به گزارش انتخابتو، ثبت جهانی «قلعه آلموت و دیوارهای دفاعی مرتبط با آن» در فهرست میراث جهانی یونسکو، نه تنها نام دیگری را به فهرست آثار جهانی ایران اضافه می کند. بلکه شناخت یکی از مهمترین نمونه های معماری نظامی، مهندسی و آمایش سرزمین در تاریخ ایران است. این مجموعه که در دل رشته کوه البرز قرار دارد، قرن ها در برابر بلایای طبیعی و حوادث تاریخی مقاومت کرده و امروزه به عنوان بخشی از میراث مشترک بشریت شناخته می شود.
قلعه الموت کجاست؟
قلعه الموت در منطقه کوهستانی الموت در استان قزوین و در فاصله تقریبی 105 کیلومتری شمال شرقی شهر قزوین قرار دارد. این قلعه که بر روی صخره ای مرتفع و در ارتفاع تقریبی ۲۱۶۳ متری از سطح دریا ساخته شده است، به دلیل موقعیت طبیعی منحصر به فرد خود یکی از قدرتمندترین قلعه های تاریخی ایران به شمار می رود. گمان می رود که کلمه «الموت» به معنای «لانه عقاب» باشد. این نامی است که مناسب موقعیت قلعه بر روی صخره ها و سختی حمل و نقل است. این موقعیت طبیعی باعث شده است که این قلعه قرن ها نقش مهمی در دفاع از منطقه داشته باشد و در برابر بسیاری از حملات مقاومت کند. امروزه علاوه بر ارزش تاریخی، کوهستانی بودن، مناظر بکر و روستاهای اطراف، منطقه الموت را به یکی از مقاصد مهم تاریخ و طبیعت گردی ایران تبدیل کرده است.
پیشینه تاریخی قلعه الموت چیست؟
اگرچه شهرت جهانی الموت بیشتر به خاطر دوران حکومت اسماعیلیه نزاری است، اما تاریخ این منطقه به قرن ها قبل برمی گردد. قدمت قلعه الموت بیش از 1160 سال تخمین زده می شود و برخی از قلعه های این مجموعه از جمله قلعه لمبسر ریشه در دوره ساسانیان دارد. نقطه عطف تاریخ این قلعه به سال 483 هجری قمری (1090 میلادی) برمی گردد. زمانی که حسن صباح، رهبر اسماعیلیان نزاری، بر قلعه تسلط یافت و آن را مرکز اداره خود قرار داد. الموت نزدیک به 180 سال نه تنها یک پایگاه نظامی بلکه مرکز فعالیت های اداری، علمی، فرهنگی، مذهبی و سیاسی اسماعیلیان بود. بسیاری از قلعه‌های این منطقه پس از حمله مغول آسیب دیدند، اما ویرانه‌های آن‌ها همچنان بخش مهمی از تاریخ سیاسی و نظامی ایران را بازگو می‌کند و برای مورخان و باستان‌شناسان ارزش تحقیقاتی بالایی دارد.
قلعه الموت چه ویژگی هایی دارد؟
اهمیت الموت به گذشته تاریخی آن محدود نمی شود. این مجموعه از نظر معماری نظامی، عمرانی، سازگاری با اقلیم کوهستانی و مدیریت منابع طبیعی نمونه نادری در ایران است. طراحان این قلعه ها با بهره گیری از ارتفاع کم و طبیعی کوه ها بر استحکام خود افزودند. جاده های دسترسی محدود، برج ها و دیوارهای دفاعی، استفاده هوشمندانه از صخره ها و طراحی داخلی، همگی نشان دهنده دانش مهندسی پیشرفته کسانی است که این مجموعه را ساخته اند. یکی دیگر از ویژگی های شاخص الموت نحوه مدیریت منابع آب است. در مناطق کوهستانی که دسترسی به آب همیشه دشوار است، سیستم‌های ذخیره‌سازی، مخازن و مسیرهای انتقال آب به گونه‌ای طراحی شدند که امکان اقامت طولانی‌مدت در این قلعه‌ها را فراهم کنند. پرونده ثبت جهانی همچنین شامل هفت قلعه تاریخی است. قلعه الموت، لمبسر، نویزرشاه، شمس کلایه، شیرکوه، ایلان و قاسطین شبکه یکپارچه ای از استحکامات دفاعی و اداری را تشکیل می دادند.
نمونه جهانی شدن قلعه الموت
ثبت جهانی دژ الموت حاصل بیش از دو دهه کار، تحقیقات میدانی، مرمت، حفاظت و تهیه مستندات ویژه بود. سال‌هاست که کارشناسان میراث فرهنگی تلاش کرده‌اند تا ارزش‌های تاریخی، معماری و فرهنگی این مجموعه را بر اساس معیارهای یونسکو ثبت کنند. سرانجام در چهل و هشتمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو، پرونده «قلعه آلموت و دیوارهای دفاعی مرتبط با آن» به تصویب رسید و به عنوان سی امین اثر ایران در فهرست میراث جهانی ثبت شد.
قرار گرفتن یک اثر در این فهرست نه تنها بر ارزش جهانی آن تاکید می کند، بلکه مسئولیت حفظ آن را نیز افزایش می دهد. ثبت جهانی اغلب مبنایی را برای توسعه گردشگری پایدار، جذب تحقیقات بین‌المللی، ترویج برنامه‌های حفاظتی و شکوفایی اقتصاد محلی فراهم می‌کند. البته به شرطی که اولویت با حفظ اصالت تاریخی و طبیعی اثر باشد. امروزه نام الموت در کنار بناهایی چون تخت جمشید، میدان نقش جهان، پاسارگاد، شهر تاریخی یزد، جنگل‌های هیرکانی، راه‌آهن سراسری ایران و سایر آثار جهانی ایران قرار گرفته است. مکانی که نشان می دهد این قلعه تنها یک قلعه تاریخی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران و میراثی ارزشمند برای همه بشریت است.
۲۳۳۲۳۳۵۷
گردآوری شده از رسانه خبر آنلاین