ضرر اینترنت چقدر تخمین زده می شود؟

در حالی که روز گذشته خبری در رسانه ها مبنی بر امکان جستجوی شهروندان در موتور جستجوی گوگل منتشر شد، قطعی جهانی اینترنت در کشور به زودی به پنجاهمین روز خود می رسد.

به گزارش عصر ایران، پس از حمله رژیم آمریکا و اسرائیل به میهن و به وجود آمدن شرایط جنگی، ارتباط اینترنت کشور با شبکه جهانی به مدت تقریبی 50 روز به طور کامل قطع شد. تنها برخی از خدمات داخلی و پایگاه داده در این دوره در دسترس قرار گرفت. این گزارش به بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم این اختلال بر عملکرد و سلامت کسب و کارها می پردازد.

پس چرا خبر باز شدن نیمه بلوک گوگل دیروز برای بسیاری از کاربران خوشایند بود؟ هم به این دلیل که آنها این موضوع را نشانه اتصال تدریجی به اینترنت می دانستند و هم به دلیل اینکه قطعی های این مدت آنها را آنقدر ناراحت کرد که از پنجره کوچک استقبال کردند. بنابراین کدام حوزه های تجاری تحت تاثیر قطع اینترنت جهانی قرار گرفتند؟ موارد ذکر شده به طور جداگانه عبارتند از:

1. ارتباط با مشتریان خارجی

اختلال در اینترنت بین المللی دسترسی به کانال های ارتباطی با مشتریان، شرکا و ذینفعان خارجی را به طور کامل مسدود کرده و پیامدها و مشکلات زیر را برای فعالان اقتصادی ایجاد کرده است:

ناتوانی در پاسخگویی به سوالات، سفارشات و پشتیبانی مشتریان بین المللی

اختلال کامل در فرآیندهای مذاکرات جاری قرارداد، امضای قرارداد و تمدید

از دست دادن اعتماد و وفاداری مشتریان خارجی به دلیل عدم دسترسی و سکوت ارتباطی

آسیب به برند و وجهه حرفه ای در سطح بین المللی

نتیجه این مشکلات در برخی مشاغل این بود که مشتریان از ارائه دهندگان خدمات ایرانی خارج شدند و به رقبای غیر ایرانی منتقل شدند. بر اساس برآوردهای اولیه، بخش قابل توجهی از درآمد ارزی مورد انتظار در این دوره محقق نشد و پیگیری با این مشتریان پس از برقراری ارتباط مستلزم هزینه و زمان قابل توجهی است.

2. پرداخت ها و تراکنش های مالی

یکی از حساس ترین حوزه هایی که تحت تاثیر قرار می گیرد، سیستم مالی و معاملات بین المللی است. قطع کامل اتصال اینترنت باعث توقف جریان وجوه و بدتر شدن مدیریت مالی شرکت و زیان های زیر شد:

تعلیق کامل پرداخت های ارزی و تعهدات مالی بین المللی به تامین کنندگان خارجی، عدم امکان دریافت وجه از مشتریان خارجی از طریق درگاه های بین المللی.

انباشت تاخیر در پرداخت فاکتورها و احتمال جریمه دیرکرد بسته به شرایط قرارداد

انسداد منابع مالی در حساب های بین المللی بدون امکان مدیریت یا انتقال

ناراحتی در پیگیری وضعیت حواله ها و سوابق مالی

این شرایط باعث افزایش ریسک اعتباری تجارت با شرکای تجاری خارجی و همچنین زیان مالی مستقیم شده است.

3. دسترسی به ابزار و نرم افزار

بسیاری از ابزارها، پلتفرم‌ها و خدمات نرم‌افزاری که کسب‌وکارها از آن‌ها استفاده می‌کنند مبتنی بر اینترنت بین‌المللی هستند. این وابستگی به شرایط بحرانی منجر به اختلالات گسترده در عملیات روزانه و خسارات زیر شده است:

در دسترس نبودن سرویس های ابری (CRM، ERP، مدیریت پروژه، حسابداری ابری، سرورهای ابری، دسترسی به گوگل و سرویس های مرتبط با گوگل و غیره…)

ابزارهای ارتباطی مانند ایمیل های شرکتی، پلتفرم های همکاری تیمی و کنفرانس های راه دور متوقف می شوند و به روز رسانی های امنیتی و وصله های نرم افزاری دریافت نمی شوند.

