به گزارش دولت/ خبرگزاری ایران، مفاد تفاهم نامه ایران و آمریکا چه می دهد و چه می برد؟

به گفته اسماعیل بکایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، پس از یک ماه و نیم تبادل پیام، متن و خطوط کلی تفاهم نامه پایان جنگ ایران و آمریکا تقریبا تکمیل شده و در انتظار تصمیم نهایی مراجع تصمیم گیری در ایران است. این متن در دوره گذشته دستخوش تغییرات زیادی شده است، اما چارچوب توافق ایران و آمریکا در چه چارچوبی تهیه شد، آیا منافع ملی و خطوط قرمز در این چارچوب گنجانده شده است یا خیر؟

به گزارش ایرنا، روند بررسی طرح دو مرحله ای ایران برای پایان دادن به جنگ در تمامی جبهه های منطقه با سفر سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به اسلام آباد در 14 اردیبهشت ماه آغاز شد.

متن اصلی یادداشت تفاهم پایان جنگ بر اساس طرح 14 ماده ای ایران و در چارچوب پیشنهاد ایران مبنی بر به تعویق انداختن مذاکرات هسته ای به پس از پایان قطعی جنگ تهیه شد و اصول این پیشنهاد از ابتدا مورد پذیرش آمریکا قرار گرفت.

اگرچه دو طرف اصولاً در چارچوب دو مرحله‌ای (پایان جنگ در همه جبهه‌ها در مرحله اول و مذاکرات هسته‌ای در مرحله دوم) توافق داشتند، اما جزئیات این تفاهم به دلیل عدم اعتماد و سوء ظن شدید طرف‌های درگیر با اصلاحات مکرر و مقررات متعدد وارد فرآیندی طولانی شده است.

متن تفاهم نامه از روز پنجشنبه تقریبا به مرحله نهایی خود رسیده است. این موضوع از سوی سخنگوی وزارت امور خارجه نیز تایید شده است. اسماعیل بکایی پنجشنبه شب تاکید کرد: از منظر متنی اکثر متن تقریبا کامل است.

بقایی خاطرنشان کرد: روند تصمیم گیری در کشور ما کاملا باز است؛ مسئولان مربوطه نظام باید در مورد متن و تفاهم احتمالی به جمع بندی برسند، به محض رسیدن به نتیجه نهایی اعلام رسمی می کنیم.

حداکثر دقت تیم مذاکره کننده در تامین منافع ملی در متن

با توجه به دقت مذاکره کنندگان ایرانی در تهیه اولین متن یادداشت تفاهم که چارچوب های اساسی مورد نظر ایران را حفظ می کرد، تک تک کلمات متن یادداشت تفاهم با دقت و وسواس فراوان مورد بررسی قرار گرفت تا زمینه برای شکستن توافق و رهایی از زیر بار مسئولیت از سوی طرف مقابل فراهم نشود.

همچنین طی تبادل پیام‌ها، تهران برای اطمینان از اجرای برخی مفاد این تفاهم‌نامه، تضمین‌های معتبری را از برخی طرف‌های ثالث در خصوص اجرای تعهدات پیش‌بینی‌شده دریافت کرد و مذاکرات فشرده‌ای را با تعدادی از واسطه‌ها و میانجی‌ها انجام داد تا در صورت امضای توافق پایان جنگ، به تعهدات خود عمل کند.

واضح است که امضای توافقنامه پایان جنگ به معنای پایبندی طرف های آمریکایی و اسرائیلی به آن نیست. به گفته وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، آمریکا دو بار در جریان مذاکرات با تهاجم نظامی غیرقانونی به ایران، به وضوح تعهدات خود را در تمامی دورهای قبلی مذاکرات نقض کرده و به دیپلماسی «خیانت» کرده است.

اما برای ایران تضمین اصلی هر توافقی، دستاوردهای دو جنگ اخیر و مقاومت پیروزمندانه ملت ایران در برابر تهدیدات میدانی دو قدرت هسته ای است. شکی نیست که بدون پیروزی های ایران در میدان نبرد، دولت آمریکا توافق پایان جنگ را با شرایط تعیین شده از سوی ایران نمی پذیرفت. در این زمینه قوی ترین ضمانت اجرای این توافق، قدرت نظامی و مقاومت ملی ایرانیان است. طرف مقابل فهمیده است که با فشار اقتصادی، سیاسی و در مرحله آخر نظامی نمی تواند اراده ملت ایران را تضعیف کند.

