در روزهایی که بحث رابطه انقلاب و خشونت دوباره داغ می شود، فعالان سیاسی و فعالان اصلاح طلب و اصولگرا که دوران پیش از انقلاب و مبارزه را از نزدیک احساس می کنند، تأکید می کنند که برخلاف برخی روایت ها، انقلاب اسلامی 57 نه با خشونت، بلکه با تکیه بر قانون گرایی، مبارزه مسالمت آمیز و شبکه ارتباطی مردم و مردم به پیروزی رسید. دو تحلیلگر جریان اصلاح طلب و اصولگرا، احمد مازنی و حسین کنعانی مقدم، سعی کردند پاسخی برای این بلاتکلیفی ها و اتهامات بیابند.
به گزارش اعتماد مشروح این نشست را در ادامه بخوانید:
احمد مازنی: وجود هرگونه خشونت در روابط با عوامل رژیم پهلوی تکذیب شد
احمد مزنی فعال سیاسی و نماینده مجلس در گفت و گو با مجله اعتماد درباره گفتمان انقلاب 57 می گوید: چهل و هفت سال از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران می گذرد، اما هنوز ریشه ها، علل و ویژگی های انقلاب در محافل سیاسی و اجتماعی مورد بحث است. این سیاست از ابتدای نهضت در 24 خرداد 1342 تا 22 بهمن 1357 ادامه یافت. در این زمینه آیتالله موسوی خوئینیها خاطره جالبی را بیان کردند: زمانی که در کنار امام خمینی (ره) در نوفل لوشاتو بودند، از مردم خواستند از اسلحه استفاده کنند. موسوی خوئینی ها گفتند که این پیام را به امام رساندند، اما امام با این درخواست مخالفت کردند و دلیل آن این بود که مردم نمی خواستند شاه تظاهرات مسالمت آمیز داشته باشد و اظهار داشت که شاه با استفاده از سلاح گرم به مردم پاسخ می دهد، اما اگر مردم از اسلحه استفاده کنند، می گویند که نیروهای نظامی و انتظامی برای دفاع از خود استفاده می کنند.
مزنی با تاکید بر اینکه مخالفت امام خمینی (ره) با مبارزه مسلحانه در انقلاب اسلامی از مبانی دینی، فلسفی و اجتماعی ایشان نشأت می گیرد، می گوید: امام برخلاف برخی از گروه های انقلابی که در دهه 40 و 50 راه سلاح و خشونت را برگزیدند، معتقد بودند که مبارزه نباید مبتنی بر عملیات نظامی و در صحنه حضور مردمی باشد، بلکه باید در بعد ایمانی، در صحنه عمومی و در صحنه استفاده از زور باشد. نفی خشونت و مخالفت امام خمینی (ره) با استفاده از اسلحه برای تغییر نظام، منشأ فکری و دینی این جریان را امام خمینی (ره) در امر به معروف، نهی از منکر، ظلم و جهاد اسلامی میدیدند، اما تأکید میکردند که چنین جهادی باید از نظر ایشان غیرمشروع باشد و مردمی باشند رهبری هر جنبش مسلحانه ای بود که در دهه 1350 به چریک ها و گروه های مسلح پرداخت.
وی ادامه می دهد: موضوع سوم رویکرد شخصی امام است؛ مبارزه فرهنگی و سیاسی، امام خمینی(ره) آگاهی دینی و سیاسی را بر اسلحه ترجیح داد، شبکه ای از روحانیون، علما و بازاریان مبارز ایجاد کرد و با انتشار جزوه ها و سخنرانی های روشنگرانه آگاهی عمومی را بالا برد و هدفش این بود که مردم را با روحانیون پیوند بزند، مردم را به یک نیروی مردمی تبدیل کند. به عنوان بخشی از ملت ایران و در نتیجه هوشیاری آنها و با بیداری این بخش از ملت (قسمت مسلح) به بخش دیگر (قسمت غیرمسلح) پیوستند و در نهایت همین رویکرد امام بود که به پیروزی انقلاب اسلامی 57 بدون جنگ داخلی گسترده و با حمایت اکثریت مردم از قدرت و الگوی خشونت آمیز منجر شد. بلکه از اتحاد و ایمان مردم است.»
