به قدرت رسیدن تدریجی چین؛ از دیپلماسی آرام گرفته تا تاثیر ساختاری

در سال های اخیر، چین بیش از هر زمان دیگری به یکی از بازیگران اصلی نظم بین المللی تبدیل شده است. چیزی که این صعود را متفاوت می کند، نه تنها سرعت رشد اقتصادی یا افزایش قدرت نظامی، بلکه سکوت استراتژیک در شیوه عمل این کشور است. برخلاف بسیاری از قدرت‌های بزرگی که با ادبیات تهاجمی و نمایش قدرت آشکار در صحنه جهانی ظاهر می‌شوند، پکن ترجیح می‌دهد با کمترین میزان تبلیغات رسانه‌ای بیشترین تاثیر را داشته باشد و یک استراتژی بلندمدت را پشت ظاهر آرام دنبال کند. رفتار سیاست خارجی چین مبتنی بر عمل گرایی، پرهیز از درگیری مستقیم، تمرکز بر منافع اقتصادی، استفاده همزمان از ابزار سخت و نرم و صبر استراتژیک است. این کشور به جای درگیر شدن در درگیری های پرهزینه، به دنبال تثبیت نفوذ خود از طریق ایجاد وابستگی های متقابل اقتصادی و شبکه های همکاری طولانی مدت بوده است. ابتکار کمربند و جاده نمونه بارز این رویکرد است. این پروژه ای است که چین را به یک شریک اقتصادی و سیاسی ضروری برای بسیاری از دولت ها تبدیل کرده است و به لطف سرمایه گذاری در زیرساخت های حمل و نقل، انرژی و ارتباطات در ده ها کشور، نوعی اهرم غیرمستقیم را برای پکن فراهم می کند.

علاوه بر این بعد اقتصادی، چین در دهه گذشته سرمایه گذاری زیادی روی قدرت نرم انجام داده است. گسترش نهادهای فرهنگی، حضور فعال رسانه های بین المللی چین، توسعه فناوری های دیجیتال و صادرات محصولات فرهنگی و فناوری بخشی از این راهبرد است. از تولیدکنندگان تجهیزات مخابراتی گرفته تا پلتفرم‌های دیجیتال، برندهای فناوری چینی در تقویت وجهه چین به عنوان کشوری نوآور و آینده‌نگر مؤثر بوده‌اند. در عین حال، روایت رسمی پکن بر توسعه بدون مداخله و “همکاری برد-برد” تاکید دارد. این روایتی است که برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه که از مدل های سنتی قدرت خسته شده اند و جایگزینی برای مدل های غربی ارائه می دهند بسیار جذاب است. اما قدرت چین فقط در حوزه نرم نیست. این کشور برنامه جامع و آرامی را برای نوسازی قدرت نظامی خود دنبال کرده است. افزایش بودجه دفاعی، گسترش ناوگان دریایی و سرمایه گذاری در فناوری های نظامی جدید مانند هوش مصنوعی، جنگ سایبری و سیستم های فضایی نشان دهنده نگاه بلندمدت پکن به جهان جهانی است. با این حال، چین اغلب از نمایش قدرت نظامی بیش از حد خودداری کرده و سعی کرده وجهه خود را به عنوان یک بازیگر مسئول و تثبیت کننده حفظ کند. این دوگانگی – تقویت مداوم قدرت سخت در پس زمینه و تاکید بر همکاری و توسعه در پیش زمینه – اساس سکوت استراتژیک چین را تشکیل می دهد.

این سکوت به معنای انفعال نیست. بلکه نوعی مدیریت آگاهانه ادراک جهانی است. پکن دریافته است که در عصر رسانه ها و شبکه های اجتماعی، روایت ها گاهی به اندازه قدرت نظامی اهمیت دارند. بنابراین، اقدام تدریجی، کم تنش و حساب شده به چین این امکان را داد که بدون ایجاد اجماع جهانی قوی علیه خود، جایگاه خود را در نظام بین الملل تثبیت کند. در عین حال، کشور تلاش می کند تا با پرهیز از ادبیات تقابلی آشکار، هزینه های سیاسی و امنیتی افزایش خود را کاهش دهد.

بر اساس روندهای فعلی، چشم‌انداز قدرت چین در سال‌های آینده نشان می‌دهد که این کشور نقش قوی‌تری در تنظیم قوانین اقتصادی و فناوری جهانی، تشدید رقابت در فناوری‌های پیشرفته مانند نیمه‌رساناها، انرژی‌های جدید و هوش مصنوعی، گسترش نفوذ خود در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین از طریق همکاری‌های زیرساختی و سرمایه‌گذاری و همچنین تلاش برای جلوگیری از درگیری‌های نظامی در مقیاس بزرگ خواهد داشت. با وجود این، چالش‌هایی مانند کاهش احتمالی رشد اقتصادی، تغییرات جمعیتی، رقابت‌های ژئوپلیتیکی و فشارهای فناوری ممکن است مسیر صعود این کشور را تحت تأثیر قرار دهد و می‌تواند آزمونی جدی برای انعطاف‌پذیری این مدل سکوت استراتژیک تلقی شود.

امروز چین نه با فریاد زدن، بلکه با برنامه ریزی بلندمدت، استفاده همزمان از قدرت نرم و سخت و کنشگری سنجیده در حال تحکیم و تقویت جایگاه خود در نظم بین المللی است. سکوت استراتژیک این کشور در واقع زبان خاص قدرت است. زبانی مبتنی بر تداوم، نفوذ تدریجی و ایجاد شبکه های وابستگی متقابل به جای نویز. اگر این روند ادامه یابد، دهه های آینده ممکن است شاهد ظهور چین به عنوان یکی از ستون های نظم جهانی باشیم. قدرتی که کمتر صحبت می کند اما نفوذ بیشتری دارد.