رمزگشایی از وعده بزرگ وزیر اقتصاد; نرخ سود بانکی 1405 به کدام سمت می رود؟

بعدی- تازه ترین سخنان وزیر اقتصاد در خصوص تنظیم نرخ سود بانکی در چند هفته آینده را نباید ساده گرفت.

به گزارش فردا؛ سیدعلی مدنی زاده از تفاوت نرخ سود اوراق دولتی با بازار و اعمال چندبرابر سود گلایه کرد و این موضوع را مانع شفافیت دانست. این جملات برای مردم عادی که تمام دارایی خود را به حساب بانکی خود واریز کرده اند یا برای تولیدکننده ای که منتظر وام است چه معنایی دارد؟ آیا بانک ها آرام می شوند یا با تخفیف اجباری مواجه خواهیم شد؟ در این مقاله به صورت ساده بررسی می کنیم که در بازار پول چه می گذرد و نرخ سود بانکی 1405 به کجا می رود.

آخرین وضعیت نرخ سود سپرده و تسهیلات بانکی در سال جاری

اگر امروز به شعب بانک ها مراجعه کنید، همچنان تابلوهایی را خواهید دید که مطابق با تصمیم ۱۴۰۴ هستند. بر اساس آخرین اظهارات، نرخ سود سپرده بلندمدت یکساله ۲۰.۵ درصد، دو ساله ۲۱.۵ درصد و سه ساله ۲۲.۵ درصد تعیین شد. نرخ مصوب در بخش تسهیلات در محدوده 23 درصد است.

با این حال، بسیاری از بانک‌ها برای همگام شدن با تورم و جذب نقدینگی با کمک طرح‌های خاص یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری تحت مدیریت خود، نرخ‌های مؤثری تا ۲۵ تا ۲۸ درصد را به مشتریان خاص ارائه می‌کنند. این همان «چند وجهی» است که وزیر اقتصاد می گوید قصد دارد با آن مبارزه کند.

تاریخچه تغییرات نرخ سود بانکی; دولت بر سر دوراهی قرار دارد

در سال های اخیر در حالی که دولت سعی می کرد با پایین نگه داشتن نرخ سود به تولیدکنندگان کمک کند وام های ارزان قیمت دریافت کنند، از سوی دیگر وقتی دید مردم پول های خود را از بانک خارج می کنند و به سمت بازار طلا و دلار می برند، مجبور شد نرخ سود را به نرخ تورم نزدیک کند.

به همین دلیل در سال های 1403 و 1404 بانک مرکزی با افزایش تدریجی نرخ سود موافقت کرد، اما جهش نرخ ارز و تورم مزمن همیشه یک قدم جلوتر از بانک های ترسو بود.

در حال حاضر در ادبیات اقتصادی با پدیده ای به نام نرخ بهره واقعی منفی مواجه هستیم. این زمانی اتفاق می‌افتد که افراد با سود 20 درصد پول را به حساب بانکی واریز می‌کنند، اما به دلیل تورم 50 درصد، قدرت خرید آنها در واقع 30 درصد در سال کاهش می‌یابد.

جدول مقایسه سود سپرده و سود وام با نرخ تورم (10 سال گذشته)

نرخ بهره بانکی در دهه گذشته مانند یک الاکلنگ حرکت کرده است. گاهی به نفع سپرده گذار افزایش می یافت و گاهی برای حمایت از دولت کاهش می یافت.

سال	سود سپرده 1 ساله (رسمی)	سود تسهیلات/وام (رسمی)	نرخ تورم سالانه (مرکز آمار)	تحلیل مختصر وضعیت
۱۳۹۵	۱۵٪	۱۸٪	۹٪	بهترین زمان برای سپرده گذاران بود زیرا سود واقعی مثبت بود.
۱۳۹۶	۱۵٪	۱۸٪	3.3	ثبات قبل از طوفان؛ نرخ سود بانکی همچنان جذاب باقی ماند.
۱۳۹۷	۱۵٪	۱۸٪	33.4	آغاز محافظت از بانک در برابر تورم پس از خروج ترامپ از برجام.
۱۳۹۸	۱۵٪	۱۸٪	34.8٪	جریان نقدینگی در بازار خودرو و دلار قفل شده است.
۱۳۹۹	۱۶٪	۱۸٪	33.30	سال بورس؛ بانک مرکزی نرخ سود را اندکی افزایش داد اما کمکی نکرد.
۱۴۰۰	۱۸٪	۱۸٪	40.2٪	نرخ بهره و وام برابر شد. صف های طولانی برای وام های ارزان تشکیل می شود.
۱۴۰۱	۲۲.۵٪	33	45.8٪	افزایش رسمی سود وام به 23 درصد برای کاهش نارضایتی بانک ها.
۱۴۰۲	۲۰.۵٪	33	40.7٪	برای اولین بار انتشار 30 درصد (ویژه) اوراق آغاز شد.
۱۴۰۳	۲۰.۵٪	33	۳۴.۵٪	سود بانکی تثبیت شد، اما تورم دوباره شروع به افزایش کرد.
۱۴۰۴	۲۲.۵٪	23% تا 28%	52.6٪ (نوامبر)	وضعیت فعلی؛ تورم دوباره از 40 درصد گذشت.