حسین کنعانی مقدم: پیروزی انقلاب ۵۷ نه با خشونت، بلکه با قانون گرایی حاصل شد.
حسین کنعانی مقدم، فعال سیاسی اصولگرا و دبیرکل حزب سبز در تحلیل ماهیت انقلاب اسلامی با رد این ادعا که انقلابیون ۵۷ برای پیشبرد مطالبات خود از خشونت استفاده کردند، گفت: بررسی دقیق وقایع تاریخی نشان میدهد که امام خمینی (ره) همواره بر این موضوع تأکید داشتند که اصل قانونگرایی، صلحطلبی، صلحطلبی و عدم تمایز اسلامی است. سایر انقلاب های خشونت آمیز قرن بیستم
وی با اشاره به تجربه شخصی خود در دوران قبل از انقلاب ادامه می دهد: ما دانشجو بودیم و فضای ساواک، بازداشت، اختناق و محدودیت ها از نزدیک تحت تأثیر قرار گرفتیم، اما حتی در آن شرایط، گفتمان غالب در بین نیروهای انقلابی غلبه بر خشونت و عمل در چارچوب مبارزات مدنی بود. کنعانی مقدم با یادآوری برخی اختلافات بین جریانات سیاسی آن دوره گفت: حتی اگر گروهی به دنبال مبارزه مسلحانه بودند، امام صراحتا با این رویکرد مخالفت کردند و در جلسات مختلف به فعالان سیاسی هشدار دادند که خشونت نه تنها مشروعیت مبارزه را زیر سوال می برد، بلکه جامعه را به هرج و مرج می کشاند. انقلاب، یعنی مردم، با اطمینان بیشتری به میدان میرود و تضمین میکند که کشور درگیر جنگ داخلی نشود.» ما احساس می کنیم که دخالت نخواهد کرد.
این فعال سیاسی با تاکید بر نقش شبکه روحانیت در پیروزی انقلاب گفت: یکی از مهمترین ابزارهای انقلاب اسلامی، شبکه گسترده روحانیت در شهرها و روستاها بود، شبکه ای که پیام انقلاب را بدون توسل به خشونت می رساند، مردم را سازماندهی می کرد و نوعی وفاق اجتماعی ایجاد می کرد، ساختار منسجم و مترقی بر اساس این اعتماد اجتماعی شکل می گرفت. انقلاب اسلامی بیش از آنکه یک سازمان تروریستی باشد، یک جنبش اجتماعی مبتنی بر آگاهی عمومی بود. انقلاب بود.
وی با اشاره به اتفاقات روزهای منتهی به 22 بهمن می گوید: «حتی در شب 22 بهمن که امام دستور دادند حکومت نظامی برقرار نشود، هدف ایجاد درگیری خشونت آمیز نبود، این تصمیم شروع جنگ خیابانی نبود، بلکه مشروعیت زدایی از رژیم پهلوی بود، درگیری هایی که در آن زمان صورت گرفت، اگر در آن دوره برنامه ریزی مجددی وجود داشت، بسیار محدود بود. در این چارچوب برای دفاع از مردم و جلوگیری از ظلم بود.
کنعانی مقدم با انتقاد از برخی روایات امروز گفت: امروز عده ای برای مشروعیت بخشیدن به خشونت در شرایط کنونی تلاش می کنند انقلاب 57 را یک جنبش خشونت آمیز جلوه دهند، اما این قیاس هم اشتباه است و هم تحریف تاریخ. این سطح از آشتی اجتماعی تنها در سایه پرهیز امکان پذیر بود. خشونت
این فعال سیاسی در جمع بندی سخنان خود می گوید: مهم ترین توضیحی که رژیم پهلوی را سرنگون کرد نه سلاح بود و نه خشونت، فروپاشی مشروعیت سیاسی آن در برابر یک جنبش مردمی مسالمت آمیز بود. وی می افزاید: درس انقلاب 57 برای امروز این است که تغییرات پایدار زمانی رخ می دهد که مبتنی بر آگاهی، مشارکت اجتماعی و قانونمندی باشد، نه خشونت، زیرا حتی اگر خشونت منجر به تغییر شود، اغلب هزینه های سنگینی بر دوش جامعه می گذارد.