ساعاتی پس از آنکه رسانه های پاکستانی از حملات هوایی ارتش این کشور به مناطقی در افغانستان خبر دادند، وزیر دفاع پاکستان در اظهاراتی بی سابقه اعلام کرد که صبر اسلام آباد به پایان رسیده و دو کشور همسایه اکنون در «جنگ علنی» قرار دارند.
به گزارش مهر، این اظهارات منتشر شده در شبکه اجتماعی ایکس، تنش های مرزی تجربه شده در هفته های اخیر را وارد مرحله جدید و بسیار خطرناکی کرده است.
خواجه آصف با لحنی که نشان دهنده تصمیم قطعی اسلام آباد بود خطاب به مقامات افغان گفت که تسامح دیگر معنایی ندارد و آنچه در حال وقوع است یک جنگ تمام عیار بین دو طرف است.
ذبیح الله مجاهد سخنگوی دولت افغانستان ساعاتی پیش گفت که یک “عملیات تهاجمی بزرگ” علیه نیروهای پاکستانی در امتداد خط فرضی دیورند راه اندازی شده است. خط مرزی که قدمت آن به بیش از یک قرن می رسد، همواره محل مناقشه کابل و اسلام آباد بوده و افغانستان هرگز آن را به رسمیت نشناخته است. درگیری طولانی مدت اکنون به بهانه ای برای شعله ور شدن جنگی تبدیل شده است که می تواند کل منطقه را در بر گیرد.
چرا آتش جنگ شعله ور شد؟ ریشه های یک بحران عمیق
برای درک آنچه امروز در مرزهای شرقی ایران می گذرد، باید به ماه ها و حتی سال های گذشته برگردیم. تنش بین پاکستان و افغانستان تحت حاکمیت طالبان هرگز کاهش نیافته بود، اما در اکتبر 2025، پس از یک هفته درگیریهای خونین مرزی، دو طرف با میانجیگری قطر و ترکیه به آتشبس شکنندهای توافق کردند. با این حال، این آتش بس هرگز به معنای پایان دادن به اختلافات عمیق نبود.
هسته اصلی اختلاف، خط فرضی دیورند است. مرز 2611 کیلومتری که در دوره استعمار بریتانیا ترسیم شده بود، هنوز از سوی افغانستان به عنوان دلیل تقسیم غیرطبیعی مناطق تحت سیطره پشتون تلقی می شود. این تفاوت تاریخی اکنون با یک بحران عمیق امنیتی گره خورده است. اسلام آباد مدت هاست که طالبان افغانستان را به پناه دادن به گروه های مسلح ضد پاکستان به ویژه طالبان پاکستانی متهم کرده است. طالبان که در سال 2007 ظهور کرد، از نظر ساختاری جدا از طالبان افغانستان عمل می کند، اما روابط عمیق ایدئولوژیکی و قبیله ای با طالبان دارد.
در سال های اخیر حملات مسلحانه در پاکستان به ویژه در مناطق مرزی خیبر پختونخوا و بلوچستان افزایش چشمگیری داشته است. اسلام آباد می گوید که این حملات توسط افغانستان هدایت و حمایت می شود. مفتاح اسماعیل وزیر دارایی پیشین پاکستان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که کشورش “چیزی علیه شهروندان فقیر و نجیب افغانستان ندارد” اما این طالبان بودند که پاکستان را وارد این درگیری کردند.
این در حالی است که تحلیلگران بر این باورند که طالبان افغانستان قادر نیست و تمایلی به مقابله جدی با تحریک طالبان ندارد.
پیرل پاندیا، تحلیلگر ارشد جنوب آسیا در پروژه داده های موقعیت های درگیری مسلحانه، می گوید که پیوندهای قبلی بین این دو گروه و همچنین ترس از پیوستن نیروهای تحریک طالبان به رقیب اصلی طالبان، داعش خراسان، کابل را به اقدام قاطع در این زمینه سوق نداده است. الیزابت ترلکلد، مدیر برنامه آسیای جنوبی در مؤسسه استیمسون در واشنگتن، نیز معتقد است که افزایش فعلی یک احتمال دور از دسترس نیست، زیرا محصول التهابی است که ماه ها در روابط بین دو طرف ایجاد شده است. به گفته وی، حملات اخیر پاکستان نشان دهنده تغییر استراتژی اسلام آباد در استفاده از گزینه های تهاجمی تر است.
