غرور عیسی: علیرضا رضاداد یکی از کارگردانان باتجربه سینمای ایران است که در دوره های مختلف مسئولیت های زیادی را در عرصه فرهنگ و مدیریت فیلم بر عهده گرفته است. وی همچنین تجربه دبیری 6 دوره جشنواره بین المللی فیلم کودک و نوجوان را دارد و در دوره های مختلف از نزدیک در شکل گیری و اجرای این رویداد سینمایی نقش داشته است. رضاداد معتقد است سینمای کودک ایران به دلیل ویژگی های متفاوتش جایگاه مهمی در جهان پیدا کرده است و جشنواره بین المللی فیلم کودک نشان دهنده بخشی از این موفقیت است.
در این گفت و گو با علیرضا رضاداد درباره وضعیت جهانی سینمای کودک ایران، خاطرات حضور فیلمسازان خارجی در جشنواره، وضعیت کنونی سینمای کودک و نوجوان، لزوم توجه به کودکان در شرایط بحرانی و همچنین تفاوت های سینمای «کودک» و سینمای «درباره کودک» گفت وگو کرده ایم.
*بسیاری از سینماگران علاقه مند به سینمای کودک تاکید می کنند که سینمای کودک باعث شهرت سینمای ایران در جهان شده است و حتی در سطح بین المللی به جشنواره فیلم کودک و نوجوان اهمیت بیشتری نسبت به جشنواره فیلم فجر می دهند. چه عواملی باعث شد سینمای کودک ایران چنین جایگاهی در جهان پیدا کند؟
جشنواره های زیادی در دنیا برگزار می شود و در بسیاری از کشورها سینما وجود دارد، اما در بین همه این کشورها مکان های بسیار کمی وجود دارد که سینمای کودک و نوجوان در آن مهم و پویا باشد. نوعی سینمای کودک از اواسط دهه 60 در ایران پدید آمد و در سال های بعد به اوج خود رسید. ژانر فیلمی که از ایران به دنیا معرفی شد متفاوت بود و به همین دلیل با علاقه مواجه شد.
به نظر من دو عامل در شناخته شدن سینمای کودک و نوجوان در ایران موثر بود. اولاً در بین کشورهایی که سینما داشتند، ایران سینمای کودک و نوجوان داشت و ثانیاً این سینما در نوع و ویژگی های خود متفاوت بود و به همین دلیل توانست مورد توجه قرار گیرد.
*به نظر شما به عنوان کارگردان سینما و دبیر قدیمی جشنواره فیلم کودک و نوجوان وجود فیلم‌مختصات و ویژگی های نوازندگان خارجی در این جشنواره چگونه بود؟ یادت هست‌آیا به سینمای کودک ایران علاقه دارید؟
جشنواره فیلم کودک و نوجوان یک جشنواره بین المللی است و تقریباً در هر دوره ای از جمله شش دوره ای که من مسئولیت آن را بر عهده داشتم، فیلمسازان غیرایرانی حضور فعال داشته اند.
از آنجایی که سینمای کودک و نوجوان نسبت به کل سینما حوزه محدودتری در دنیاست، سینماگران مطرح این حوزه نیز در جشنواره حضور داشتند و حضورشان پررنگ تر بود. می توان گفت حضور سینماگران کودک و نوجوان در این جشنواره جدی تر از بخش بین المللی جشنواره فجر است.
سینمای کودک و نوجوان ایران را با علاقه دنبال می کردند و برایشان مهم بود که این سینما برجسته شود. ارتباط جشنواره فیلم کودک و نوجوان ایران با جشنواره های معتبر این حوزه مانند جشنواره جیفونی ایتالیا نیز در این امر موثر بود و به حرکت و حضور فیلمسازان خارجی در جشنواره کمک کرد.
