به گزارش انتخابتو، بحث مسیر خط 2 مترو اصفهان بار دیگر نگاه ها را به قلب قدیمی ترین بافت تاریخی شهر معطوف کرده است. در جایی که مجموعه ای از آثار ثبت شده و ارزشمند قرار دارد، هرگونه مداخله مدنی، به ویژه طرح های زیرزمینی و ارتعاشی، می تواند عواقبی فراتر از یک برنامه حمل و نقل عادی داشته باشد.
ایرنا در گزارشی نوشت: کارشناسان میراث فرهنگی اخیرا نسبت به عبور این خط از مناطق مجاور مسجد جامع عتیق و سایر بناهای تاریخی هشدار داده و تاکید کرده اند که اجرای این پروژه در مسیر فعلی بخشی از هویت تاریخی اصفهان را به خطر می اندازد.
بر اساس ارزیابی های فنی به استناد کارشناسان، ارتعاشات ناشی از حرکت قطارهای شهری می تواند باعث آسیب تدریجی بناهای تاریخی ساخته شده با مصالح سنتی مانند آجر و خشت شود. آسیب هایی که در ابتدا به صورت ترک های کوچک و ضعف های سازه ای ظاهر می شوند، بعداً می توانند منجر به تخریب قسمت هایی از ساختمان شوند.
از جمله آثار هشداردهنده، نام «مسجد جامع»، «علی منار»، «هارونیه»، «مدرسه کتابیه»، «بقعه بابا قاسم»، «بقعه ساروتقی»، «مسجد علی»، «امامزاده اسماعیل» و بخشهایی از بازار تاریخی اصفهان ذکر شده است. این مجموعه نه تنها برای اصفهان، بلکه برای میراث تاریخی ایران نیز بسیار مهم است، زیرا بسیاری از آنها در مسجد جامع باستانی، پناهگاه آثار جهانی قرار دارند.
اینکه دولت استان هم از احیای محور سلجوقی اصفهان صحبت می کند، اهمیت این هشدارها را بیشتر می کند. محوری است که ارتباط مستقیم تاریخی و شهری با هویت باستانی اصفهان دارد. منتقدان می گویند عبور خط 2 مترو از این منطقه با هدف احیای این محور در تضاد است و می تواند به جای تقویت آن با فرسایش و تهدید مواجه شود.
کارشناسان معتقدند در چنین شرایطی ادامه پروژه در مسیر فعلی بدون بازنگری جدی، خطر بالایی را برای میراث تاریخی شهر به همراه دارد. به خصوص از آنجایی که آثار ثبت شده در دنیا و سازه های حساس در این حوزه نسبت به ارتعاشات مداوم بسیار حساس هستند، هرگونه تصمیم غیرحرفه ای عملا خسارات جبران ناپذیری را به همراه دارد.
بنابراین به گفته ناظران زمان بررسی دقیق تری نتایج مطالعات فنی فرا رسیده و قبل از اینکه پروژه به مرحله غیرقابل برگشتی برسد باید در خصوص مسیر خط 2 مترو اصفهان با توجه به حساسیت های تاریخی شهر تصمیم گیری شود.
40 ساختمان در خط 2 مترو اصفهان به شدت آسیب دیدند
این کارشناس بافت تاریخی با اشاره به نتایج مطالعات میدانی و علمی انجام شده توسط دانشکده راه آهن دانشگاه علم و صنعت، هشدار داد: ارتعاشات ناشی از خط 2 مترو برای 40 اثر تاریخی اصفهان از حد مجاز فراتر رفته و آنها را در معرض تخریب قرار می دهد.
محمدمهدی کلانتری جزئیات این آزمایشات را اینگونه تشریح کرد: آنها با ایجاد لرزش لحظه ای بر روی این ساختمان ها مقاومت خود را در برابر ارتعاش اندازه گیری کردند. نتایج مطالعات علمی انجام شده توسط دانشکده راه آهن دانشگاه علم و صنعت نشان می دهد که ارتعاش ایجاد شده توسط مترو در 40 ساختمان بسیار بالاتر از حد مجاز است.
