بزرگترین و مرگبارترین زمین لرزه های جهان از بم تا شانشی

در آستانه سومین سالگرد زمین لرزه های ویرانگر جنوب ترکیه در 6 فوریه 2023، توصیف تجربه یک زلزله بزرگ و ویرانگر تنها یادآور یک فاجعه طبیعی نیست. بلکه تلاشی برای درک ارتباط علم زلزله شناسی، میزان تلفات انسانی، کیفیت ساخت و ساز و حتی روابط بین الملل است.

پروفسور دکتر مهدی زارع پژوهشکده بین المللی لرزه نگاری در گفت و گو با خبرآنلاین با بررسی آمارهای جهانی و داخلی به بزرگترین زمین لرزه های تاریخ، خسارات و تلفات جانی توجه می کند و می گوید: در آستانه سومین سالگرد زمین لرزه های 7.8 و 7.5 ریشتری که در جنوب ترکیه رخ داده است، از 20 تا 23 بهمن ماه سال جاری در جنوب ترکیه رخ داده است. زلزله.”

مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:

در سال گذشته چند زلزله در جهان به ثبت رسیده است؟

از 11 بهمن 1403 تا 11 بهمن 1404، تقریباً 17500 زمین لغزش بالاتر از بزرگی 4 در سراسر جهان ثبت شد (حدود 48 رویداد در روز) که 12 مورد آن بالاتر از 7 ریشتر بود.

وضعیت ثبت زلزله در ایران در این مدت چگونه بود؟

در همین مدت 185 زمین لرزه با بزرگای بالای 4 ریشتر در ایران ثبت و گزارش شده است. از این تعداد، 12 مورد بالای 5 بودند، اما هیچ کدام بیشتر از 6 نبودند.

اگر دهه گذشته را بررسی کنیم، تصویر لرزه خیزی ایران چیست؟

گزارش شده است که در دهه گذشته بیش از 5 زلزله در ایران رخ داده است و 195 زلزله رخ داده است. تنها یکی از اینها بزرگی بیش از 7 ریشتر داشت (زلزله 7.3 ریشتری سرپل ذهاب در 30 آبان 1395).

مرگبارترین زلزله تاریخ معاصر ایران چیست؟

در 14 دی ماه 1322 زلزله بم که مرگبارترین زمین لرزه تاریخ معاصر ایران است در شهر بم کرمان به بزرگی 6.5 ریشتر و عمق 8.5 کیلومتری زمین رخ داد و دوازده دقیقه به طول انجامید.

خسارات جانی و مالی در زلزله بم چگونه گزارش شد؟

تلفات این زلزله 26271 نفر و مجروحان بیش از 30000 نفر بی خانمان حدود 75000 نفر (اکثریت جمعیت شهر و روستاهای اطراف) گزارش شده است. بیش از 85 درصد ساختمان های مسکونی و غیرمسکونی بم به طور کامل تخریب شد. قلعه تاریخی بم، بزرگترین بنای خشتی جهان و ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز بین 60 تا 90 درصد تخریب شد.

چه عواملی باعث تلفات گسترده در زلزله بم شد؟

وقوع زلزله در ساعات اولیه صبح، استفاده از مصالح ساختمانی غیرمسلح و استانداردهای غیر لرزه ای در ساخت و سازهای شهری و نزدیک بودن کانون زلزله به شهر 100 هزار نفری بم باعث شد تا انرژی زلزله مستقیم و با شدت بیشتری به سطح زمین برسد.

واکنش بین المللی به زلزله بم چه بود؟

این زمین لرزه با واکنش گسترده بین المللی مواجه شد و بیش از 60 کشور تیم های نجات، تجهیزات و کمک های بشردوستانه را به منطقه اعزام کردند. یونسکو بلافاصله برنامه ای را برای حفظ و احیای قلعه بم آغاز کرد که سال ها ادامه یافت.

یکی از معدود کمک های بشردوستانه دولت آمریکا به ایران پس از انقلاب 1357 کمک های پس از این زلزله بود.

نقش تحریم ها در روند کمک های بشردوستانه چیست؟

تحریم های گسترده ایالات متحده علیه ایران همواره شامل معافیت هایی برای تجارت بشردوستانه (غذا، دارو، تجهیزات پزشکی) بوده است. با این حال، در عمل، «تطبیق بیش از حد» بانک‌ها و شرکت‌ها اغلب مانع از جریان کمک‌های بشردوستانه مشروع می‌شود.

تجربه زلزله منسیل در سال 1369 چه تاثیری بر روابط دو کشور گذاشت؟

پس از زلزله 7.3 ریشتری منجیل در 31 ژوئن 1369، دولت بوش پدر کمک های بشردوستانه مستقیم ارائه کرد. ایران ابتدا نپذیرفت اما بعداً برخی از کمک‌های ارسالی از طریق صلیب سرخ را پذیرفت. این یکی از اولین تعاملات بعد از انقلاب در زمینه بلایای طبیعی بود.

زلزله 1381 بم چه تغییراتی در این روند ایجاد کرد؟

پس از زلزله 2002 بم، ایالات متحده کمک های بیشتری کرد و به طور موقت برخی تحریم ها را کاهش داد. او هیئتی متشکل از کارشناسان صلیب سرخ آمریکا و بلایای طبیعی را به ایران فرستاد. هیئتی از کنگره آمریکا نیز از بم دیدن کرد. این دوره شاهد بهبودی کوتاه مدت دیپلماتیک بود که صرفاً بر دلایل بشردوستانه متمرکز بود.

