رمضان در چهارراه درد و ماتم

بعدی- ماه رمضان آمد و شب، شب، از بلندگوی نزدیک ترین مسجد شهر، از رادیو، از تلویزیون یا… می شنوی، همزمان در کنار یک شیرینی فروشی، بوی زولبیا و بامیه با این صدا در می آمیزد. چند کیلو

بر اساس گزارش فردا، در میان روزهای سال شمسی، دو لحظه وجود دارد که بسیاری از ایرانیان بلافاصله از آن غمگین می شوند. یکی لحظه ای که توپ سال نو باز می شود و یکی «یا موکلب الکلوب و الابصار» می خواند، دیگری لحظه ای که شجریان «ربنا لا تعزیق دل ما» می خواند. بنابراین، این دو لحظه به شما حس نوستالژیک می دهد. این احساسی است که مردم دوست دارند این روزها از آن بگذرند.

5 روز از ربنای اول سال 1404 می گذرد. اما خشم عمومی در آن لحظه طاقت فرسا که شجریان هجای ربنا را برای 10 ثانیه کشت، با سال های قبل متفاوت است. حتی زمزمه احتمالی «ربنا» هم با میل دیگری زیر لب مردم تکرار می شود.

امسال که «ربنا» می گوییم با پروردگارمان در سال های گذشته فرقی ندارد، اما سوز دل ما خیلی فرق دارد. در روزهایی که صدای رابنا حتی شنیده نمی شد، سوزش وجود داشت. اما چرا؟ چرا جز تعطیلی برخی از اغذیه فروشی ها از ماه رمضان در شهر خبری نیست؟ شاید بتوان دلیل آن را در چند سطح بررسی کرد: از مشکلات اقتصادی تا غم و اندوهی که جامعه را آزار می دهد.

تمام سال روزه گرفتن

روزه برای جلوگیری از گناه و سرکوب روحیه طغیانگر گفته می شود. گفته می شود که روزه یکی از برنامه های پیشرفته اسلام برای رشد فردی است. می گویند روزه انسان را صبور می کند. علی کارگر 45 ساله با 16 میلیون تومان حقوق می گوید: تمام سال روزه می گیریم، مثل تمام سال از خودمان جلو می زنیم، حتی دختر 5 ساله ام یاد گرفته است که چشمانش را روی بستنی های رنگارنگ 120 هزار تومانی ببندد.

نگاه علی (ع) به شرایط کنونی، دیدگاهی است که مشکلات اقتصادی را در دستور کار قرار می دهد و آنها را به روحیه روزه داری متصل می کند. مشکلاتی که نباید در ماه رمضان جدی باشد.

وزیر جهاد کشاورزی چند روز مانده به ماه مبارک رمضان در پاسخ به سوال خبرنگارانی که می خواستند بدانند آیا افزایش قیمت مواد غذایی وجود دارد یا خیر، پاسخ منفی داد: آیا قیمت کالاها در ماه مبارک رمضان تغییر می کند؟

دبیر اتحادیه کشتارگاه ها و تولیدکنندگان بسته بندی طیور می گوید: پیش بینی می شود با شروع ماه مبارک رمضان قیمت ها اندکی افزایش یابد. این نکته با سخنان سید فرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور همخوانی دارد: «در پی اصلاح نظام یارانه ای، حداقل مصرف مرغ 20 درصد کاهش یافته است، بنابراین شاهد انباشت تخم مرغ در فروشگاه های زنجیره ای و تقاضای کم برای خرید مرغ علی رغم اعلام کالابرگ هستیم».

سپس هشدار انجمن پرورش دهندگان طیور آمد که افزایش قیمت نهاده های دامی را ناشی از افزایش قیمت مرغ دانستند. نقطه حساس این است که ماه رمضان با عید جمع شود; همان تعطیلاتی که هر سال قبل از رسیدن به مردم هدایای گران قیمت می دهد.

اما این فقط مرغ نیست. در حالی که در برخی موارد برنج، حبوبات، خرما، پنیر، گوشت گوسفند و حتی میوه بیش از 100 درصد نسبت به ماه رمضان سال گذشته افزایش قیمت داشت، اما تغییری در درآمد حاصل نشد. اگر به قیمت های ماه گذشته اکتفا کنیم، گزارش ماهانه مرکز آمار ایران نیز با تایید این ادعا که ماه به ماه در قیمت مواد غذایی افزایش یافته است، می گوید: در دی ماه میانگین قیمت کالاها و خدمات مصرفی 7.9 درصد بیشتر از ماه قبل بوده است.

علاوه بر مواد غذایی موجود در سبد نیازهای اولیه، می توانید به غذاهایی که نماد ماه مبارک رمضان شده اند نیز نگاه کنید. مثلا زولبیا و بامیه کیلویی نیم میلیون تومان. در پی این قیمت گذاری، رئیس اتحادیه صنف آب نبات ها، آبنبات ها و کافه داران تهران می گوید: بر اساس آمار و بررسی هایی که در دو سه روز اخیر انجام دادیم، نسبت به مدت مشابه سال قبل نزدیک به 50 درصد کاهش تولید و میزان فروش را شاهد هستیم.

