گفته میشود ترکشهای موشکی که پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران به میدان فردوسی اصابت کرد، اخیراً به مجسمه استاد ابوالحسن خان صدیقی، پدر مجسمهسازی مدرن ایران در میدان فردوسی اصابت کرده است.
به گزارش ایتنا، به همین دلیل است که مجسمه فردوسی در این میدان با بی تفاوتی مواجه شده است. در واقع چند سال پیش این مجسمه به دلیل شستشوی نادرست باید توسط کارشناسان ایتالیایی مرمت می شد اما مشخص نبود این بازسازی انجام شده است یا خیر. در واقع حتی پیشنهاد شد با توجه به ارزش تاریخی و هنری این مجسمه برای نگهداری بهتر از میدان به مکانی امن منتقل شود.
در نهایت این اقدامات انجام نشد و حتی پس از تجربه 12 روز جنگ، اکنون شاهد آسیب پذیری این مجسمه در میدان فردوسی هستیم.
البته این تنها مجسمه شهری نیست که در بحبوحه جنگ در خطر است، اما در این مورد مجسمه های زیادی هستند که هیچ دفاعی ندارند و مشخص نیست سازمان زیباسازی شهر و شهرداری برای حفاظت از آنها چه برنامه ای داشته باشند.
تصمیم گرفتیم با بهداد لاهوتی ملاقاتی داشته باشیم و نظر او را در این مورد جویا شویم.
این هنرمند مجسمه ساز با بیان اینکه حتی در شرایط جنگ نیز امکان حفظ مجسمه های شهر وجود دارد، تصریح کرد: برای حفاظت از آثار فرهنگی پروتکل های ویژه ای وجود دارد. این دستورالعمل ها به طور جداگانه برای موزه ها و بناهای شهری ارائه شده است، اما باید به خاطر داشت که بناهای تاریخی شهری ماهیت متفاوتی دارند و اغلب مانند ساختمان ها در فضای باز قرار دارند و امکان حفظ کامل آنها بسیار محدود است.
وی با اشاره به تجربه کشورهایی مانند اوکراین در دوران جنگ گفت: در برخی شهرها اقداماتی مانند بسته بندی و پوشش های حفاظتی انجام شد تا حداقل از شدت آسیب کاسته شود. در مورد مجسمه های شهری نیز می توان اقداماتی مانند قرار دادن کیسه های شن یا ایجاد موانع چوبی، ایجاد حفاظ های موقت را در نظر گرفت، اما این اقدامات زمان بر بوده و در شرایطی که اتفاقی ناگهانی رخ می دهد، اجرای کامل و اصولی آن دشوار خواهد بود.
لاهوتی اضافه کرد: اگر شهرداری بتواند هزینه را برآورد کند و برنامه ریزی لازم را انجام دهد، اجرای چنین مقرراتی ممکن است مفید باشد، اما واقعیت این است که این موضوع در چند روز نمی تواند به طور کامل و بی نقص اجرا شود. به جز مسیر جهادی و اضطراری که البته صد در صد کارایی نخواهد داشت. در نتیجه مجسمه های شهری مانند سایر عناصر کالبدی شهر در زمان جنگ تقریباً بی دفاع هستند.
این هنرمند درباره امکان انتقال مجسمه ها به مکان های امن نیز گفت: انتقال چنین آثاری اغلب آخرین راه حل است و می تواند خطرناکتر از ماندن در محل باشد. بسیاری از این مجسمه ها چندین تن وزن دارند. به عنوان مثال، برخی از بناهای شهری بین هشت تا 10 تن وزن دارند. انتقال چنین حجمی هم سخت است و هم احتمال آسیب جدی به کار را افزایش می دهد. در ضمن این سوال پیش می آید که انتقال از کجا و با چه تضمینی انجام شود. هیچ مکانی تضمینی برای ایمن بودن از آسیب در صورت وقوع جنگ نیست و حرکت به داخل پناهگاه یا تونل برای این ابعاد تقریبا غیرممکن است.
لاهوتی با اشاره به تجربه 12 روز گذشته جنگ گفت: متاسفانه تنها چیزی که نداریم تجربه این حوادث است. پس از این اتفاق هیچ اقدام مشخص و منسجمی در زمینه حفاظت از آثار شهری انجام نشد. مدت هاست که درخواست ملاقات با مسئولان حوزه زیباسازی را دارم اما تاکنون این فرصت فراهم نشده است. اگرچه این حوزه ارتباط مستقیمی با آثار هنری شهری دارد، اما استفاده از ظرفیت های تخصصی نیز طبیعی است.
وی ادامه داد: این نگرانی ها در گروه های تخصصی مانند شورای تجسمی یا خانه هنرمندان بیان می شود، تذکراتی داده می شود اما پاسخ موثری دریافت نمی شود. ما کارشناسانی داریم که می توانند در این گونه موارد کمک کنند و حتی آمادگی داریم کارگروه کارشناسی تشکیل دهیم که در صورت درخواست شهرداری راهکارهای عملی ارائه دهد. همه راه حل ها ممکن است 100٪ موثر نباشند، اما میزان آسیب را می توان کاهش داد.
این مجسمه ساز تاکید کرد: اصل داستان بر «اضطراب» استوار است; در کنار دغدغه حفظ جان شهروندان، دغدغه حفظ آثار هنری و دغدغه حفظ فضای شهری نیز وجود دارد. اگر این حساسیت در مدیریت وجود داشته باشد، هماهنگی با کارشناسان انجام می شود. در غیر این صورت طبیعی است که اقدامی انجام نشود.
لاهوتی در پایان گفت: ما در شهری زندگی می کنیم که هیچ حداقل هشداری مانند آژیر برای واکنش وجود ندارد. وقتی چنین زیرساختی برای حفاظت از جان انسان ها وجود نداشته باشد، طبیعتا وظیفه حفاظت از مجسمه ها دشوار می شود. اما هیچ وقت برای آزمایش و برنامه ریزی دیر نیست و امید است مسئولان این روزها توجه جدی تری به این مسائل داشته باشند.