آیا فشار نتانیاهو روند مذاکرات ایران و آمریکا را تعیین می کند؟

آینده– سهیل کیوان، تحلیلگر ارشد امور خاورمیانه در روزنامه القدس العربی.

به گزارش انتخابتو به نقل از روزنامه القدس العربی، ایرانیان روز چهارشنبه چهل و هفتمین سالگرد انقلاب اسلامی را جشن گرفتند. انقلابی که منجر به سرنگونی شاه شد با شعار مرگ بر آمریکا و اسرائیل گرامی داشته شد. در این مراسم یک موشک بالستیک ایرانی به نمایش گذاشته شد. نمایشی که پیامش فقط محدود به کشور نیست. در همان زمان، وزارت دفاع اسرائیل از آزمایش موفقیت آمیز موشک های ضد بالستیک جدید خبر داد. پاسخ به همین پیام منتشر شده در تهران.

جنگ اعتباری بر سر میز مذاکره تهران و واشنگتن

این جشن ها در بحبوحه مذاکرات دشوار تهران و واشنگتن بر سر برنامه های تسلیحاتی ایران برگزار شد. مذاکرات به جای برخورد فنی به یک برخورد اراده ها تبدیل شد. در این رویارویی، ملاحظات امنیت ملی با نگرانی های تصویری و قابلیت اطمینان در هم تنیده شده است. دونالد ترامپ خواهان توافقی است که بتواند آن را به عنوان یک دستاورد تاریخی معرفی کند. توافقی که فراتر از توافق 2015 است. گفته می شود همان معامله ای که در سال 2018 از آن خارج شد، در بازدارندگی ایران ضعیف و ناکارآمد است و آزادی های مالی گسترده ای را برای تهران فراهم می کند. از سوی دیگر، ایران به دنبال توافقی است که تصویر «تعظیم در برابر فشار» را منعکس نکند.

ترامپ همچنین در تلاش است تا از جنگی که می تواند اقتصاد ایالات متحده را تضعیف کند، قیمت انرژی را افزایش دهد و به چشم انداز انتخاباتی او آسیب برساند، اجتناب کند. این کشور همچنین تحت فشار متحدان منطقه ای آمریکا قرار دارد. کشورهایی که می ترسند در صورت وقوع جنگ، بهای آن را یا از طریق حمله ایران به پایگاه های آمریکایی در منطقه و یا درخواست واشنگتن برای تامین مالی عملیات بپردازند.

هدف اعلام شده ترامپ توافقی است که هم اکنون و هم در آینده به برنامه هسته ای ایران پایان دهد. معامله ای که او را به عنوان یک “قهرمان” معرفی می کند که آنچه را که پیشینیانش نتوانسته بودند به انجام رسانده است. اما اسرائیل از چنین چارچوبی راضی نیست. تل آویو تلاش می کند موضوع موشک های بالستیک را به محدودیت های الزام آور تبدیل کند یا حداقل تعهداتی را به دست آورد که از توسعه برد و قابلیت های این موشک ها جلوگیری کند که توازن بازدارندگی منطقه ای را تغییر دهد. این رویکرد یادآور تجربه از بین بردن موشک های بالستیک عراق در دهه 1990 است. زمانی که موضوع موشک به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از مهار استراتژیک شناسایی شود.

رهبران ایران در حال مذاکره بر سر حق ایران برای داشتن قابلیت‌های هسته‌ای «صلح‌آمیز» و در عین حال تلاش برای حفظ برنامه موشکی متعارف این کشور هستند. هدف رهبران ایران جلوگیری از حمله نظامی و پرهیز از دادن بهانه به دونالد ترامپ برای استفاده از نیروی مخرب گسترده است که اثرات آن از زمان حملات او به تاسیسات هسته‌ای ایران در سال گذشته هنوز احساس می‌شود.

مقامات ایرانی توصیه های زیر را ارائه کردند: کاهش سطح غنی سازی، محدود کردن ذخایر و گسترش همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی. البته به شرطی که حاکمیت ملی نقض نشود. ایران به دلیل تحریم های طولانی مدت تحت فشار اقتصادی سنگینی قرار دارد. فشار بر افکار عمومی انگیزه و استدلال مخالفان دولت را افزایش داد. به همین دلیل، دولت ایران در تلاش است تا هرگونه توافق احتمالی را نه به عنوان تسلیم در برابر تهدید، بلکه محصول «صبر راهبردی» معرفی کند.

در همین حال، واکنش بیش از حد ترامپ به فشارهای بنیامین نتانیاهو می‌تواند باعث شود تهران موضع خود را سخت‌تر کند و حتی از انعطاف‌پذیری پیشنهادی خارج شود. از سوی دیگر، اگر ایران خواسته های خود را بیش از حد مطرح کند، ممکن است واشنگتن را به سمت گزینه های نظامی سوق دهد. معادله شکننده ای ایجاد شد که در آن هر قدمی می توانست تعادل را به هم بزند.

