به گزارش دنیای اقتصاد، معادله ایران و آمریکا به ظریف ترین گلوگاه تاریخ رسیده است. رد و بدل شدن شدید پیام ها حاکی از نزدیک شدن به یک ضرب الاجل نهایی و تعیین کننده است. در حالی که تهران آخرین پیشنهادها و ابعاد فنی و سیاسی آنها را به دقت بررسی می کرد، بازیگران منطقه ای و جهانی مانند عربستان، قطر، مصر و چین با تمام قدرت دیپلماتیک وارد میدان شدند تا با میانجی گری و راه حل های میانجی از فروپاشی کامل ساختار مذاکره جلوگیری کنند. در همین راستا ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان برای یک سفر رسمی به ایران آمد و همزمان هیئت مذاکره کننده قطر با هماهنگی آمریکا برای دستیابی به توافق برای پایان جنگ به تهران رفت.
این تلاش بین المللی در شرایطی صورت می گیرد که هنوز سایه سنگین گزینه های نظامی روی میز است و نوعی تعادل نگران کننده بین دیپلماسی و درگیری ایجاد می کند. این وضعیتی است که نشان می دهد کوچکترین تغییر موازنه می تواند مسیر منطقه را از میز مذاکره به درگیری مستقیم تغییر دهد. اکنون همه نگاهها به تصمیم نهایی دو طرف است تا مشخص شود آیا تلاشهای میانجیگری میتواند بر بنبست فعلی غلبه کند یا خیر. سفر دیروز ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران سناریوی دستیابی به توافق را جسورتر کرد. قرار بود عاصم منیر روز پنجشنبه به تهران بیاید اما این سفر انجام نشد. ظاهرا فرمانده ارتش پاکستان این سفر را مشروط به وجود نشانه های پیشرفت در تبادل پیام کرده است. انتشار خبر سفر عاصم منیر به تهران، سایت های شرط بندی مانند پلی مارکت را به معامله بیش از 10 درصدی سوق داد.
دیروز نیز کانال اسرائیل کان به نقل از رسانه های عربی نوشت سفر عاصم منیر به ایران به عنوان قدرتمندترین مرد پاکستان باید نشانه پیشرفت در مذاکرات باشد، در حالی که یک منبع نزدیک به مذاکرات ایران و آمریکا به «العربی الجدید» گفت که سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران به معنای وجود توافق نیست. گزارش های زیر در خصوص وجود پیش نویس احتمالی توافق صحت ندارد و صرفاً حدس و گمان رسانه ای است. به گزارش العربی الجدید، وزیر کشور پاکستان پیام جدیدی از سوی آمریکا به ایران ابلاغ نکرد و هدف از سفر مقامات پاکستانی به تهران تقویت نقش میانجیگری و کاهش تنش اسلام آباد و تمایل آن است. همچنین رویترز مدعی شد که پس از اعلام این خبر شب گذشته، یک منبع آگاه به این خبرگزاری گفت که قطر با هماهنگی آمریکا تیم مذاکرهکنندهای را برای کمک به میانجیگری برای پایان دادن به جنگ با ایران به تهران اعزام کرده است.
نباید فراموش کرد که سفر منیر شامگاه جمعه در حالی انجام شد که سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان از چهارشنبه هفته گذشته در تهران به سر می برد. العربیه نوشت که هدف از ماموریت فعلی وزیر کشور پاکستان دستیابی به توافق بر سر چارچوب مذاکرات است. آخرین متن پیشنهادی واشنگتن روی میز تهران است و برخی گمانه زنی ها حاکی از نزدیک شدن دیدگاه ها در مورد آن است. با این حال، مناقشات جاری بر سر غنی سازی اورانیوم و تنگه هرمز همچنان موانعی جدی برای مذاکرات ایجاد می کند. در واقع می توان این را گفت; پیشرفت هایی حاصل شده است، اما تفاوت ها و شکاف های قابل توجهی باقی مانده است. اینکه توافق کامل خواهد بود یا تدریجی، موضوع اورانیوم، مدت زمان تعلیق، زمان لغو تحریم ها، دامنه کاهش تحریم ها و نحوه مدیریت تنگه همچنان بحث جدی است.
یک مقام ارشد ایرانی به الجزیره گفت که مذاکره کنندگان به توافق بسیار نزدیک هستند و در حال حاضر روی پیش نویس متن کار می کنند. همزمان، منبع دیگری به الجزیره گفت که هنوز برای قضاوت در مورد اینکه آیا توافق جدی و نهایی حاصل شده است یا خیر زود است. یک منبع بلندپایه ایرانی نیز روز پنجشنبه به رویترز گفت که اختلافات کمتر شده اما هنوز به توافق نرسیده ایم. غنی سازی اورانیوم و تنگه هرمز از جمله موارد اختلاف نظر در این توافق است. «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا در عین حال با اشاره به پیشرفتهای حاصل شده در مذاکرات جاری با ایران، تأکید کرد که واشنگتن و جامعه بینالملل هزینههای عبور از تنگه هرمز را نادیده نگرفتهاند.
