به گزارش خبرگزاری انتخابتو از ایلنا، الله کرم رضایی زاده تهیه کننده مستند که مستندهای زیادی با موضوع آیین های عاشورا و محرم در کارنامه خود دارد، درباره جایگاه و تلفیق این آیین ها در فرهنگ ایرانی اینگونه گفت: به نظر من فرهنگ عاشورا و فرهنگ ایرانی اکنون به طور جدایی ناپذیری در هم آمیخته شده اند. در بسیاری از موارد میتوان با این ترکیب مواجه شد، در مراسم و آیینهای عاشورا شاهد هنرهای مختلفی هستیم که منحصر به فرد ایرانی است. مثلاً ما به عنوان ادای احترام به سراغ موسیقی دستگاهی می رویم و ملودی هایی که می بینیم به موسیقی سنتی ما نزدیک است. در واقع می توان ویژگی های شعر فارسی را در اشعار سروده و خوانده شده توسط افرادی چون سلیم موذن زاده مشاهده کرد و یا می توان در حرکات موزونی که در اجرای مراسم رخ می دهد، نزدیکی یا هماهنگی آشکاری بین حرکاتی که در عزاداری محرم رخ می دهد و حرکات موزون در مراسم ایرانی مشاهده کرد.
رضایی زاده خاطرنشان کرد: در واقع از نشانه های اجرا فهمیده می شود که ما ایرانی ها یک واقعه تاریخی مملو از مفاهیم مختلف انسانی و دینی را از جغرافیای دیگری گرفته و به دلایل مختلف از جمله ارادت دینی یا عشق و ارادت به امام حسین (ع) به خود اختصاص داده ایم. در آیینها و مراسم عاشورا ارتباط تنگاتنگی بین هنر سنتی ایران و این آیینها وجود دارد و باید بگویم که ما ایرانیها در نقاط مختلف این کشور عزاداری میکنیم، هر کدام با توجه به فرهنگی که داریم و زمانی که این عزا مختص ما و عراق، سوریه و غیره باشد، وقتی با شکل و شمایل عزاداری در کشورهای دیگر فرق میکند، به این معناست که فرهنگ آیینی و عاشورایی خود را داریم.
ما در برخی موارد افراط داشته ایم و این افراط در طول تاریخ و با گذشت زمان به تدریج کاهش یافته است. به عنوان مثال می توان در مورد آیین قمه صحبت کرد. مستندی به نام «اُخ سنجماق» ساختم که روایتگر آیینی عجیب از شهر انکلت در سال 71 است، در این آیین که در روز عاشورا اجرا می شد، عده ای برای درک بهتر مصائب امام حسین (ع) و یارانش در کربلا، نیزه را به بدن خود می چسبانند، اما این مراسم به مرور زمان اعتبار خود را از دست داد.
وی افزود: از سوی دیگر نباید فراموش کرد که پیام عاشورا یک پیام جهانی است، در واقعه کربلا و در روز عاشورا شاهد رویارویی آزاده ترین مردم با حقیرترین مردم هستیم. برای درک این پیام لازم نیست مسلمان باشید. به همین دلیل در تاریخ افراد متنفذ و غیرمسلمان زیادی وجود دارند که تأثیر آنها در زندگی امام حسین (ع) و یارانش به وضوح نمایان است. بنابراین از آنجایی که امام حسین (ع) فراتر از یک شخصیت تاریخی است، شخصیتی است که فقط افراد یک مذهب خاص مانند شیعه می توانند با او ارتباط برقرار کنند، بنابراین برای ما ایرانیان می تواند باعث افتخار باشد که عشق و محبت امام حسین (ع) را در فرهنگ خود متبلور کنیم، حتی اگر به مذهب شیعه نباشیم. به همین دلیل در کشور ما ارامنه، مسیحی، سنی و… وجود دارد. حتی مردم در ایام محرم عزاداری می کنند و حتی هیئت هایی از این افراد را در کشور داریم که نشان از جایگاه ویژه فرهنگ عاشورا در فرهنگ ایرانی است.
این مستندساز تصریح کرد: در برخی موارد افراط و تفریط را تجربه کرده ایم و این افراط در طول تاریخ و با گذشت زمان کم کم کم شده است. به عنوان مثال می توان در مورد آیین قمه صحبت کرد. مستندی به نام «اُخ سنجماق» ساختم که روایتگر آیینی عجیب از شهر انکلت در سال 71 است، در این آیین که در روز عاشورا اجرا می شد، عده ای برای درک بهتر مصائب امام حسین (ع) و یارانش در کربلا، نیزه را به بدن خود می چسبانند، اما این مراسم به مرور زمان اعتبار خود را از دست داد. مستندی که من ساختم هرگز منتشر نشد و در همان زمان یادم می آید که شهید مرتضی آوینی به من گفت که اگرچه امکان انتشار این مستند وجود نداشت، اما برای تاریخ شفاهی ما در آیین های محرم بسیار ارزشمند بود. فکر میکنم حتی این مراسمهای قدیمی که دیگر توصیه به انجام آن نمیشود، اگر به دقت بررسی شود، میتواند نشانههای ارتباط آنها با مردم ما را داشته باشد و از این نظر بسیار ارزشمند است.