*وضعیت کنونی سینمای کودک را چگونه ارزیابی می کنید؟ به دلیل شرایط اجتماعی و حتی جنگ، گاهی اوقات بچه ها کنار گذاشته می شوند‌مجروح شدن‌مشکلات روانی کمتر مورد توجه قرار می گیرد‌در چنین شرایطی اهمیت دادن به سینمای کودک چقدر اهمیت دارد؟
از آنجایی که کودکان و نوجوانان در ساختارهای تصمیم گیری و حاکمیتی حضور چشمگیری ندارند، نهادهای مسئول باید مراقب باشند تا مشارکت کودکان و نوجوانان در سبدهای مختلف جامعه فراموش نشود.
به عنوان مثال نهادهای مسئول در حوزه پوشاک کودک و نوجوان باید از این سهم صیانت کنند. حفظ این سهم در حوزه تغذیه، بهداشت و سایر نیازهای کودکان وظیفه نهادهای ذیربط است.
نهادهای سینمایی در عرصه فرهنگ و هنر از جمله سینما چنین مسئولیتی دارند. فکر می کنم باید به تولید محتوایی اهمیت داد که کودکان و نوجوانان در طول سال بدون توجه به جشنواره از آن استفاده کنند. در مجموعه ها و رویدادهای سینمایی، افق مدیریت های مربوطه باید فراتر از برگزاری جشنواره ها باشد. این جشنواره حلقه‌ای از زنجیره سینمای کودک و نوجوان است. تولید محتوا و ارائه سرگرمی برای کودکان و نوجوانان باید هدف اصلی باشد. اگر در این بخش موفق باشیم، خود به خود این موفقیت در جشنواره منعکس خواهد شد و جشنواره پربار و باکیفیتی خواهیم داشت.
*شما سال ها به عنوان مدیر فرهنگی و دبیر جشنواره بین المللی فیلم کودک و نوجوان خدمت کردید. آیا بعد از این همه سال فیلم های کودک و نوجوان را دنبال می کنید؟
بله، قبل از عضویت در بنیاد سینمایی فارابی به دلیل علاقه شخصی که به ادبیات کودک و نوجوان و فعالیت برای کودکان داشتم موضوعات این حوزه را دنبال می کردم. فعالیت هایم را نیز با حضور در گروه کودک و نوجوان تلویزیون آغاز کردم. از طرفی در مقاطع مختلف کودک و نوجوان داشتیم و طبیعتاً به محتوای مناسب آنها نیاز داشتیم. البته این موضوع در طول این سال ها قوی و ضعیف شده است، اما در دوره هایی که مسئولیت داشتیم، طبیعتاً طبق مسئولیت خود، مسائل کودک و نوجوان را با جدیت بیشتری دنبال می کردیم. در نهایت وظیفه و علاقه ما به عنوان یک مدیر فرهنگی، کارشناس و حتی شهروند پیگیری مسائل مربوط به کودکان و نوجوانان بوده است.
* در دوران کودکی با فرزندانتان به سینما می رفتید؟ اولین فیلمی که با آنها در سینما تماشا کردید را به خاطر دارید؟
فکر می کنم اولین فیلم «سفر جادویی» به کارگردانی ابوالحسن داودی بود. علاوه بر این، «گلنار» و فیلم های مشابهی که در دهه 60 ساخته شده بودند در جذب مخاطب بسیار موفق بودند و بچه ها برای تماشای آن به سینما می رفتند.
*به نظر شما کدام فیلم است؟در حالی که سازندگان فعال و موفق سینمای کودک در سال های گذشته باید در این زمینه به فعالیت خود ادامه می دادند، آیا امروز جای آثارشان در سبد محصولات مرتبط با این ژانر سینمایی خالی است؟
فکر می کنم ساختن فیلم برای کودکان و نوجوانان کمی دشوارتر از ساختن فیلم برای افراد مسن است. چرا که در ساخت فیلم کودک نکات ظریفی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. بنابراین این حوزه تخصصی تر از کل سینماست. همه فیلمسازانی که به سینمای کودک و نوجوان علاقه دارند و وارد این عرصه می شوند باید مورد حمایت و حمایت قرار گیرند تا از این عرصه خارج نشوند. ما باید همیشه ظرفیت سینمای کودک و نوجوان را تقویت کنیم. مثلاً آقای طهماسب ماند و در حوزه کودک و نوجوان کار کرد اما ابوالحسن داودی از این عرصه دور شد. مرحوم پوراحمد نیز با وجود گذشته درخشان در این زمینه فعالیتی نداشت. همه اینها مهارت هایی بود که معتقد بودم باید حفظ شود. به دلایل مختلف تعداد فعالان سینمای کودک و نوجوان در دوره های مختلف کم و زیاد شد اما به نظر من فعالان واقعی سینمای کودک و نوجوان باید در این عرصه می ماندند. باید از وجود افرادی که در حال حاضر در این حوزه فعالیت می کنند بهره مند شویم و در عین حال تلاش کنیم این ظرفیت را روز به روز افزایش دهیم.