پیش نویس احتمالی
برخی منابع عربی برخی مفاد توافق احتمالی ایران و آمریکا را منتشر کرده اند. در حالی که العربیه روز پنجشنبه اخبار مربوط به جزئیات ادعایی پیش نویس توافق ایران و آمریکا را تکذیب کرد، روز گذشته آن را بازنشر کرد. به گزارش «انتخاب»؛ بیانیه العربیه درباره جزئیات این پیش نویس توافقنامه به شرح زیر است: پیش نویس توافق شامل توقف عملیات نظامی و توقف جنگ رسانه ای، تعهد به هدف قرار ندادن زیرساخت های نظامی، غیرنظامی و اقتصادی، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی، ایجاد سازوکار مشترک برای نظارت و حل و فصل مشکلات در روزهای حل نشده، ایجاد سازوکار مشترک برای نظارت و حل و فصل مسائل مربوط به مذاکرات در روزهای هفتاد و غیره لغو تدریجی تحریم های آمریکا علیه پایبندی ایران به مفاد توافق. توافق ایران و آمریکا بلافاصله پس از بیانیه رسمی دو طرف اجرایی خواهد شد. شبکه حدث عربستان سعودی همچنین مدعی شد که پیش نویس احتمالی توافق شامل توقف فوری، همه جانبه و بدون قید و شرط درگیری ها در همه جبهه ها، پایان دادن به تمامی عملیات نظامی و توقف جنگ رسانه ای بین دو کشور و همچنین ایجاد سازوکاری مشترک برای نظارت بر اجرای توافق و حل اختلافات احتمالی است.
نتانیاهو عصبانی است
در همین حال، وب سایت اکسیوس به نقل از سه منبع مدعی شد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، روز سه شنبه در یک تماس تلفنی پرتنش درباره تلاش جدیدی برای دستیابی به توافق با ایران گفتگو کردند. یک منبع گفت نتانیاهو پس از این دیدار “بسیار عصبانی” بود. به گفته منابع، یادداشت صلح تجدیدنظر شده ای از سوی قطر و پاکستان با مشارکت سایر میانجیگران منطقه مانند عربستان سعودی، ترکیه و مصر به منظور پر کردن شکاف میان آمریکا و ایران آماده شده است. در همین حال، ترامپ بین دستور حمله بزرگ به ایران یا صرفاً فشار برای رسیدن به توافق تردید دارد.
نتانیاهو به شدت به مذاکرات بدبین است و می خواهد جنگ را برای تضعیف توان نظامی ایران از سر بگیرد. ترامپ همچنان می گوید که معتقد است توافق ممکن است، اما در صورت عدم دستیابی به توافق آماده است جنگ را از سر بگیرد. تنها سوال این است که آیا ما وارد می شویم و کار را انجام می دهیم یا آنها سندی را امضا می کنند؟ او گفت. ببینیم چه می شود.» ترامپ همچنین اضافه کرد که نتانیاهو «هر کاری که از او بخواهم در مورد ایران انجام خواهد داد».
به گفته سه منبع، پاکستان و قطر و همچنین میانجیهای دیگر از جمله عربستان سعودی، ترکیه و مصر در روزهای اخیر برای اصلاح این پیشنهاد و رفع شکافها کار کردهاند. یک مقام عرب گفت که قطری ها اوایل این هفته هیئتی را برای دیدار با ایرانی ها در مورد پیش نویس نهایی به تهران فرستادند. وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که مذاکرات “بر اساس پیشنهاد 14 ماده ای ایران” ادامه دارد و وزیر کشور پاکستان برای کمک به میانجیگری در تهران است که دومین سفر وی در کمتر از یک هفته گذشته است. به گفته یک مقام عرب، هدف از این تلاشها، اخذ تعهدات واضحتر از ایران در گامهای مرتبط با برنامه هستهای این کشور و کسب جزئیات بیشتر از ایالات متحده در مورد چگونگی آزادسازی تدریجی داراییهای مسدود شده ایران است. به گفته یک منبع آمریکایی آشنا با این تماس، ترامپ به نتانیاهو گفت که مذاکره کنندگان در حال کار بر روی یک “توافق متنی” هستند که ایالات متحده و ایران به طور رسمی برای پایان دادن به جنگ و آغاز دوره 30 روزه مذاکرات در مورد موضوعاتی مانند برنامه هسته ای ایران و بازگشایی تنگه هرمز، به طور رسمی امضا خواهند کرد. دو منبع اسرائیلی گفتند که دو کشور در مورد چگونگی ادامه به توافق نرسیدند.