این کارشناس بافت تاریخی یادآور شد: این هشدارها از سال گذشته انجام شده است. زمانی که غلامحسین معماریان، استاد دانشگاه علم و صنعت، بر اساس این گزارش علمی، در نشستی که در آبان ماه سال گذشته برگزار شد، این هشدارها را اعلام کرد.
وی افزود: در غرفه چهلستون اصفهان بار دیگر این موضوع بسیار جدی مطرح شد. زمانی که این موضوع قبلا مطرح شد، مسئولان میراث اصفهان به راحتی از کنار آن گذشتند و گفتند که این بناها آسیب نمی بینند. معلوم بود گزارش علمی دانشگاه علم و صنعت را ندیده اند و به سادگی از کنار آن گذشتند.
پلیس با اشاره به تجربه عبور خط مترو از زیر چهارباغ، به خسارات وارده اشاره کرد و گفت: لغزش های رخ داده در محدوده محل مدرسه چهارباغ، ترک های مشاهده شده و ریزش کاشی ها نشان می دهد که این هشدارها نامناسب نبوده و خسارت وارد کرده است.
وی همچنین به خساراتی که در حفاری TBM به پی سی و سه پل وارد شد اشاره کرد و گفت: اینها تجربیاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. قطعا در خط 2 شاهد آسیب خواهیم بود.
این کارشناس با اشاره به اینکه مسیر خط 2 نیز تغییر کرده است، گفت: متأسفانه خط 2 از محور سلجوقیان می گذرد. در گذشته قرار بود خط 2 از زیر میدان نقش جهان عبور کند که با پیگیری های انجام شده مسیر تغییر کرد و از زیر نقش جهان نگذشت و تا دوراهی فلسطین و نژنی رفت. اما در حالی که این تغییر جهت در قطعه سلجوقی که از میدان امام علی (ع) می گذرد صورت نگرفته و به نظر می رسد اهمیتی به این موضوع داده نشده است، محور سلجوقیان بسیار حائز اهمیت است و آثار زیادی در آن مسیر وجود دارد.
کلانتری توضیح داد: خط شماره 2 مترو از بیست متری مسجد جامع که بسیار نزدیک به مناره مسجد علی است می گذرد. در گزارشی که اخیرا منتشر شده است، مسجد جامع، مناره مسجد علی، مدارس کوتوبیه و هارونیه از جمله ساختمان هایی هستند که ارتعاشات بالاتر از حد مجاز را تجربه می کنند و نسبت به تخریب این ساختمان ها هشدار داده شده است.
این کارشناس بافت تاریخی رویکرد فعلی مسئولان را منکری توصیف کرد و گفت: شاید چون مسیر خاکبرداری شده و ایستگاه هایی ساخته می شود، مسئولان به مرحله تکذیب بیایند و بگویند خطری وجود ندارد و یا اقداماتی انجام دهیم که لرزش به حداقل برسد. وعده هایی شبیه به وعده هایی که برای خط 1 داده شد اما عملی نشد.
وی تصریح کرد: زمانی که بحث عبور از حریم مدرسه چهارباغ در خط اول مترو مطرح شد، قول داده شد از بالشتک هایی برای جذب لرزش استفاده شود تا آسیب به بنای تاریخی به حداقل برسد. اما در عمل این کار انجام نشد.
کلانتری دلایل عملی نشدن به این وعده را اینگونه برشمرد: گفتند هزینه این بالش ها بالاست، باید از خارج وارد شود و تحریم شدیم. در نهایت این تجهیزات نصب نشد و ریل ها بدون استفاده از این لنت های کاهنده ارتعاش انجام شد.