*چه زمانی مسئول جشنواره هستید.بزرگترین چالشی که هنگام برگزاری این رویداد به یاد می آورید چیست؟
هر جشنواره همیشه چالش های خاص خود را به همراه دارد. چه جشنواره صباح، چه جشنواره سینماحکاریت، چه جشنواره فیلم کوتاه و چه جشنواره فیلم کودک و نوجوان. اما جشنواره کودک یک ویژگی دارد که ظرفیت آن را افزایش می دهد و این ویژگی این است که این رویداد سینمایی به صورت مشترک بین تهران و استان دیگری برگزار می شود. در کشور ما سابقه کار مشارکتی سازمان یافته و گسترده ای وجود ندارد و یا حداقل تعداد این تجارب کم است. بنابراین، همکاری با سازمان‌دهندگان همیشگی چالش‌هایی را به همراه داشته است که هنوز هم با آن مواجه هستیم. به همین دلیل این جشنواره هر از چند گاهی به کرمان، همدان و اصفهان می رود و هر از چند گاهی در تهران نیز برگزار می شود. شاید بتوان گفت مهمترین چالش جشنواره کودک و نوجوان همین کار مشترک است.
البته این کار مشترک به همان اندازه که با جذابیت همراه است و به تجربیات کشور کمک می کند، چالش برانگیز است. ایران کشور بسیار بزرگی است و هر استان و منطقه ای ظرفیت های خاص خود را دارد. شناخت و بارورسازی این ظرفیت ها می تواند به تقویت ظرفیت های عمومی کشور کمک کند.
بنابراین نباید به این سختی ها بپردازیم و از آنها فرار کنیم. باید با بحث در مورد این مسائل و چاره اندیشی شرایط استفاده از همه ظرفیت های کشور را فراهم کنیم.
* تداوم جشنواره کودک به عنوان یک رویداد سالانه چقدر اهمیت دارد و این موضوع چه نقشی در پویایی سینمای کودک و نوجوان در کشور دارد؟
به نظر من اصل سینمای کودک و نوجوان باید فراتر از جشنواره در اولویت قرار گیرد، آن وقت هر سال تعداد قابل قبولی فیلم می گیریم، این موضوع نیاز به تاکید دارد. در این صورت می توان جشنواره را هر ساله و با کیفیت بالا برگزار کرد. اینکه می گویند هر دو سال یک بار جشنواره را برگزار می کنیم که فیلم باکیفیتی داشته باشیم به این دلیل است که سینمای کودک و نوجوان کمتر مورد توجه قرار می گیرد. کارنامه سینمای کودک و نوجوان، کارنامه درد است و آثار با کیفیت و قابل قبول زیادی در آن وجود ندارد. به همین دلیل وقتی تعداد آثار مناسب کم می شود، در نظر داریم جشنواره را برگزار نکنیم یا آن را به دو سال محدود کنیم. ریشه مشکل در رنج این سبد است. این سبد باید تقویت شود. وظیفه و مسئولیت اساسی فعالان، مدیران، فعالان فرهنگی و تصمیم گیران سینمای کودک و نوجوان باید موجب تقویت سینمای کودک و نوجوان شود.