یادداشت ها: در سال‌های 1402-1404 برخی از بانک‌ها عملاً 28 تا 30 درصد سود را در قالب «گواهی سپرده ویژه» یا «صندوق با درآمد ثابت» پرداخت می‌کردند.

حتی اگر سود بانکی در سایه تورم 50 درصدی به 30 درصد برسد، نمی توانند با بازارهای موازی رقابت کنند.

سود بانکی با تورم 50 درصدی چقدر باید باشد؟

تئوری های اساسی اقتصادی می گویند که نرخ سود بانکی باید با نرخ تورم عمومی (حتی بیش از 2 تا 3 درصد) مطابقت داشته باشد تا انگیزه سپرده گذاری افراد افزایش یابد.

پس از اینکه تورم نقطه‌ای در ماه‌های اخیر به 50 درصد رسید، از نظر علمی سود سپرده‌ها باید نزدیک به 52 درصد باشد تا ارزش اموال مردم حفظ شود، اما آیا بانک‌های ایرانی در شرایط فعلی اقتصادی می‌توانند این میزان سود را پرداخت کنند؟ پاسخ کاملاً منفی است.

این فقط مربوط به سپرده گذاران نیست. افزایش سود تسهیلات به بخش تولید نیز شوک وارد می کند. نرخ 50 درصد برای تولیدکنندگانی که در حال حاضر با هزینه های کمرشکن دست و پنجه نرم می کنند غیرقابل تحمل به نظر می رسد.

دولت خود مسئول است زیرا باید پول بیشتری را برای پرداخت بدهی ها و اوراق قرضه خرج کند و از همه مهمتر این عامل منجر به افزایش کسری بودجه می شود. به همین دلیل باید به دنبال راه حل باشید!

3 پیش بینی سناریویی ممکن برای نرخ سود بانکی 1405

با توجه به وضعیت کنونی دلار و طلا، می توان سه سناریو را در مورد صحبت های وزیر اقتصاد درباره سود بانکی متصور شد.

سناریوی اول؛ افزایش نرخ بهره رسمی طبق مدل روسی

روسیه قبلاً این روش را امتحان کرده است. ممکن است دولت برای مقابله با هجوم نقدینگی به بازار دلار و طلا، نرخ سپرده را به 30 تا 35 درصد افزایش دهد، اما احتمال وقوع این اتفاق در ایران را باید «متوسط» تلقی کرد، زیرا شاید بتوان نقدینگی را به بانک‌ها کشاند و حتی بتوانیم موقتاً آتش بازار ارز را کاهش دهیم، اما در نهایت هزینه تولید به شدت افزایش خواهد یافت.

سناریوی دوم؛ ثبات و سازماندهی نظارتی

وزیر اقتصاد از ساماندهی و شفافیت صحبت کرد پس احتمالا منظورش تلفیق نرخ سود اوراق دولتی با نرخ بانکی است. در این صورت نرخ رسمی 25 درصد تعیین شده و بانک ها از پرداخت نرخ های بالاتر منع می شوند.

احتمال وقوع این سناریو بسیار زیاد است و در نتیجه می توان انتظار داشت که شفافیت مورد انتظار سید علی مدنی زاده تا حدودی فراهم شود، اما از آنجایی که نرخ سود بانکی همچنان نیمی از تورم است، نقدینگی به سمت دارایی های مطمئن مانند طلا و نقره سوق پیدا می کند. انگار اتفاقی افتاده!

سناریوی سوم؛ نرخ سود متغیر برای سپرده های بانکی

دولت اجازه می دهد که نرخ پرداخت بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شود. این بدان معناست که بانک‌ها باید سقف را در ماه‌های ابر تورم کاهش دهند و در ماه‌های آرام نرخ را کاهش دهند. با توجه به ساختار سنتی بانکداری در ایران، احتمال وقوع چنین رویدادی کم است.

آیا مردم در سال 1405 پول خود را در بانک می گذارند یا طلا می خرند؟

واقعیت این است که در سایه تورم 50 درصدی، حتی اگر سود بانکی به 30 درصد هم برسد، در رقابت با بازارهای موازی ناکام خواهند بود. مردم بر اساس تجربیات گذشته دریافته اند که وقتی شکاف تورم و سود بانکی افزایش می یابد، تنها راه حل آنها تبدیل ریال به دارایی های فیزیکی اعم از طلا و ارز است.

هجوم نقدینگی به بازار طلا و حتی بازارهای پرریسک مانند ارز دیجیتال و حتی نقره در ماه های اخیر حکایت از بی اعتمادی به حساب های سپرده بانکی دارد. بنابراین اگر وزیر اقتصاد نتواند نرخ سود را به حدی برساند که حداقل نیمی از تورم را پوشش دهد، دیگر شانسی برای تحقق وعده خود مبنی بر ثبات پایدار نخواهد داشت و در سال 1405 سپرده گذاران باید انتخاب سختی داشته باشند. با سودهای تضمین شده در بانک بمانند که دائماً ارزش دارایی ها و سرمایه آنها را کاهش می دهد یا به امید گرفتن رشد ناجوانمردانه تورم وارد بازارهای پرریسک و پرریسک شوند. شما کدام را انتخاب می کنید؟