منظور از “دیپلماسی زلزله” چیست؟

“دیپلماسی زلزله” جنبه بسیار واقعی روابط بین الملل است. ایده اصلی این است که یک فاجعه طبیعی بزرگ یک ضرورت بشردوستانه ایجاد می کند که می تواند موقتاً از خصومت های سیاسی فراتر رود، کانال های ارتباطی را باز کند و گاهی به گرم شدن دائمی روابط بینجامد.

این رویداد که پس از زلزله 2003 بم و در بحبوحه درگیری سیاسی بین ایران و ایالات متحده رخ داد، لحظه نادری از تعامل مثبت ایجاد کرد و نشان داد که نگرانی‌های بشردوستانه می‌تواند موقتاً بر خصومت غلبه کند.

نمونه های دیگری از «دیپلماسی زلزله» در جهان چیست؟

حادثه ای که در 8 اکتبر 2005 در بالاکوک پاکستان منجر به کشته شدن بیش از 70000 نفر شد، بزرگترین فاجعه طبیعی از زمان استقلال پاکستان بود. پاکستان یک متحد حیاتی اما گاهی دشوار در «جنگ علیه تروریسم» بود. ایالات متحده تلاش های امدادی گسترده ای را به رهبری نظامی آغاز کرد و کمک های مالی بزرگی را ارائه کرد. این وضعیت باعث بهبود افکار عمومی پاکستان نسبت به آمریکا و تقویت ناگهانی روابط دو کشور شد.

در زلزله 6 فوریه 2023 ترکیه و سوریه چه گذشت؟

در زمین لرزه های 7.8 و 7.5 ریشتری که در 6 فوریه 2023 در جنوب ترکیه رخ داد، فاجعه ای در یکی از کشورهای عضو ناتو رخ داد، در حالی که سوریه در آن زمان دشمن آمریکا بود و تحت تحریم های شدید آمریکا قرار داشت. ایالات متحده بلافاصله تیم های جستجو و نجات شهری و نیروهای نظامی را مستقر کرد، در حالی که متعهد شد 100 میلیون دلار کمک مالی کند.

در مورد سوریه، آمریکا بیش از 200 میلیون دلار کمک بشردوستانه ارائه کرد، اما فقط از طریق سازمان‌های غیردولتی و آژانس‌های سازمان ملل. برای جلوگیری از قدرت گرفتن رژیم اسد. در حالی که برخی از تحریم های مرتبط با کمک به طور موقت کاهش یافت، موضع سیاسی حفظ شد.

محرک های اصلی این نوع دیپلماسی چیست؟

هدف اصلی همیشه حفظ جان و کاهش رنج است. از سوی دیگر، جلوگیری از فروپاشی دولت، مهاجرت دسته جمعی یا ناآرامی های مدنی ناشی از یک فاجعه در یک منطقه استراتژیک. توجه شدید رسانه های جهانی همچنین فشار عمومی بر دولت ها برای اقدام ایجاد می کند.

قوی ترین زمین لرزه قاره ای که در قرن گذشته ثبت شده چه بوده است؟

شدیدترین زمین لرزه به بزرگی 8.6 ریشتر در 25 اوت 1950 در زمینی بین آسام، هند و تبت، در مرز برخورد صفحه قاره هند و صفحه اوراسیا رخ داد. با حدود 4800 تلفات همراه بود.

مرگبارترین زلزله تاریخ بشر چیست؟

470 سال پس از مرگبارترین زمین لرزه تاریخ، در 23 ژانویه 1556، زلزله ای در شانشی چین در زمان سلسله مینگ و همزمان با پادشاه طهماسب صفوی رخ داد که تقریباً 830000 نفر را کشت و هنوز هم مرگبارترین زمین لرزه ثبت شده در تاریخ محسوب می شود.

ابعاد و پیامدهای زلزله 1556 شانشی چه بود؟

این رویداد که به عنوان “زلزله بزرگ جیاجینگ” نیز شناخته می شود، در دره رودخانه وی در نزدیکی شهرهای Huaxian، Wenyan و Huai’an رخ داد. ساختمان ها و خانه ها ویران شدند، بیش از نیمی از جمعیت کشته شدند (تا 60 نفر در برخی مناطق) و شکاف هایی به طول بیش از 20 متر در زمین ظاهر شد.

رانش زمین، آتش‌سوزی و فروریزش ویرانی را در منطقه‌ای به وسعت 500 کیلومتر گسترش داد و 10 استان را که در آن زمان پرجمعیت بودند تحت تأثیر قرار داد. خانه ها فرو ریخت و بازماندگان با آتش سوزی، غارت و ناامنی مواجه شدند. دهه ها طول کشید تا منطقه بهبود یابد.

برآوردهای بعدی نشان می دهد که شدت این زمین لرزه حدود 8 ریشتر و شدت آن حدود 11 بوده و علت اصلی گسترش خسارت رانش زمین، آتش سوزی و قحطی های متعاقب آن بوده است.

چگونه می توان دوره بازگشت چنین زلزله ای را تخمین زد؟

کاتالوگ لرزه نگاری تاریخی 3000 ساله چین تقریباً 2500 سال قبل از 1556 هیچ زلزله دیگری با بزرگی و موقعیت مشابه را نشان نمی دهد. نرخ لغزش طولانی مدت گسل ها در این منطقه تقریباً 1-3 میلی متر در سال یا کمتر است.

قرن ها تا هزاره ها طول می کشد تا فشار کافی برای ایجاد یک رویداد قدر 8 ایجاد شود. اگرچه دوره بازگشت بین 2000 تا 5000 سال به این معنی نیست که هر 4000 سال یک زلزله رخ می دهد، اما به این معنی است که متوسط ​​فرکانس زلزله در مقیاس های زمانی بسیار طولانی به این میانگین بازگشت می رسد.