*اگر بخواهید در مورد سینمای کودک و نوجوان و نحوه برگزاری جشنواره پیشنهادی بدهید، چه می گویید؟این مهم است‌خیس‌آیا می دانید
به نظر من سینمای کودک و بر همین اساس جشنواره کودک باید به یک رویداد سالانه تبدیل شود تا فصلی. اگر قرار است چنین رویدادی برگزار شود باید ظرفیت های محتوایی سینمای کودک، ظرفیت نیروی انسانی، مکان های ویژه نمایش فیلم های کودک و نوجوان، سالن های کودک و نوجوان، ارتباط مستمر با سینماگران و تشکیل دبیرخانه دائمی جشنواره را نیز در نظر گرفت. همه اینها می توانند حلقه های یک زنجیر باشند و در نهایت منجر به ایجاد یک سینمای پربار و قابل قبول برای کودکان و نوجوانان شوند. به نظر من این نگاه زنجیروار باید در اولویت سینماگران، فعالان فرهنگی و تصمیم گیران قرار گیرد. من فکر می کنم اگر این زنجیره با تمام اجزای مختلفش در خط مقدم کار ما قرار می گرفت، وضعیت بهتری داشتیم.
*بخش قابل توجهی از تولیدات سینمای ایران به «سینمای کودک» و هم به «سینمای کودک» اختصاص دارد. مثال‌شاخص های جهانی مانند “کودک”«های آسمان» و «رنگ خدا» نیز در این دسته جای می گیرند‌از رویدادهای سال مطلع شوید‌وقایع و موقعیت‌های کنونی مانند جنگ محور اصلی فیلم است‌سازندگان چقدر برای زندگی و مشکلات کودکان اهمیت دارند؟
این یک بحث نظری است و دامنه آن گسترده است. “خانه دوستت کجاست؟” از زمان تولید فیلم این بحث وجود داشت که سینمای ساخته مرحوم کیارستمی درباره کودک است یا کودک و فکر می کنم محل بحث همین است. البته تا حد زیادی می توان دو سر طیف سینما را به دو دسته «درباره کودکان» و «برای کودکان» تفکیک کرد. مثلاً «گلنار» یا آثار آقای طهماسب را می توان در رده سینمای «کودکان» قرار داد، در حالی که برخی آثار دیگر را می توان در رده سینما «درباره کودکان» قرار داد.
با این حال، وقتی دایره را محدود می کنیم، تمایز بین این دو حوزه به موضوع بحث در میان منتقدان و کارشناسان تبدیل می شود. مثلا به «بچه های آسمان» اشاره کردید. در مورد «بچه های آسمان» و «رنگ خدا» نمی توان با قاطعیت صددرصد گفت که این آثار در دسته فیلم های «درباره کودکان» قرار می گیرند.
کتابی جهانی منتشر شده است که در آن نویسنده 10 فیلم مهمی را که کودکان باید حتما ببینند معرفی کرده است. وقتی این فیلم ها را بررسی می کنید متوجه می شوید که برخی از آنها فیلم هایی درباره کودکان هستند. حتی تماشای فیلم هایی که تماماً در مورد کودکان هستند تأثیرات مثبتی بر روی کودکان دارد و نمی توان آنها را از چنین مطالعاتی محروم کرد. بنابراین این بحث یک بحث نظری جدی است. البته باید روی فیلم های «کودک و خردسال» تمرکز کنیم، اما به نظرم خیلی درست نیست که مصداق هایی را بشناسیم و سعی کنیم برخی فیلمسازان را از ساخت آثاری که به مرور زمان به بچه ها کمک کند یا آنها را با جنبه های مختلف زندگی بچه های دیگر آشنا کنیم کنار بگذاریم. فیلم های مربوط به کودکان و نوجوانان می توانند بر این محدوده سنی تأثیر بگذارند و به ویژه در رشد اجتماعی جوانان نقش داشته باشند. بنابراین، منع فیلمسازان از ساخت چنین آثاری یا جلوگیری از تماشای آنها توسط کودکان منطقی نیست. از منظر تئوریک این بحث هنوز جای کار زیادی دارد و باید درباره آن صحبت کرد و نمونه های فیلم را بررسی کرد تا به سمت سینمای مناسب برای کودکان و نوجوانان حرکت کنیم.
۵۹۵۹
گردآوری شده از رسانه خبر آنلاین