کارگردان مستند «خورشید اینجا می تابد» تاکید کرد: در هنرهای نمایشی ما نوعی اجرا به نام تعزیه خوانی وجود دارد که هر ایرانی با اجرای ظهر عاشورا آن را به یاد می آورد و اتفاقا این اجرای کاملا ایرانی است و یکی از پرطرفدارترین نوع اجراهای دوره قاجار بوده است. در دوره قاجار، برگزاری مراسم عزاداری محرم و همچنین اجرای نمایش های آیینی آنقدر اهمیت داشت که در اینجا مکانی به نام «تکیه دولت» برای برگزاری مراسم و نمایش های مذهبی ساخته شد و شرکت در این مراسم در ایام محرم به قدری اهمیت داشت که مردم از سراسر ایران کار خود را رها کرده و برای شرکت در این مراسم به تهران می آمدند. جالب اینجاست که در تاریخ ما شاهان قاجار را انسان های اخلاقی نمی بینیم، حتی داستان هایی از بداخلاقی های آنها در تاریخ وجود دارد، اما همین مردم به محرم و امام حسین (ع) و واقعه کربلا احترام می گذاشتند و این برایشان ارزشمند بود و کلاً یک رویکرد اخلاقی جالبی در فرهنگ ما وجود دارد که وقتی ماه محرم می آمد، اگر در یک سال بی احترامی کرده بودیم، اگر یک سال بی احترامی کرده بودیم، به آن احترام می گذاشتیم. شهدا کربلا و این یکی از رفتارهایی است که با فرهنگ ما ایرانیان مرتبط است و با این واقعه تاریخی عجین شده است.
رضایی زاده خاطرنشان کرد: واقعه کربلا همواره ابزاری برای خلق آثار هنری برای هنرمندان ایرانی بوده است و گاه نمونه های درخشانی در تاریخ هنر ایران وجود دارد که ارتباط مستقیمی با واقعه کربلا و عاشورا دارد. محتشم کاشانی یا «فجر عاشورا» استاد فرشچیان و آثار استاد یحیوی اردبیلی با اشاره به اینکه این روند همچنان ادامه دارد و فیلمسازان مختلف سینما با واقعه عاشورا سروکار دارند، اشاره کرد. در سینمای مستند فیلم «کربلا، جغرافیای تاریخ» داریوش یاری را مثال می زنم که به نظرم واقعاً اثری باکیفیت و جذاب است. یکی دیگر از آثار فاخر واقعه کربلا، اثر موسیقایی حسین علیزاده به نام «نینوا» است.
وی افزود: به نظرم وظیفه هنرمند در قبال مفاهیم عاشورایی ایجاد شور و علاقه در مخاطب با آثارش با هدف شناخت و درک این مفاهیم است. مثلاً وقتی یک ایرانی همان آهنگ «نینوا» را می شنود، ناخودآگاه به یاد محرم می افتد و در دل به یاد امام حسین (ع) می افتد. هنرمند این قدرت را دارد که یک حالت، صدا، تصویر یا فرم را با یک رویداد یا مفهوم به حدی درآمیزد که بخشی از آن در ذهن بیننده شود و در نتیجه هم خود و هم آدرسش را جاودانه کند.
کارگردان مستند «آیین چنین عشقی» با بیان این مطلب گفت: آیین هایی که ریشه در فرهنگ ما دارند هرگز از بین نمی روند، ممکن است در مواقعی تغییر شکل دهند یا کم رنگ شوند، اما در این فرهنگ باقی می مانند. ما همیشه باندهای زنجیره ای را به یاد داریم که متشکل از مردانی است که در یک صف در خیابان حرکت می کنند و گروهی از زنان در این صف دنبال می شوند، چندی پیش ویدیویی را در اینترنت دیدم که نشان می داد گروهی از زنان در خیابان در یک شهر حرکت می کنند، یک باند زنجیره ای. برای من جالب بود که این آیین به شکل دیگری ظاهر شد. حتی آیین های ثبت ملی هم داریم که یکی از آنها آیین 900 ساله شمشیر زدن در قشم است، مستندی در این باره گرفتم. با وجود دگرگونی ها و تغییرات اجتناب ناپذیر، معتقدم فرهنگ عاشورا در فرهنگ ایرانی ماندگار است و دیگر نمی توان این دو را از هم جدا کرد. زیرا پیام عاشورا تاریخ انقضا ندارد و منحصر به نگرش دینی خاصی نیست.
۲۴۲۲۴۳
گردآوری شده از رسانه خبر آنلاین