این کارشناس تاریخی با ابراز نگرانی از تکرار این روند در خط 2 مترو، تاکید کرد: هم اکنون نیز مسئولان در مرحله تکذیب هستند و پیام می دهند که این گزارش صحت ندارد و در حال آماده سازی هستیم. مثلا می گویند برای جذب ارتعاش از بالش استفاده می کنیم، اما این همان وعده هایی است که قبلا داده شده بود اما عملی نشد.
خط 2 مترو باید طبق مستندات و تایید فنی بررسی شود
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان با تشریح آخرین وضعیت تحقیقات خط 2 مترو و تأثیر آن بر آثار تاریخی گفت: در حال انتخاب مشاور متخصص برای بررسی پروژه پیشنهادی مترو و آماده اجرا هستیم.
به گفته امیر کرم زاده، این طرح به یونسکو نیز ارسال شد تا بنا به دلایلی که مشاور مترو ارائه کرده، آثار تاریخی آسیب ببینند یا خیر.
وی تاکید کرد: این موارد در راستای نظر مشاور یک بار دیگر بررسی می شود و اگر مشکلی باشد خدای ناکرده از اجرای آن جلوگیری می شود.
کرم زاده با اشاره به اینکه تکنولوژی در زمینه های فنی پیشرفت کرده است گفت: امروزه می توان تا حدود زیادی آسیب ها را از بین برد و از بالشتک هایی استفاده کرد که از استحکام ساختمان کاسته و ارتعاشات را کنترل کرد.
به گفته وی، مشاور باید دقیقا مشخص کند که در آن مقطع چه اتفاقی می افتد و آیا اجرای طرح مترو با استانداردها مطابقت دارد یا خیر.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان گفت: در صورتی که مشخص شود اجرای خط 2 مترو با استانداردها مطابقت ندارد، کار متوقف می شود.
کرم زاده در بخشی دیگر از سخنان خود در پاسخ به هشدارهای مطرح شده درباره تهدید آثار تاریخی گفت: اینها نظرات شخصی یا بر اساس صحبت های یکی از کارشناسان دانشگاه علم و صنعت است اما در نهایت باید دید مشاور چه می گوید.
وی افزود: این هشدارها و صحبت ها هیچ فایده ای ندارد و باید بر اساس اسناد قضاوت کرد.
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در این زمینه تاکید کرد: دانشگاه علم و صنعت می تواند به صورت رسمی و مکتوب توضیح دهد که بر اساس روش و برنامه ای که مشاور فعلی در حال بررسی است، چه نتایجی به دست آمده و آیا این طرح باعث آسیب می شود یا خیر.
مطالعات لرزه نگاری هانور در حال بررسی است
معاون اسبق اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان همچنین با توجه به سابقه تصمیمات در خصوص مسیر خط دوم مترو در زمینه تاریخچه محور سلجوقی، تاکید کرد: علیرغم اتخاذ تدابیر فنی و استفاده از تجهیزات ارتعاشی، مطالعات ارزشمندی به ویژه لرزهنگاری ساختمانها را به دنبال دارد. مسجد جامع عتیق به حداقل رسیده و نگرانی کارشناسان کاملا به جاست.
سید مهدی موسوی متحد شده است وی با یادآوری اینکه تصمیم برای عبور خط 2 مترو از محدوده فعلی به اوایل دهه 90 برمی گردد، گفت: در آن زمان سه گزینه اصلی برای مسیر وجود داشت که هر کدام به نوعی آثار تاریخی را تحت تاثیر قرار دادند. این دو گزینه که در نهایت به دلیل نزدیکی به سازه هایی مانند کنیسه امامزاده اسماعیل و جویباره اجرا نشدند، خطرات بیشتری را به همراه داشتند.
موسوی محد افزود: با توجه به اینکه میدان امام علی (ع) زودتر ساخته شده و لایه های باستانی آن اصلاح شده است، اتفاق نظر وجود داشت که خط مترو مستقیماً از زیر این میدان تازه تأسیس عبور کند، اما فاصله افقی خط از مسجد جامع عتیق به ویژه در قسمت منتهی به مدرسه مظفریه بسیار کم است.