وقفه در ذخیره سازی ابری و خدمات پشتیبان

عدم توانایی در استفاده از ابزارهای توسعه، تست و استقرار نرم افزار

قطع کردن مراکز داده و به‌روزرسانی نکردن هسته‌های نرم‌افزار و وصله‌های امنیتی سرورها و سوئیچ‌ها

در این شرایط سخت نیروهای متخصص مجبور به استفاده از روش های جایگزین ناکارآمد و دستی شدند که نه تنها کارایی را کاهش داد بلکه احتمال خطا را نیز افزایش داد.

4. تامین کنندگان و زنجیره تامین

اختلال در ارتباطات بین المللی، هماهنگی با تامین کنندگان خارجی و مدیریت زنجیره تامین را به چالشی جدی تبدیل کرده و اختلالاتی از جمله:

تعلیق سفارشات مواد اولیه، قطعات و خدمات از منابع خارجی، عدم پیگیری وضعیت محموله ها در جاده و عدم هماهنگی با شرکت های حمل و نقل.

خطر تعلیق یا فسخ قراردادهای عرضه توسط طرف های خارجی به دلیل عدم پاسخگویی

اختلال در اخذ اسناد گمرکی، گواهینامه و مدارک لازم

افزایش هزینه ها به دلیل مسیرهای جایگزین یا تدارکات اضطراری

این وضعیت باعث ایجاد شکاف در موجودی انبار، تاخیر در تولید یا ارائه خدمات و در نهایت آسیب به رقابت پذیری کسب و کارها شده است.

ضرر اینترنت چقدر تخمین زده می شود؟

پس این اختلالات چقدر خسارت ایجاد کرده است؟ با توجه به مجموع خسارت وارده در چهار حوزه فوق، خسارت کلی کسب و کار را می توان به دو دسته تقسیم کرد.

اولین آنها خسارات مستقیم و قابل اندازه گیری است که شامل از دست دادن یا تأخیر درآمد ارزی، جریمه های قراردادی عدم انجام به موقع تعهدات، هزینه های جایگزینی ابزار و روش های اضطراری و اتلاف نیروی انسانی ناشی از فرآیندهای دستی است.

خسارات غیرمستقیم و بلندمدت را نیز می‌توان به صورت زیر فهرست کرد:

آسیب به اعتبار و سرمایه اجتماعی با شرکای خارجی

از دست دادن فرصت های شغلی در بازارهای رقابتی

کاهش روحیه و انگیزه کارکنان در شرایط نامطمئن

هزینه بازسازی روابط تجاری پس از پایان بحران

در این مرحله نمی توان رقم دقیقی ارائه داد زیرا خسارات ناشی از قطعی اینترنت بین المللی جامع و چندوجهی است. اما با توجه به میانگین عملکرد ماه‌های گذشته و برآورد اثرات مستقیم، می‌توان با کمک ارقام زیر برآورد اولیه خسارات وارده را انجام داد:

خسارت روزانه: طبق گفته وزیر حمل و نقل، قطع کامل اینترنت حدود 500 میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال و حدود 5 هزار میلیارد تومان به اقتصاد کلان کشور خسارت وارد می کند.

اقتصاد دیجیتال: به گفته ستار هاشمی، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در حوزه اقتصاد دیجیتال تقریباً 10 میلیون نفر است. دوام کسب و کارهای آنلاین به طور متوسط ​​تنها 20 روز است و برخی از موج های ورشکستگی پس از آن برگشت ناپذیر خواهند بود.

ریزش شاخص ها: بورس تهران در بحران گذشته با افت جدی مواجه شد و به دلیل عدم شفافیت اطلاعاتی، اعتماد سرمایه گذاران به پایین ترین سطح تاریخ خود رسید.

این‌ها زیان‌های مستقیم هستند، به استثنای زیان‌های غیرمستقیم مانند آسیب به برند و از دست دادن فرصت‌های تجاری آتی، که نمی‌توان آن‌ها را به طور کامل محاسبه کرد و اعداد آنها باید توسط کارشناسان محاسبه شود.