این باور ریشه‌ای در اسرائیل وجود دارد که پرداختن به موضوع هسته‌ای بدون محدود کردن برنامه موشک‌های بالستیک آن تنها نیمی از راه‌حل است. در صورت ادامه توسعه موشکی، محدودیت غنی سازی اورانیوم چه فایده ای خواهد داشت؟ زرادخانه موشکی ایران یک تهدید مستقیم محسوب می شود. موشک های مورد استفاده در آخرین درگیری در سال 2015 مرکز اسرائیل را از نظر دقت، برد و اثربخشی در معرض افزایش قابلیت ها قرار داد. به همین دلیل است که نتانیاهو فشار بر ترامپ را افزایش داد تا موشک‌ها را به عنصر کلیدی هر توافق تبدیل کند.

آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی اعلام کرد که میزان خسارت موشک‌های ایران در درگیری 12 روزه سال گذشته هرگز به طور کامل فاش نشد. او از آسیب جدی در مناطق اعلام نشده صحبت کرد و از حمله پیشگیرانه در صورت لزوم حمایت کرد. به عقیده وی، هر توافقی که شامل موضوع موشک بالستیک نباشد، یک شکست بزرگ و یک پیشنهاد خطرناک خواهد بود.

فشار حداکثری نتانیاهو و محاسبات محتاطانه ترامپ

در این نشست، بنیامین نتانیاهو تلاش کرد ترامپ را متقاعد کند که هرگونه توافقی برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم، تکرار «اشتباه» سال 2015 است و گنجاندن موشک‌ها یک ضرورت وجودی امنیتی برای اسرائیل است. وی خواستار مکانیسم‌های نظارتی سخت‌تر، ضرب‌الاجل‌های طولانی‌تر و مشروط کردن لغو تحریم‌ها به تغییر ملموس در رفتار ایران در زمینه تسلیحات، از جمله موشک‌ها، و در رابطه اسرائیل با آنچه که نمایندگان ایران در منطقه می‌خواند، شد. در مقابل، ترامپ تمایل خود را برای دستیابی به یک “معامله بزرگ” ارزیابی می کند. توافقی که بدون کشاندن آمریکا به یک جنگ منطقه ای و پرهزینه می تواند به عنوان یک موفقیت تاریخی معرفی شود.

با این حال، آوردن موشک های بالستیک به میز مذاکره مستقیماً به قلب دکترین امنیتی ایران ضربه می زند. به گفته تهران، موشک های بالستیک ابزار چانه زنی نیستند. اینها سنگ بنای بازدارندگی هستند. نادیده گرفتن آنها در داخل به معنای کنار گذاشتن و کنار گذاشتن سپر امنیتی است که ایران طی دهه ها ساخته و به آن اعتبار منطقه ای بخشیده است.

دونالد ترامپ خواهان توافق است. توافقی که توسل به نیروی نظامی مستقیم و در عوض استفاده از تهدید به استفاده از آن به عنوان ابزار فشار را بی نیاز می کند. از سوی دیگر، ایران به دنبال یک توافق شرافتمندانه است. توافقی که تسلیم فشارهای داخلی تعبیر نخواهد شد. با گسترش طیف مطالبات، خطر شکست مذاکرات نیز افزایش می یابد.

در همین حال، بنیامین نتانیاهو در تلاش است تا ترامپ را به این نتیجه برساند که ایران با ارائه حداکثر شرایط از جمله شامل برنامه موشکی بالستیک در هر توافقی، از توانایی های موشکی خود دست نخواهد کشید. با این حال، او نمی خواهد از او به عنوان آغازگر جنگ یاد شود. جنگی که پیامدهای آن نه تنها برای منطقه بلکه برای اسرائیل نیز سنگین خواهد بود. در سناریوی ایده آل او، درگیری احتمالی به گونه ای رخ می دهد که اسرائیل در حاشیه بماند و هزینه واقعی آن بر دوش دیگران بیفتد.

در چنین فضایی، دو طرف می‌توانند به یک فرمول سازش دست یابند: کاهش سطوح بالاتر غنی‌سازی، برقراری مجدد کنترل‌های شدیدتر در ازای حذف تدریجی و حساب شده تحریم‌های مالی و نفتی و شاید توافق‌های اعلام نشده برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای. اما موشک های بالستیک همچنان تکیه گاه هستند. یک تفاوت وجود دارد که اگر همزمان مصرف شود، می تواند کل فرآیند را مختل کند و خواه ناخواه به صحنه سازی سپرده شود.

بنابراین، این رویارویی فقط یک جنگ امنیتی نیست. این نبرد تصویر و اراده است. هر دو طرف سعی می کنند بدون آسیب رساندن به اعتبار خود امتیاز کسب کنند. برای تهران، حفظ حرمت و پرهیز از ضعف است. برای ترامپ، این نمایش قدرت و توانایی تحمیل شرایط بدون کشاندن به جنگی پرهزینه است. معامله هنوز امکان پذیر است، اما به قیمت ایجاد تعادل ظریف: حفاظت از وجهه و حیثیت رژیم ایران از یک سو. از سوی دیگر، اعمال منطق زور و تهدیدی که ترامپ به خوبی از آن استفاده می کند. وی در عین حال تلاش می کند مستقل از فشار نتانیاهو در چشم متحدانش و افکار عمومی جهان ظاهر شود و نشان دهد که تصمیمات او محصول ارزیابی و محاسبه شخصی منافع آمریکاست نه خواست دیگران.