بعدی- دور جدید مذاکرات هسته ای ایران و ایالات متحده از روز جمعه با میزبانی عمان در مسقط آغاز شد. مذاکرات در فضایی حساس و در سایه نگرانی از آغاز جنگ جدید در خاورمیانه آغاز شد. در حالی که دوگانگی جنگ و دیپلماسی همچنان افکار عمومی را در ایران، منطقه و جهان به خود مشغول کرده است، برخی از تحلیلگران معتقدند در صورت توجه طرفین به برخی الزامات اساسی، دستیابی به توافقی پایدار همچنان امکان پذیر است.
خواسته های بازیگران خارجی نباید ملاک مذاکره باشد
یکی از عواملی که می تواند روند مذاکرات را فرسوده کند یا حتی آن را به بن بست برساند، خواسته طرف هایی است که مستقیماً در مذاکرات دخالت ندارند. تلاشهای برخی کشورهای عربی در هفتههای اخیر برای میانجیگری و حتی رقابت برای میزبانی مذاکرات بین ایران و ایالات متحده، این ظن را تقویت کرده است که آنها تلاش میکنند بر محتوای یک توافق احتمالی تأثیر بگذارند و خواستههای خود را در چارچوب شرایط واشنگتن وارد کنند.
در همین حال، اخبار مربوط به سفر آتی بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن و گفتگوهای وی با دونالد ترامپ در رابطه با موضوع هسته ای ایران نیز نگرانی ها از دخالت طرف های ثالث در روند مذاکرات را افزایش داد. این گمانه زنی ها پس از بیانیه زیر از سوی دفتر نخست وزیری اسرائیل تقویت شد: «نخست وزیر معتقد است که هرگونه مذاکره باید شامل محدودیت برنامه موشکی بالستیک ایران و حمایت ایران از محور مقاومت باشد».
بر این اساس، تحلیلگران تاکید می کنند که در صورت تعیین چارچوب مذاکرات توسط اسرائیل یا دیگر بازیگران منطقه، امکان دستیابی به توافقی ملموس و با ثبات وجود نخواهد داشت.
واقعیت های حوزه و منطق مدرسه را باید پذیرفت
واقعیت این است که قرارداد بر مبنای مبادله منعقد می شود و طرفین موظف به دادن امتیاز و دریافت امتیازات متقابل هستند. بی توجهی به این اصل می تواند مذاکرات را به صحنه شعارها و مواضع افراطی بکشاند و در نهایت امکان توافق را از بین ببرد.
در این راستا، طرف ایرانی نباید فراموش کند که نادیده گرفتن برخی از فعالیت های هسته ای به معنای نادیده گرفتن تلاش ها و دستاوردهای علمی کشور نیست. از سوی دیگر، طرف آمریکایی باید بپذیرد که شعار «نابودی کامل برنامه هستهای ایران» امکانپذیر و قابل تحقق نیست و به رسمیت شناختن حق ایران در استفاده از فناوری هستهای برای مقاصد صلحآمیز، پیشنیاز هرگونه توافق خواهد بود.
مذاکره باید فرصتی برای رفع ابهامات باشد، نه پوششی برای اهداف دیگر
کارشناسان همچنین تاکید می کنند که مذاکرات دوجانبه باید فرصتی برای شفاف سازی و رفع ابهامات موجود در مواضع دو طرف باشد نه اینکه صرفا ابزاری برای مدیریت بحران یا به دست آوردن زمان باشد. استفاده ابزاری از فرآیند گفتگو می تواند منجر به بی اعتمادی عمیق تر بین طرفین شود.
تجربه دور قبلی مذاکرات نیز نشان داد که همزمانی مذاکرات با حملات اسرائیل و سپس آمریکا، اعتماد تهران به روند دیپلماتیک را به شدت تضعیف کرد و ادامه مذاکرات پس از آن با تردیدهای جدی مواجه شد.
جایگزین توافق پرهزینه و زمان بر است
در نهایت تحلیلگران بر این باورند که شکست مذاکرات و عدم دستیابی به توافق عواقب بسیار سنگینی برای ایران، آمریکا و کل منطقه خواهد داشت. ایران بارها هشدار داده است که اگر جنگ جدیدی آغاز شود، دامنه آن به یک درگیری بزرگ منطقه ای نیز کشیده خواهد شد.
بنابراین، شروع یک جنگ جدید یک سناریوی دو شکست برای همه طرف ها خواهد بود. سناریویی که می تواند هزینه های انسانی، امنیتی و اقتصادی زیادی را به همراه داشته باشد. کارشناسان معتقدند توجه به این واقعیت می تواند انگیزه و جدیت طرفین را برای دستیابی به توافقی پایدار تقویت کند.