شهادت رهبر انقلاب، تشکیل شورای موقت رهبری و انتخاب رهبر جدید به یکی از حساس ترین نقاط عطف تاریخ جمهوری اسلامی تبدیل شد. در چنین شرایطی انتخاب رهبر جدید نه تنها تغییر در رأس هرم قدرت است، بلکه مسیر ثبات و آینده نظام سیاسی کشور را تعیین می کند.
به گزارش دنیای اقتصاد، چهارمین اجلاس شورای موقت رهبری روز جمعه 23 اسفندماه با حضور مسعود مزکیان رئیس جمهور، محسنی آذهی رئیس قوه قضائیه و علیرضا اعرافی عضو فقه شورای نگهبان برگزار شد.
در این جلسه اعضای شورا تصمیم گرفتند با حمایت جدی از نیروهای مسلح در این جنگ، نیروهای مسلح را تقویت کنند. همچنین قرار بود با ایجاد شورایی متشکل از خبرگان رهبری، رهبر آینده معرفی شود. در پی شرایط پیش آمده، دولت موظف شد مصوبات شورای رهبری را برای تامین نیازهای اساسی کشور به ویژه کالاهای ضروری و دارو اجرا کند.
در این جلسه علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی درباره آخرین وضعیت جنگ اطلاعاتی ارائه کرد. رئیس جمهور با اعلام جزئیات جلسات شورا در اوایل روز یکشنبه گفت: شورای موقت رهبری از روز یکشنبه ۱۹ حوت آغاز به کار کرد.
در ساختار جمهوری اسلامی ایران، رهبر عالی ترین مرجع تصمیم گیری در حوزه های کلیدی مانند سیاست خارجی، سیاست دفاعی و امنیتی است. در شرایط جنگی این نقش چند برابر می شود. بنابراین انتخاب رهبر جدید مستقیماً بر ادامه یا پایان جنگ تأثیر می گذارد. جهت آینده را از نظر آتش بس یا تشدید واکنش متقابل تعیین می کند، تأثیر فوری بر انسجام نیروهای مسلح و ساختارهای امنیتی دارد و پیام روشنی را به بازیگران منطقه ای و جهانی ارسال می کند.
از این منظر، تحلیلگران و فعالان سیاسی ضمن تاکید بر ضرورت انتخاب رهبر جدید، البته با رعایت شرایط و شرایط موجود، معتقدند که این انتخابات باید تضمین کننده تداوم و تقویت ساختارهای موجود و همچنین اجماع افکار عمومی و در عین حال تحقق وضعیت موجود در خارج از ایران و انتقال یک تصمیم باشد.
محمود واعظی نماینده مجلس و رئیس دفتر سیاسی حزب اعتدال و توسعه در تحلیل خود از این حوزه بر عنصر عقلانیت و رضایت عمومی تاکید دارد. وی معتقد است که انتخاب رهبران نباید صرفاً تغییر در ساختار قدرت تلقی شود، بلکه باید پاسخی به نیازهای کنونی جامعه باشد.
در شرایط بحرانی، این انتخاب باید بر اساس اجماع گسترده در میان نخبگان حاکم باشد و همچنین برای عموم مردم خوش شانس باشد. از این رو، تقویت هماهنگی داخلی در زمان جنگ، پرکردن خلأهای سیاسی و اجتماعی و مقاومت بیشتر در برابر فشارهای خارجی، سه الزام مهم این شرایط است.
بنابراین شخصیتی که نماینده اجماع ملی است می تواند سرمایه اجتماعی لازم برای تصمیم گیری های دشوار (جنگ یا صلح) را فراهم کند، با مقابله با فشارهای اقتصادی و امنیتی مردم را گرد هم آورد و از تبدیل بحران خارجی به بحران داخلی جلوگیری کند. شاخص دیگری که کارشناسان در این مورد مطرح می کنند، شناخت شرایط منطقه و نظام بین الملل است. امروز ایران در یک محیط بسیار پیچیده عمل می کند. رقابت بین قدرتهای بزرگ (آمریکا، چین، روسیه)، تنشهای مزمن منطقهای، اقتصاد درگیر تحریمها، افکار عمومی و مسئله نسل جوان موضوعاتی هستند که مطرح میشوند.