واکنش های بین المللی؛ اضطراب و دعوت به خویشتن داری
نگرانی هایی در مورد گسترش درگیری در سطوح منطقه ای و بین المللی وجود دارد. هند که روابطش با پاکستان همواره پرتنش بوده است، حملات هوایی پاکستان در افغانستان را محکوم کرد. راندیر جیسوال، سخنگوی وزارت امور خارجه هند گفت که دهلی نو “به شدت حمله به خاک افغانستان در ماه مبارک رمضان که منجر به کشته شدن غیرنظامیان بی گناه شد” را محکوم می کند و گفت که این تلاشی برای بیرونی کردن شکست های داخلی پاکستان است.
ایران که همسایه هر دو کشور است و از دیرباز بر حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات تاکید داشته است، موضع میانجی را اتخاذ کرد. عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از دو کشور خواست اختلافات خود را از طریق گفتگو و بر اساس اصول همسایگی حل کنند. وی با اشاره به ماه رمضان به عنوان ماه خویشتن داری و همبستگی در جهان اسلام، تاکید کرد که شایسته است افغانستان و پاکستان راه گفتگو را انتخاب کنند.
روسیه ابراز نگرانی عمیق کرد و از هر دو طرف خواست فورا حملات فرامرزی را متوقف کنند و اختلافات را از طریق راه های دیپلماتیک حل کنند. خبرگزاری ریانووستی گزارش داد که مسکو آمادگی خود را برای میانجیگری بین دو کشور اعلام کرده است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از طریق سخنگوی خود از هر دو طرف خواست تا قوانین بین المللی را رعایت کنند و خویشتن داری کنند.
نتیجه گیری
تنش های مرزی میان پاکستان و افغانستان اخیرا وارد مرحله بی سابقه ای شده است. وزیر دفاع پاکستان صبح جمعه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که صبر اسلام آباد به پایان رسیده و دو کشور اکنون در «جنگ علنی» به سر می برند. این اظهارات پس از آن بیان شد که پاکستان عملیات هوایی گسترده ای به نام «غضب حق» را علیه مواضع در افغانستان انجام داد.
هواپیماهای جنگی پاکستان صبح روز جمعه کابل پایتخت افغانستان، جنوب شرق پکتیا و جنوب قندهار را هدف قرار دادند. مقامات پاکستانی گفتند که این حملات تأسیسات دفاعی طالبان را هدف قرار دادند. این حملات در پاسخ به اقدام مشابه طالبان در شامگاه پنجشنبه بود که در آن نیروهای افغان مواضع پاکستان را در امتداد مرز مشترک هدف قرار دادند. ریشههای درگیری در تنشهایی است که ماهها بین دو کشور افزایش یافته است.
پاکستان مدت هاست که طالبان افغانستان را به پناه دادن به گروه های مسلح علیه اسلام آباد، به ویژه تحریک طالبان پاکستان (TTI) متهم می کند. بیش از 1200 نفر در حملات مسلحانه در پاکستان در سال 2025 کشته خواهند شد. این عدد دو برابر سال 2021 است.
مقامات پاکستانی می گویند بسیاری از این حملات با استفاده از سلاح های آمریکایی انجام شده است که پس از عقب نشینی نیروهای خارجی در اختیار طالبان باقی مانده است. بحث تاریخی بر سر خط فرضی دیورند نیز به این تنش ها دامن می زند. مرز 2611 کیلومتری که در دوره استعمار بریتانیا ترسیم شده بود، هنوز توسط افغانستان به رسمیت شناخته نشده است. افغانستان این خط را دلیل تقسیم غیرطبیعی مناطقی می داند که پشتون ها در آن زندگی می کنند.