وی به برگزاری جلسات متعدد بین کارشناسان سازمان قطار شهری، مدیران شهری و نمایندگان میراث فرهنگی به طور همزمان اشاره کرد و گفت: در این جلسات آسیب های احتمالی الگوبرداری و بررسی شد. مشاوری از دانشگاه علم و صنعت نیز منصوب شد و در نهایت به این نتیجه رسیدند که با استفاده از تجهیزات کاهنده ارتعاش روی ریل می توان آسیب به آثار نزدیک را به میزان قابل توجهی کاهش داد.
معاون سابق میراث فرهنگی رئیس جمهور با بیان اینکه برآوردهای اولیه نشان می دهد که تقریباً 70 بنا در فواصل مختلف از خط 2 تحت تأثیر قرار می گیرد، اظهار داشت: مهم ترین دغدغه، مسجد جامع عتیق اصفهان بود که اثری ثبت جهانی است. به همین دلیل سازمان قطار شهری مشاورانی را برای مستندسازی کامل مسجد و انجام کارهای مقاوم سازی و مرمتی تعیین کرد.
موسوی موحد خاطرنشان کرد: حتی یونسکو نیز وارد موضوع شد و پاسخ های لازم از سوی وزارت میراث فرهنگی تهیه و ارسال شد. با این حال این طرح هنوز در مرحله لرزه نگاری است. نگرانی کارشناسان کاملاً موجه است و هنوز نمی توان با قاطعیت گفت که آسیب به حداقل رسیده است. بنابراین باید راه حل جدی تری در این زمینه اندیشیده شود.
به گزارش ایرنا، پیش از این شرکت مترو به ایرنا اعلام کرده بود که دانشگاه علم و صنعت مطالعات جامعی در خصوص اثرات لرزه ای و فنی گذر مترو بر روی مسجد جامع و اطراف آن انجام داده است، اما کارشناسان میراث فرهنگی بر این باورند که مطالعات و واقعیت های عملی همیشه یکسان نبوده است.
در حال حاضر گزینه عبور خط مترو از زیر میدان امام علی (ع) و خیابان علامه مجلسی مطرح است. به گفته برخی کارشناسان، در این عمق در مسیری که در عمق 25 متری قرار دارد، لایه های باستانی وجود ندارد و احتمال آسیب به میراث تاریخی بسیار کم است.
با وجود عمق مسیر، همچنان نگرانی هایی در مورد اثرات ارتعاشات طولانی مدت بر پایداری سازه در حین عبور مترو از محل وجود دارد.
اصفهان در سال 443 هجری قمری (در زمان طغرل بیگ، مؤسس سلسله سلجوقیان) به عنوان پایتخت سیاسی و اداری این امپراتوری انتخاب شد و تا پایان دوره سلجوقیان مرکز اصلی قدرت باقی ماند. از این دوره از تاریخ اصفهان به عنوان عصر طلایی معماری یاد می شود. زیرا سلجوقیان با تکیه بر هنر استادان ایرانی تحولی اساسی در ساخت و ساز ایجاد کردند. از مهمترین آثار این دوره که شناسنامه تاریخی محور سلجوقیان محسوب می شود، می توان مسجد جامع عتیق اصفهان را برشمرد که گنبد «نظام الملک» و گنبد «تاج الملک» از شاهکارهای مهندسی و آجرکاری این دوره است.
همچنین منارههای ساربان و علی، بخشی از فرقه امامیه، محله جویباره و ویرانههای باستانی در ناحیه کمر زرین از دیگر آثار و ویرانههای مهم دوران باشکوه اصفهان پایتخت سلجوقیان است که هنوز حکایت از نبوغ معماری آن دوره دارد.
۲۳۳۲۱۷
گردآوری شده از رسانه خبر آنلاین