در این زمینه، امضای تفاهم نامه احتمالی برای پایان جنگ با سوء ظن کامل طرف مقابل و با آمادگی کامل نیروهای مسلح و ملت ایران در برابر هرگونه نقض توافقات و فریب انجام می شود. مقامات ایرانی بارها تاکید کرده اند که «به طرف آمریکایی اعتماد ندارند و امضای تفاهم نامه به معنای رفع شبهات و کنار گذاشتن آمادگی های جنگی و دفاعی کشور نیست».

آیا خطوط قرمز ایران در متن فعلی رعایت شده است؟

متن یادداشت تفاهم پایان جنگ ایران و آمریکا برخلاف ادعای برخی جریان‌ها و جریان‌های سیاسی ماه گذشته با دقت و وسواس فراوان تهیه شد و جایی برای تفسیر آرای طرف مقابل و فرار از تعهد باقی نگذاشت.

نکته مهم این است که تا زمانی که متن به طور کامل مورد پذیرش ایران قرار نگیرد، تمامی متون منتشر شده در رسانه ها صرفاً گمانه زنی رسانه ای است و نمی توان آن را متن نهایی دانست. برخی از متون منتشر شده در دو روز اخیر به اشتباه «متن نهایی» نامیده می شوند، هرچند در آنها به برخی از اصول مندرج در یادداشت نهایی اشاره شده است، اما این متون فاقد اعتبار هستند. متن نهایی تفاهم نامه تا زمان نهایی شدن توسط دو طرف منتشر نخواهد شد.

همه خطوط قرمز تعیین شده توسط رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای، در حیطه نظارت مستمر شورای عالی امنیت ملی لحاظ شد.

طرح کلی متن فعلی توافق در چارچوب زیر است:

1- پرونده هسته ای: در حال حاضر توافقی در مورد موضوع هسته ای وجود ندارد، ایران هیچ تعهد جدیدی نمی پذیرد و چارچوب برنامه صلح آمیز هسته ای ایران پس از امضای توافق دست نخورده باقی می ماند. بر اساس پیشنهاد اولیه ایران، مذاکرات هسته ای ظرف 60 روز پس از امضای توافق انجام می شود.

اشاره موقت به برنامه هسته ای ایران در متن تفاهم نامه هیچ تعهد جدیدی برای ایران ایجاد نمی کند، بلکه صرفا اشاره ای به مذاکرات بیشتر و تعهد قاطع ایران به عدم تولید سلاح هسته ای بر اساس سیاست دائمی جمهوری اسلامی ایران است. شکی نیست که در مذاکراتی که 60 روز پس از امضای یادداشت تفاهم به طول می‌انجامد، ایران فقط مذاکرات برنامه هسته‌ای را در چارچوب اصول اساسی مورد نظر نظام انجام خواهد داد و موضوعاتی مانند حق غنی‌سازی ایران و غنی‌سازی مواد باقی‌مانده به جمهوری اسلامی ایران برای گنجاندن در توافق نهایی مورد تاکید قرار خواهد گرفت.

2- تنگه هرمز: برخلاف برخی ادعاهای عجیب در رسانه ها، ایران در این متن هیچ تعهدی مبنی بر انتقال مدیریت تنگه هرمز یا بازگشت به دوران قبل از تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل نمی دهد. تنها موارد ذکر شده عادی سازی عبور و مرور از تنگه هرمز در صورت پایان جنگ، تامین امنیت دریایی توسط کشورهای ساحلی، پایان محاصره غیرقانونی و رفع تهدیدات عبور و مرور کشتی های تجاری توسط آمریکا و اسرائیل است.