طرح 5 ماده ای پکن و اسلام آباد
همزمان طاهر اندرابی سخنگوی وزارت خارجه پاکستان روز جمعه از ابتکار پکن و اسلام آباد برای پایان دادن به جنگ در منطقه خبر داد. سخنگوی وزارت خارجه پاکستان گفت چین از تلاشهای میانجیگری ما حمایت میکند و به طور مشترک یک طرح پنج مادهای را با ما ارائه کرده است. اندرابی تاکید کرد که نخست وزیر پاکستان فردا در سفر خود به چین درباره ابتکار مشترک پایان دادن به جنگ گفتگو خواهد کرد. وی تاکید کرد که صلح میان آمریکا و ایران برای پاکستان اهمیت زیادی دارد.
نقاط اصلی اختلاف
از سوی دیگر، نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران، روز گذشته گفت که اخبار در مورد چارچوب توافق بین تهران و واشنگتن تا کنون تنها حدس و گمان است. مذاکرات با میانجیگری پاکستان ادامه دارد و موضوعات کلیدی مانند تنگه هرمز، ذخایر اورانیوم بسیار غنی شده و تحریم ها باعث اختلاف نظرها شده است. دیانا ناروزی، خبرنگار پولیتیکو نیز گفت: یکی از مقامات ارشد کاخ سفید در رابطه با مذاکرات ایران مدعی شد که هنوز نقاط معترض اصلی عبارتند از: 1. نداشتن سلاح هسته ای 2. باز کردن تنگه هرمز.
دنیس راس، دستیار سابق اوباما نیز اظهار داشت که در صورت صحت، توافق پنج ماده ای بین آمریکا و ایران به شدت به نفع ایران است. ایران متعهد به آتشبس در همه جبههها، خودداری از حمله به زیرساختها و لغو تدریجی تحریمها است، اما هیچ اشاره صریحی به برنامه هستهایاش در توافق وجود ندارد. آنچه آمریکا به آن دست یافته است، گشایش تنگه هرمز از طریق یک مکانیسم نظارتی مشترک است. همچنین روز پنجشنبه علی هاشم خبرنگار الجزیره از ادعای رویترز درباره ذخایر اورانیوم خبر داد. یک مقام ارشد ایرانی به من گفت که ادعای دستور جدید برای حفظ ذخایر اورانیوم غنی شده در ایران دروغ است و این خبر “تبلیغات دشمنان معامله” است. این مسئول افزود: حکم جدیدی صادر نشد و جایگاه تهران همیشه ثابت بود. ایران خود ثروت مادی خود را کاهش خواهد داد. این مسئول تاکید کرد: این موضوع در مرحله بعدی مذاکرات مطرح خواهد شد.
تهران و واشنگتن مواضع خود را حفظ می کنند
خبرگزاری رویترز در گزارشی که روز جمعه منتشر شد، مدعی شد که ایالات متحده و ایران روز پنجشنبه بر سر ذخایر اورانیوم تهران و کنترل تنگه هرمز به اختلاف نظر ادامه دادند. ترامپ به خبرنگاران در کاخ سفید گفت: ما این کار را انجام خواهیم داد. ما به این نیاز نداریم، ما آن را نمی خواهیم. احتمالاً پس از به دست آوردن آن، آن را نابود خواهیم کرد، اما اجازه نمیدهیم آن را بگیرند.» سه منبع آگاه به رویترز گفتند که به نظر می رسد مذاکرات برای پایان دادن به جنگ شش هفته ای از زمان آتش بس شکننده بین دو کشور پیشرفت چندانی نداشته است، اما عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان احتمالا روز پنجشنبه برای گفتگوهای بیشتر به تهران سفر خواهد کرد. سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان چهارشنبه هفته جاری با پیامی از واشنگتن برای دومین بار به تهران سفر کرد و با مسعود المدیکیان رئیس جمهور ایران، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه و همتای خود دیدار کرد.
حوزه های رسانه ای
از سوی دیگر، «سو اسماعیل بقایی» سخنگوی وزارت امور خارجه که از سوی محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکره کننده، به عنوان سخنگوی این هیئت انتخاب شد، شامگاه پنجشنبه 10 اردیبهشت در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا مبنی بر «توسعه رسانهای مربوط به مذاکرات برای پایان جنگ»، تاکید کرد: «هیچ یک از جنبههای مختلف روزهای اخیر مورد توجه قرار نگرفته است. مذاکرات می تواند مورد تایید قرار گیرد. بقایی با تاکید بر اینکه جنگ در همه جبهه ها از جمله لبنان خاتمه یافته و ادعاهایی که در رسانه ها در مورد مسائل هسته ای از جمله موضوع غنی سازی یا بحث غنی سازی مطرح می شود، صرفاً گمانه زنی رسانه ای است و هیچ اعتباری ندارد، تاکید کرد: جزئیات مذاکرات از سوی مقامات ذیصلاح و سخنگوی تیم مذاکره کننده اعلام خواهد شد.