فعالان اقتصادی در روزهای حساس برای اتصال به اینترنت بین المللی چه کردند؟

در طول دوره تعطیلی، بازرگانان تلاش های شدیدی برای جبران خسارت انجام دادند و تعدادی از راه حل های فنی و ارتباطی را برای برقراری ارتباط با شبکه جهانی دنبال کردند. در زیر خلاصه ای از این تلاش ها و اثربخشی هر کدام آورده شده است:

الف) VPN و ابزارهای بای پس فیلتر

محبوب ترین VPN های تجاری به دلیل مسدود شدن پروتکل های استاندارد غیرفعال شدند (اثربخشی: بسیار محدود)، پروتکل های مقاوم در برابر سانسور (Shadowsocks، V2Ray، VLESS) آزمایش شدند، اما اتصال ناپایدار و متناوب بود. (فعالیت: جزئی)

استفاده از مرورگر Tor برای مقاصد تجاری بسیار کند و بی اثر بود و کارایی آن ضعیف بود.

ب) ماهواره و استارلینک

استفاده از استارلینک به دلیل محدودیت های قانونی و مسدود شدن سیگنال در شرایط جنگ امکان پذیر نبود و اینترنت ماهواره ای سنتی (VSAT) سرعت بسیار پایین و هزینه بالایی داشت و فقط برای ارسال ایمیل های اضطراری قابل استفاده بود.

اثرات کاملا مخرب اینترنت

کمبود ظرفیت ذخیره سازی (Big Data): طبق نظریه کاستلز، کنترل جریان داده بدون داشتن زیرساخت ابری عظیم غیرممکن است (مانند چین با علی بابا و تنسنت). ایران «دریاچه داده» ملی برای ذخیره و پردازش مجدد ترافیک جهانی ندارد. وقتی اینترنت قطع می شود، صف های داده در مسیریاب های مرزی پر می شود و بسته ها گم می شوند.

امنیت و رهگیری گواهی: بسیاری از زیرساخت‌های حیاتی (بانک‌ها، بیمارستان‌ها، حتی نیروگاه‌ها) برای به‌روزرسانی آنتی‌ویروس‌ها و تمدید گواهی‌های SSL به سرورهای جهانی وابسته هستند. قطعی بیش از دو هفته این گواهی ها را باطل می کند و سیستم های داخلی را حتی در شبکه ملی (اینترانت) در برابر حملات سایبری آسیب پذیر می کند.

سونامی اقتصادی و معیشتی

طبق آمار سال 2026، قطع اینترنت دیگر تنها مشکل «اینستاگرام» نیست. برعکس، به شریان اصلی اقتصاد کلان آسیب می رساند: یک فاجعه در وب سایت ها، سئو و بازاریابی. اختلال در اینترنت بین المللی عملا یک “مرگ تدریجی” برای دارایی های دیجیتال است و منجر به عواقب زیر می شود:

از بین رفتن سئو: زمانی که ربات های گوگل نتوانند به سایت های ایرانی دسترسی داشته باشند، این سایت ها از نتایج جستجو حذف می شوند. بازگشت به مراحل قبلی پس از اتصال مجدد به اینترنت نیازمند ماه ها زمان و هزینه های گزاف است.

بازاریابی دیجیتال: کمپین های تبلیغاتی مبتنی بر ابر، سیستم های تحلیلی (مانند Google Analytics) و ابزارهای مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) شکست خواهند خورد.

داده های از دست رفته: بسیاری از مشاغلی که از خدمات خارجی برای پشتیبان گیری استفاده می کنند، در معرض خطر از دست دادن دائمی داده های مشتریان خود هستند.

خطرات استراتژیک و اجتماعی

Starlink Catalyst: بر خلاف سال های گذشته، قطع اینترنت بین المللی در سال 2026 به معنای قطع دسترسی به اطلاعات نیست، بلکه باعث می شود همه به اینترنت ماهواره ای هجوم ببرند. این بدان معناست که دولت “کنترل و حاکمیت” را بر فضای مجازی کاملاً از دست خواهد داد.

انزوای علمی و آموزشی: قطع دسترسی به پایگاه های علمی و بسترهای آموزشی چرخه پژوهش را در دانشگاه ها متوقف کرده و آسیب های جبران ناپذیری به سرمایه های انسانی کشور وارد می کند.

در سال 2026، اینترنت دیگر یک محصول یا ابزار رسانه ای لوکس نیست، بلکه سیستم عامل اقتصاد و امنیت ملی است. اصرار بر قطع این امر فرسایش عمدی زیرساخت های ساخته شده با هزینه های کلان ملی است. به گفته کاستلز، تلاش برای مسدود کردن آن بدون زیرساخت های کلان داده تنها منجر به خودآزاری اقتصادی و خروج کامل مدیریت فضای سایبری از دولت خواهد شد.