بعدی- امروز تنها هفت نسخه از «در آستانه ابدیت» در جهان باقی مانده است و نسخه در تهران با توجه به یادداشتی که این هنرمند به خط خود نوشته ارزشی دوچندان دارد.
به گزارش انتخابتو به نقل از روزنامه صنعت، در روزگاری که نگاه جهانیان به تحولات سریع خاورمیانه دوخته شده است، بازگویی داستان یک اثر هنری منحصر به فرد نهفته در اعماق موزه هنرهای معاصر تهران، معنایی نمادین و تازه یافته را به همراه دارد.
این اثر کپی از سنگ نگاره معروف ونسان ون گوگ «در دروازه ابدیت» است. عنوانی که به نظر می رسد با سرنوشت محتوم و شطرنجی این اثر در تاریخ معاصر ایران گره خورده است.
خلق اثر: از لاهه تا لندن
داستان این اثر به نوامبر 1882 باز می گردد. زمانی که ون گوگ در لاهه هلند ماند. او در این دوران مجذوب چهره های پیر و رنج کشیده ای شد که او را «مردان یتیم» می نامید. ساکنان آسایشگاه محلی که در چهرهشان زخمهای عمیق زمان و فقر وجود دارد.
مدل در این تحقیق مردی 72 ساله به نام «آدریانوس سیدرلند» بود. بر خلاف تصور رایج که این حالت چهره نشانه مرگ قریب الوقوع بود، سیدرلند سال ها پس از مدلینگ زندگی کرد و در سن 87 سالگی درگذشت. این یک عمر طولانی برای آن سن بود.
نکته جالب این است که ون گوگ عنوان اثر را به زبان انگلیسی نوشته است. در آن زمان به فکر مهاجرت به لندن و کار به عنوان تصویرگر بود و امیدوار بود با ارائه آثاری با عناوین انگلیسی به مطبوعات بریتانیا راه یابد. البته تلاشی بود که در آن زمان با بی تفاوتی و رد درخواست های آنها مواجه شد.
امروزه تنها هفت نسخه از این سنگ نگاره در جهان باقی مانده است و نسخه در تهران به دلیل دست نوشته این هنرمند ارزش دو برابری یافته است.
سفر به شرق: از معاون رئیس جمهور آمریکا تا دادگاه ایران
این اثر قبل از رسیدن به تهران راهی طولانی و پرماجرا را طی کرد. ون گوگ این نسخه را به دوست هنرمندش آنتون ون راپارد داد. پس از انتشار در میان چندین مجموعه دار خصوصی، در اوایل دهه 1970 این اثر توسط نلسون راکفلر، تاجر برجسته و معاون رئیس جمهور وقت ایالات متحده، و همسرش مری خریداری شد.
راکفلر بعداً این اثر را به یوجین تاو، دلال آثار هنری در نیویورک فروخت. سرانجام در سال 1354 این اثر به مبلغ 65000 دلار برای مجموعه موزه هنرهای معاصر تهران خریداری شد. موزه ای با هدف تبدیل شدن به یکی از غنی ترین مراکز هنر مدرن جهان در مهرماه 1356 افتتاح شد.
درد مشترک: هنرمند و سوژه در آستانه فروپاشی
هفت سال پس از ایجاد این نسخه چاپی، در ماه مه 1890 و در آخرین ماه های زندگی، ون گوگ نسخه رنگی و بزرگتری از همان موضوع را به صورت رنگ روغن نقاشی کرد. این نقاشی در حالی ساخته شده که «سنرمی» در بیمارستان روانی بستری شده بود. مشت های گره کرده و سر خمیده پیرمرد در این نقاشی همان درد و گرفتاری را نشان می دهد که ون گوگ در دیوارهای بیمارستان روانی تجربه کرد.
رئیس آسایشگاه، دکتر تئوفیل پیرون در نامه ای به تئو (برادر وینسنت) نوشت: “او معمولا سرش را در دستانش می گیرد و اگر کسی با او صحبت کند، به نظر می رسد درد دارد و می خواهد تنها بماند.”
بسیاری از منتقدان هنری، «در آستانه ابدیت» را نه پرتره ای از سیدرلند، بلکه «خود پرتره» وضعیت ذهنی ون گوگ می دانند. کمتر از سه ماه پس از اتمام این نقاشی، ونسان ون گوگ در ناامیدی خودکشی کرد.
هنر در شعله های آتش: میراثی در خطر
در پی تحولات اخیر و حملات نظامی به خاک ایران، نگرانی ها در مورد امنیت گنجینه منحصر به فرد موزه هنرهای معاصر افزایش یافته است. اگرچه مسئولان موزه همواره بر ایمنی آب انبارهای زیرزمینی تاکید داشته اند، اما ادامه درگیری سایه تهدید را بر تمامی بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران گسترانده است. همانند روزهای اخیر خبرهایی مبنی بر آسیب دیدن آثار تاریخی اصفهان و کاخ گلستان تهران منتشر شده است.
حقیقت تلخ این است که اگرچه این اثر ون گوگ در انباری امن در میان سرمایه های ملی ایران نگهداری می شود، اما تاریخ نشان داده است که مرز روشنی بین ایمنی هنر و ایمنی انسان در زمان جنگ وجود ندارد. فاجعه واقعی ممکن است این باشد: در حالی که جهان نگران سرنوشت روزنامه ای است که ون گوگ در زیرزمین های تهران چاپ می کرد، مردمی که در خیابان های اطراف زندگی می کنند چنین حمایت دیپلماتیک و هنری ندارند.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، میراث ون گوگ با رنج مردم خاورمیانه طنین انداز شده است.