بعدی- آخرین مصاحبه استیو ویتکاف، مشاور دونالد ترامپ و نماینده ویژه خاورمیانه با فاکس نیوز، ابعاد جدیدی از رویکرد آمریکا به مذاکرات هسته ای با ایران را آشکار کرد. این مصاحبه که چند روز پس از پایان دور دوم مذاکرات در ژنو انجام شد، حاوی نکاتی است که می تواند به درک بهتر خطوط قرمز و اهداف طرف آمریکایی کمک کند. در زیر 9 محور مهم این گفتگو را بررسی می کنیم:
1-تسلیم یا مذاکره؟
ویتکاف در دیدار با لارا ترامپ اظهار داشت که ترامپ «تعجب» کرده است که چرا ایران با وجود فشارهای شدید نظامی آمریکا تسلیم نشد. اگرچه او سعی کرد از به کار بردن کلمه تسلیم پرهیز کند و با اکراه در اواسط مصاحبه به آن اعتراف کرد، اما این عبارت یادآور عبارت «تسلیم بدون قید و شرط» است که ترامپ قبلاً در حساب کاربری خود در طول جنگ 12 روزه ذکر کرده بود. این اظهارات بار دیگر این پرسش را برجسته می کند که آیا هدف واشنگتن گفتگو برای حل اختلافات است یا مجبور کردن ایران به عقب نشینی کامل و پذیرش بدون قید و شرط خواسته های آمریکا.
2- افزایش تجهیزات نظامی برای اهداف ارعاب
ویتکاف آشکارا گفت که رئیس جمهور آمریکا متعجب است که چرا ایران تحت فشار حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا در منطقه تسلیم نشد. این سخنان نشان می دهد که هدف اولیه رئیس جمهور آمریکا ترساندن طرف ایرانی در میانه مذاکرات، آوردن تجهیزات نظامی بزرگ به منطقه و سوق دادن آن به سمت وضعیتی است که ابتدا به آن اشاره کردیم، یعنی «تسلیم کامل». این موضوع توسط تحلیلگران مختلف ارزیابی می شود.
3- لجاجت مذاکره کنندگان ایرانی
«لجبازی» تیم ایران را از صحبت های ویتکاف می توان فهمید. این اظهارات فعلی ویتکاف مشابه اظهارات چند روز پیش ترامپ است.
ترامپ چند روز پیش در مصاحبه ای با خبرنگاران در ایر فورس وان، ایران را یک «مذاکره کننده سرسخت» توصیف کرد. جمع آوری این اظهارات نشان می دهد که تهدیدات نظامی نتوانسته نگرش تهران را نسبت به طرف آمریکایی تغییر دهد. چند روز پیش یک دیپلمات فرانسوی با تجربه مذاکره با دیپلمات های ایرانی این تجربه را ترسناک توصیف کرد.
4- ادامه دعوای غنی سازی
مهمترین محور مناقشه بحث غنی سازی است. ویتکاف گفت که ترامپ قبل از شروع مذاکرات به او و جرد کوشنر دستور داده بود که «نباید غنیسازی شود» و حتی بر «توقیف همه مواد غنیشده» تأکید کرد. این نشان می دهد که موضوع غنی سازی همچنان محور اصلی مذاکرات است. در حالی که ویتکاف از مأموریت «غنی سازی صفر درصد» صحبت می کرد، عباس عراقچی توضیح داد که آمریکا رسما چنین خواسته ای را در مذاکرات مطرح نکرده است. این تناقض، عدم قطعیت موضع واقعی واشنگتن را برجسته می کند.
5- صفر درصد یا غنی سازی نمادین؟
در همان زمان، سایت خبری Axios گزارش هایی منتشر کرد مبنی بر اینکه دولت ترامپ در حال بررسی امکان ادامه “غنی سازی نمادین” است. مشروط بر اینکه منجر به تولید سلاح نشود. این وضعیت این احتمال را تقویت می کند که موضوع «غنی سازی صفر درصد» تاکتیکی برای اعمال فشار حداکثری بر ایران بر سر میز مذاکره باشد.
6- سرنوشت ذخیره 60 درصد اورانیوم
ویتکاف در مورد “تمام اورانیوم غنی شده” صحبت کرد. ایران نزدیک به 400 کیلوگرم اورانیوم 60 درصد غنی شده دارد. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز اخیرا در مورد محل این ذخایر اظهار نظر کرده است. به نظر می رسد سرنوشت این مواد یکی از دغدغه های اصلی احزاب غربی باشد.
7- نقش کوشنر و ویتکاف در مذاکرات غیر مستقیم
برخلاف روال معمول، که در آن وزارت خارجه ایالات متحده در مرکز مذاکرات قرار دارد، ترامپ به کوشنر و ویتکاف اختیارات گسترده ای داد. دو نامی که سابقه سیاسی کلاسیک ندارند و بیشتر از حلقه شخصی ترامپ محسوب می شوند. ترامپ چند روز پیش اعلام کرد که به طور غیرمستقیم در این مذاکرات مشارکت داشته است. این روش شخصی سازی فرآیند مذاکره توسط رئیس جمهور آمریکا را نشان می دهد.
8- تردیدهای مداوم در مورد صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران
نکته دیگری که در اظهارات ویتکاف روشن شد این بود که تردیدها در مورد برنامه صلح آمیز هسته ای ایران همچنان وجود دارد. این موردی است که در سال های اخیر بارها برای فشار بر ایران تکرار شده است. ویتکاف در بخشی از این مصاحبه گفت: «ایرانیها میگویند پروژه هستهای آنها صلحآمیز است، اما بیش از آنچه لازم است غنیسازی میکنند». این در حالی است که ایران سالها با بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری کرده و به صراحت اعلام کرده است که برای غنیسازی خود به چه چیزی نیاز دارد.
به عنوان مثال، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در مصاحبه اخیر خود با الجزیره به راکتور تهران اشاره کرده و گفته است که تولید دارو برای بیماران سرطانی نیازمند اورانیوم 20 درصد است که این موضوع زیر نظر این نهاد انجام می شود و موضوع پنهانی نیست.
9- تکرار ادعای فرار هسته ای یک هفته ای
در نهایت، ویتکاف ادعا کرد که ایران “ممکن است تنها یک هفته با مواد مورد نیاز برای ساخت بمب هسته ای فاصله داشته باشد.” این ادعا و بحث درباره فرار هسته ای ایران سال هاست که توسط مقامات آمریکایی مطرح شده و بیشتر با هدف سیاسی بیان می شود. به عنوان مثال، سه سال پیش، «جن ساکی» سخنگوی وقت کاخ سفید در یک سخنرانی مدعی شد که دوره فرار هسته ای ایران از یک سال به چند هفته یا کمتر کاهش یافته است. جملاتی که در طول این سال ها بارها تکرار شده و هیچ سندی برای اثبات آن ارائه نشده است.
خلاصه
مصاحبه ویتکاف نشان می دهد که در حالی که مذاکرات ادامه دارد، اختلاف اصلی بر سر غنی سازی و سرنوشت ذخایر اورانیوم باقی است. واشنگتن همچنین در تلاش است تا با ترکیب فشار نظامی، روایت های رسانه ای و تهدید به اقدام محدود، دست برتر را در میز مذاکره به دست آورد. رویکردی که هنوز مشخص نیست یا به توافق منجر می شود یا به تشدید تنش منجر می شود.