بنابراین درک کامل توازن قوا در منطقه، نحوه تضمین بازدارندگی، تنش زدایی، واکنش قاطع و انعطاف به موقع از جمله عواملی است که باید بتواند اصول و منافع را متعادل کند. بنابراین، به ویژه در مدیریت جنگ، قدرت تصمیمگیری سریع اما مبتنی بر تحلیل در شرایط و زمانهای مختلف میتواند کشور را از ورود به چرخه فرسایش بازدارد و همچنین میتواند به تقویت ظرفیتها منجر شود.
بنابراین ضرورت حل چالش های سیاست خارجی یکی از عواملی است که کارشناسان معتقدند باید در انتخابات پیش رو به دقت مورد توجه قرار گیرد. واقعیت این است که ایران با چند موقعیت پیچیده مواجه است: از مشکل جنگ و تنش با آمریکا و اسرائیل، تا مشکل روابط با همسایگان و تحریم ها، از اقتصاد جهانی تا نقش ایران در محورهای منطقه. زمینه سازی برای کاهش تحریم ها، مدیریت تنش های منطقه ای، ایجاد کانال های دیپلماتیک موثر، تقویت تاب آوری در این مورد و توسعه ظرفیت مقابله با فشارهای اقتصادی و اجتماعی موضوعی مهم و تعیین کننده است.
در صورت جنگ، کشور بیش از هر چیز به شخصیتی نیاز دارد که مورد قبول عموم باشد. قادر به ایجاد اجماع در داخل دولت؛ درک عمیقی از منطقه و نظام بین المللی داشته باشند. داشتن قدرت تصمیم گیری سریع اما بر اساس محاسبات هزینه و فایده، اولویت حفظ منافع ملی و کاهش هزینه های بلندمدت. انتخاب رهبر در چنین شرایطی تنها برای تعیین یک شخص نیست، بلکه تعیین مسیر تاریخی کشور است.
در همین زمینه رضا سپوند نماینده خرم آباد و رئیس گروه توسعه بر لزوم نگاه ملی و استبدادی در این انتخابات تاکید می کند. او معتقد است که رهبر آینده باید معمار گذار ایران به قدرتی در سطح جهانی باشد. سپهوند در این باره می گوید: فرآیند انتخاب رهبری توسط خبرگان کشور انجام می شود و بی شک ویژگی های مورد نیاز این مسئولیت خطیر توسط این نهاد ارزیابی و انتخاب می شود.
اما به نظر من فردی که به عنوان رهبر انتخاب می شود باید منافع ملی را بیش از هر چیز در اولویت قرار دهد و تمام تلاش خود را به کار گیرد تا کشور به سمت تبدیل شدن به یک قدرت مستقل و موثر پیشرفت کند. امید است که ایران در آینده نزدیک به یکی از قدرت های برتر جهان در زمینه نظامی و زیرساخت های اقتصادی تبدیل شود.
این نماینده مجلس با اشاره به چالش های پیچیده دیپلماتیک و نظامی، عنصر تجربه را مهم ترین ابزار رهبری دانست و در پاسخ به این سوال که رهبر آینده ایران چقدر نیاز به شناخت دقیق فضای بین المللی دارد، گفت: فرد منتخب باید در دوره های مختلف و در زمینه های مختلف تجربه لازم را داشته باشد و امید است با ابعاد چند وجهی در بعد سیاسی و برنامه ریزی های کلان سیاسی کشور و آگاهی از مسائل نظامی و اجتماعی کشور کار خود را آغاز کند. قوی به جلو.»