بعدی- مرگ، بزرگترین راز بشریت، این بار از دریچه علم روانشناسی و مطالعه «رویاهای پایان زندگی» مورد بررسی قرار می گیرد و مشخص می شود که ذهن انسان در آخرین گام های خود کدام تصاویر را برای آرامش انتخاب می کند.
مرگ همیشه به عنوان “سرزمین ناشناخته ها” توصیف شده است، اما تحقیقات جدید در مراقبت های تسکینی در حال ترسیم تجربیات ذهنی افرادی است که در آستانه عبور از این مرز هستند. در یک مطالعه پیشگامانه که نتایج آن در مجله معتبر Death Studies منتشر شد، تیمی از محققان از Azienda USL-IRCCS در ایتالیا پدیده ای به نام “رویاها و پیشگویی های پایان زندگی” (ELDVs) را بررسی کردند.
این تیم تحقیقاتی با بررسی 239 متخصص مراقبت های تسکینی، داوطلبان آسایشگاه، پرستاران و روانشناسان، به دنبال کشف محتوای رویاهایی بود که بیماران در روزهای پایانی زندگی خود با آنها درگیر می شوند. نتایج نشان میدهد که این رویاها فقط یک فعالیت عصبی تصادفی نیستند، بلکه حاوی پیامهای عاطفی و نمادین عمیقی هستند.
زبان نمادین در مقابل زبان منطقی
محققان توضیح می دهند که رویاهای پایان زندگی دارای پتانسیل ارتباطی فوق العاده ای هستند. به گفته این تیم، صحبت در مورد این رویاها به بیماران این امکان را می دهد که از زبان نمادین برای صحبت در مورد موضوعاتی استفاده کنند که به طور معمول “ناگفتنی” و ترسناک هستند. در واقع، استعاره ها در رویاها با غلبه بر مانع زبانی منطقی که اغلب با مکانیسم های دفاعی مانند «انکار» مواجه است، راه را برای پذیرش مرگ هموار می کنند.
خواب مجموعه پیچیده ای از تصاویر، افکار و احساسات است که در طول شب به سراغ همه ما می آیند. دانشمندان بر این باورند که رویا دیدن به ما کمک می کند تا احساسات را پردازش کنیم، خاطرات را حفظ کنیم و استرس را کاهش دهیم. اما در بیماران مبتلا به بیماری های صعب العلاج، این روند به دلیل استرس شدید و اختلالات خواب تشدید می شود و آشکار می شود. وضعیت مشابهی در میان مردم در طول همه گیری کرونا گزارش شده است.
تصاویر به اشتراک گذاشته شده؛ از ملاقات مردگان تا دروازه های نور
یافته های این پژوهش حاکی از تکرار برخی مضامین در مرحله پایانی زندگی است. بسیاری از بیماران گزارش می دهند که عزیزان از دست رفته خود را در خواب می بینند. محققان بر این باورند که این رویاهای آرامش بخش به عنوان یک مکانیسم مقابله ای “روانی-روحی” عمل می کند و نوعی تسکین روانی را برای فرد در حال مرگ فراهم می کند.
یکی از کارشناسان حاضر در این مطالعه داستان بیماری را روایت می کند که همسر مرحومش را در خواب دید و با خود گفت: منتظرت هستم. این بیمار خواب را نشانه آرامش درونی و آمادگی برای رفتن تعبیر کرد. تصاویر دیگری مانند «پا برهنه راه رفتن از پلهها به سمت دری باز پر از نور» یا «اسب سفید در حال تاخت در ساحل» از رایجترین نمادها در میان بیماران هستند. این تصاویر همگی بیانگر مفهوم «گذر» و گذار از یک حالت به حالت دیگر هستند.
سمت تاریک رویا؛ وقتی ترس ها به وجود می آیند
اما همه رویاهای پایان زندگی آرامش بخش نیستند. برخی از بیماران از کابوس های وحشتناک صحبت کردند. آنها را مانند یک هیولای صورت مادر پایین می کشند. کارشناسان معتقدند که چنین رویاهای آزاردهنده ای نشان دهنده درگیری های داخلی حل نشده، ترس شدید از مرگ یا عدم تمایل به تسلیم شدن از زندگی است. نویسندگان مطالعه تاکید میکنند که چنین تصاویری ممکن است نشاندهنده نیازهای بالینی یا احساسی بیمار برآورده نشده باشد و باید توسط تیم مراقبتهای بهداشتی مورد توجه ویژه قرار گیرد.
نیاز به درک فرهنگی و بالینی
الیزا رابیتی، مدیر این تیم تحقیقاتی خاطرنشان می کند که با وجود شیوع و اهمیت این رویاها، هنوز درک فرهنگی و بالینی از آنها وجود ندارد. او میگوید: «بیماران اغلب از توصیف رویاهای خود به دلیل ترس از تمسخر، قضاوت یا برچسب هذیانانگیز اجتناب میکنند.
جالب توجه است که تصاویر گزارش شده در این مطالعه شباهت عجیبی به تجربیات بازماندگان یک تجربه نزدیک به مرگ (NDE) دارند. مفاهیمی مانند تونل های نور، راه پله ها و الگوهای هندسی کیهانی در هر دو گروه مشترک است. این شباهت ها سوالات بزرگی را در مورد ماهیت آگاهی در لحظات پایانی زندگی ایجاد می کند.
در نهایت، محققان معتقدند که توجه به رویاهای بیماران نباید به عنوان خرافات تلقی شود، بلکه باید به عنوان بخشی از پروتکل های مراقبتی مدرن برای بهبود کیفیت زندگی در مقصد نهایی فرد مورد استفاده قرار گیرد. این کار دریچه ای برای درک بهتر آنچه در ذهن ما می گذرد در حالی است که برای بزرگترین سفر خود آماده می شویم.