می کند.
در این مرحله مقایسه با آثار قبلی محمدحسین مهدویان اجتناب ناپذیر است. در «ماجرای نیمروز» با شخصیتهای خاکستری، متناقض و باورپذیری مواجه بودیم که از دل یک درام اجتماعی-تاریخی بیرون میآمدند. «درخت گردو» با وجود بار سنگین تراژدی اش، شخصیت هایی داشت که مصنوعی نبودند و دردشان به جای انتقال، احساس می شد.
از نظر فیلمنامه و درام، «نیمه شب» اساساً در سطح این آثار نیست. توضیح کارگردان درباره تفاوت پارادایم تاریخی امروز با دهه شصت بیشتر یک طفره است. این یک موضوع پارادایم نیست. مسئله این است که اگر فیلم از همان ابتدا تصمیم نگیرد که پیام را منتقل کند، ممکن است همچنان درام در روایت امروزی وجود داشته باشد.
در نشست خبری فیلم هم همین نگاه تکرار می شود; جایی که مهدویان گفت: شعار دادن بد نیست و هر جا ایران دخالت کند شعار می دهم. صحت کلی این جمله جای بحث ندارد، اما هنر قرار نیست این پیام را برساند. هنر باید این را قابل زندگی کند. پیام زمانی مؤثر است که در قلب درام حل شود. نه زمانی که مستقیماً مثل یک اعلامیه به بیننده تحمیل شود. آنچه در «نیمه شب» می بینیم یک شعار هنری نیست، بلکه یک سری شعارهای پر زرق و برق و آشکار است که تماشاگر را از دنیای فیلم بیرون می راند.
فیلم پر از داستان های فرعی است که هر کدام می خواهند چیزی بگویند، اما هیچ کدام به جایی نمی رسند. مشکل فقط ناکارآمدی این خرده روایت ها نیست. مشکل واقعی این است که هیچ روبنای منسجمی برای گره زدن همه آنها به هم وجود ندارد. هیچ درامی وجود ندارد زیرا فیلم از ابتدا به جای ساختن داستان، مشغول تنظیم پیام ها بوده است.
در نهایت، ادعای مهدویان مبنی بر اینکه «نیمه شب» پخته ترین اثر اوست، نه تنها قانع کننده نیست، بلکه به نظر می رسد حافظه مخاطب را نادیده می گیرد. تماشاگرانی که «داستان ظهر»، «درخت آجیل» و «ایستاده در غبار» را تماشا کرده اند، تفاوت بین درام ساخته شده و پیام تحمیلی را می دانند. بلوغ نه با از بین بردن تنش و کاهش ریسک، بلکه با تعمیق درام و اعتماد به مخاطب به دست می آید.
مشکل «نیمه شب» این نیست که چیزی برای گفتن ندارد. مشکل این است که او از ابتدا مطمئن است که حق با اوست و نیازی به قانع کردن مخاطب نمی بیند. و این همان چشم اندازی است که هم در خود فیلم و هم در لحن صدای سازندگان آن در خارج از صفحه نمایش دیده می شود.
5959
گردآوری شده از رسانه خبر آنلاین