بنا به درخواست ایران، به صراحت اعلام شد که آمریکا در مدیریت آتی تنگه هرمز نقشی نخواهد داشت و مدیریت آتی تنگه هرمز بر اساس ابتکار و پیشنهاد ایران و در چارچوب موضوعی خواهد بود که مربوط به کشورهای منطقه است. در این زمینه، بحث آینده تنگه هرمز حتی در مذاکرات پس از امضای تفاهم نامه نیز جایی نخواهد داشت و تهران این موضوع را در گفت و گو با عمان، یکی دیگر از کشورهای ساحلی، حل خواهد کرد.

3- پایان دادن به جنگ در همه جبهه ها: هدف اصلی از امضای تفاهم نامه پایان دادن به جنگ در تمام جبهه های منطقه است. در این یادداشت از پایان دادن به تمام جبهه های منطقه از جمله لبنان و همچنین جنگ علیه ایران صحبت شده است.

نام کشور لبنان در چارچوب قرارداد ذکر شده است که در صورت امضای متن فعلی توافق، به جنگ پایان می‌دهد و آمریکا قول می‌دهد اسرائیل را مجبور به پایان جنگ در لبنان کند. در متن کنونی اصطلاح «تمدید آتش بس» ذکر نشده است و استفاده از چنین اصطلاحی در برخی گزارش های رسانه ای نادرست است. این یادداشت خواستار پایان قطعی جنگ در همه جبهه ها است.

4- دارایی های بلوکه شده: روند مشخصی برای امضای یادداشت تفاهم و آزادسازی دارایی های ایران در جریان مذاکرات در حال ارزیابی است. تهران بر اساس سازوکارهای مشخص و مورد نظر تهران، ضمانت‌های صریح آزادسازی این دارایی‌ها را دریافت کرده است و در صورتی که تهران تصمیم به امضای تفاهم‌نامه پایان جنگ بگیرد، برخی از دارایی‌های بلوکه شده بلافاصله آزاد می‌شوند و بقیه به تدریج طی مذاکرات آزاد می‌شوند.

5- غرامت جنگی: موضوع خسارات وارده به ایران در اثر تجاوزات غیرقانونی آمریکا و اسرائیل نیز از جمله مواد ذکر شده در تفاهم نامه است. تهران از منظر واقع بینانه و عملیاتی سازوکاری را در نظر گرفت که از طریق آن بتوان غرامت دریافت کرد.

در این زمینه، در حالی که در تفاهم نامه پایان جنگ بر ضرورت برداشت این خسارات تاکید شده است، در مذاکراتی که 60 روز پس از امضای تفاهم نامه ادامه خواهد داشت، توافق بر سر سازوکار اجرایی حاصل خواهد شد. تهران همانند دارایی های مسدود شده، ضمانت های ویژه ای را از اشخاص ثالث در خصوص جبران خسارات دریافت کرد.

6- تحریم ها: با توجه به تمایل ایران برای لغو تمامی تحریم ها و تصمیمات بین المللی تحمیلی آمریکا، این موضوع به طور ویژه در دوره 60 روزه مذاکرات هسته ای مورد بررسی قرار می گیرد. ایران در تفاهم نامه پایان جنگ تعهد جدیدی در رابطه با موضوع هسته ای نداشت و طرف مقابل نیز در یادداشت تفاهم تعهد قطعی مبنی بر پایان تحریم ها نداد و تعیین تحریم ها پس از امضای تفاهم نامه و مذاکرات 60 روز به تعویق افتاد.

7- مذاکرات آتی: در چارچوب یادداشت تفاهم، یک برنامه مذاکره 60 روزه بین ایران و آمریکا مورد ارزیابی قرار گرفت که در آن دو طرف برای حل 3 موضوع با یکدیگر مذاکره خواهند کرد. ادامه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران، رفع تمامی تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی آمریکا و سازوکار جبران خسارات وارده در جنگ علیه ایران از جمله موضوعات مورد بحث خواهد بود.

هیچ موضوع دیگری در دستور کار مذاکرات نخواهد بود. بر اساس برنامه ریزی انجام شده، در صورت امضای توافقنامه پایان جنگ و به نتیجه رسیدن مذاکرات 60 روزه با موفقیت، توافق نهایی در چارچوب مراحل مربوطه گام به گام اجرایی خواهد شد.