حلیم نمونه دیگری از غذاهایی است که در ماه رمضان جای بیشتری در سفره های خانواده پیدا می کند. اکنون وزن نسخه ساده بدون افزودنی بین 300 تا 350 هزار تومان و وزن نسخه اضافه شده بین 350 تا 400 هزار تومان در هر کیلو است. قیمت نسخه ساده بدون افزودنی در سال گذشته 220 هزار تومان و نسخه با افزودنی 250 هزار تومان بود.

علی نسبت به سالهای قبل عاطفه رمضان را حس نمی کند. علی به دختر 5 ساله اش که عاشق زولبیا و بامیه است می گوید: رمضان شروع نشده، آب نبات ها را بیاور، من می خرم.

دلتنگی رمضانی در سایه عزا

ای کاش فقط گذران زندگی بود. این روزها این ماه عزیز در خطر فراموشی است. ماه رمضان برای ایرانیان با جنبه ای نوستالژیک و مذهبی همراه است. نوستالژی که هنوز در لایه های پنهان تجربه جمعی جریان دارد اما انگار از فضای آشنای گذشته دور شده است. از سفره های رنگارنگ افطاری گرفته تا جلساتی که هر روز هنگام اذان در خانه یکی از اقوام برگزار می شود، همه ما را به یاد دنیایی می اندازند که امروز بیش از هر زمان دیگری شبیه بهشت ​​گمشده است.

مرضیه 25 ساله این تجربه را اینگونه توصیف می کند: به دنبال حسی هستم که پارسال با شنیدن صدای ربنا شجریان داشتم، اما نمی توانم آن را پیدا کنم. دوستش سارا که هم سن و سال است می گوید: احساسات ما با پشیمانی گره خورده است و مدام به دنبال نشانه ای از آن هستیم. او به یاد می آورد که مادربزرگش هر سال قبل از شیوع کرونا سفره افطاری می گذاشت و حدود 200 نفر را دعوت می کرد. آیینی که نه قدرت بدنی، نه شرایط اقتصادی و نه روحیه روحی اجازه تکرار آن را نمی دهد.

اما تداوم آیین های رمضانی در تاریخ ایران همواره یکی از عوامل برانگیختن این حس های نوستالژیک بوده است. با نگاهی به گذشته می بینیم که مراسم استقبال از ماه روزه قدمتی طولانی دارد. از جشن برغندان در روزهای پایانی ماه شعبان، نویدبخش فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، تا آیین های محلی مانند گرگیان در خوزستان که با رونق بازار شیرینی و اجتماعات مردمی همراه است. این تداوم آیینی تداوم فرهنگی را از طریق صداها، سلیقه ها و آیین های مکرر تضمین می کرد.

اما تجربه امسال در شرایط متفاوتی اتفاق افتاد. جامعه ایران همچنان در سایه حوادث دی ماه به سر می برد و این بر تجربه ماه رمضان نیز تاثیر گذاشته است. این روندی است که برخی تحلیلگران معتقدند در سال های اخیر آغاز شده است.

کدیر باستانی، استاد مطالعات ارتباطات در تحلیلی نوشت: ما می خواستیم سیاستمان اخلاقی باشد، اما به نظر برعکس بود. جوانان ما بی تفاوتی برخی افراد در سیاست را به دین نسبت می دادند و از آن دوری می کردند. اداره امور اداری توسط روحانیت باعث شد مشکلات و کمبودهایی به دین نسبت داده شود.

محمدرضا ایمانی رفتارشناس نیز در گفت و گو با انتخابتو گفت: ماه رمضان برای همه ما روزی فراموش نشدنی و شیرین است، اما همچنان ناامیدی را تجربه می کنیم، این بی حالی را مانند ویروس به یکدیگر منتقل می کنیم، بدن ما چقدر می تواند آن را هضم کند؟ وی با تاکید بر اینکه جامعه در حالت ماتم به سر می برد، معتقد است این وضعیت ریتم عادی زندگی و تجربیات آیینی را به هم می زند.

در چنین شرایطی، جامعه شناسان کارکرد نوستالژی را تلاشی برای حفظ تداوم روانی جامعه می دانند; مکانیزمی که حس تداوم را از طریق تکرار عناصر آشنا بازسازی می کند.

در زمان بی‌ثباتی اجتماعی، آیین‌های جمعی می‌توانند پناهگاه معنا شوند. لحظاتی که فرد با بازتولید صداها، طعم ها و تصاویر آشنا سعی در برقراری رابطه پایدار با گذشته دارد. با این حال، در شرایط فعلی، آگاهی جمعی و ناخودآگاه در برابر این روند مقاومت می کنند. در نتیجه شنیدن ربنا، بوییدن زولبیا و بامیه، حتی نشستن بر سر یک سفره ساده، اگرچه معنادار است، اما آرامش بخش نیست و در نقطه تلاقی خاطره و غم قرار دارد. بنابراین، هیجانی که می توانست پادزهر زخم های اجتماعی باشد، اکنون به نشانه تاخیر در بازسازی ثبات روانی جامعه تبدیل شده است.