مشکلات بهداشتی که زنان خانه دار هنگام استفاده از مواد شوینده با آن مواجه می شوند

در یک بررسی علمی جدید، محققان به این سوال پرداختند که آیا آگاهی زنان خانه دار از خطرات مواد شوینده منجر به رفتار ایمن در هنگام استفاده از این محصولات می شود؟

به گزارش ایسنا، مواد شوینده خانگی جزء جدایی ناپذیر زندگی روزمره هستند. این مواد از شستن ظروف و لباس گرفته تا ضدعفونی کردن سطوح، نقش مهمی در حفظ سلامت محیط خانه دارند. با این حال، بسیاری از این محصولات حاوی ترکیبات شیمیایی مانند کلر، آمونیاک، آلدئیدها و ترکیبات آلی فرار هستند.

برخی از این مواد در صورت تماس یا استنشاق می توانند به سیستم تنفسی، پوست و حتی سیستم هورمونی بدن آسیب بزنند. مطالعات مختلف نشان داده است که استفاده مکرر از برخی مواد شوینده با افزایش مشکلاتی مانند آسم، آلرژی های پوستی و سوزش چشم و گلو مرتبط است. بنابراین استفاده صحیح و آگاهانه از این مواد بسیار حائز اهمیت است.

در سال‌های اخیر، به‌ویژه همزمان با همه‌گیری کرونا، مصرف مواد ضدعفونی‌کننده به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. این افزایش مصرف باعث افزایش تماس افراد با ترکیبات شیمیایی به خصوص خانم های خانه دار شد. در بسیاری از خانواده ها، زنان مسئولیت اصلی نظافت را بر عهده دارند و ممکن است به دلیل اهمیت فرهنگی و اجتماعی نظافت، از مواد شوینده بیش از حد استفاده کنند.

از سوی دیگر، فقدان برنامه های آموزشی منسجم در مورد نحوه انجام تعمیر و نگهداری، عدم اختلاط مواد ناسازگار، استفاده از دستکش و تهویه مناسب منجر به نادیده گرفتن خطرات احتمالی شده است. این موضوع نیاز به تحقیقی را برای بررسی آگاهی و وضعیت عملکرد دو چندان می کند.

در همین راستا مرادعلی زارعی پور از گروه بهداشت عمومی دانشکده علوم پزشکی خوی به همراه دو همکار دانشگاهی خود تحقیقی را در زمینه میزان آگاهی، نگرش و عملکرد زنان خانه دار در زمینه استفاده ایمن از مواد شوینده انجام دادند. این تحقیق با هدف تمرکز بر شناخت وضعیت موجود و بررسی عواملی که می‌تواند رفتار ایمن را تقویت کند، طراحی شد تا مشخص شود چه عواملی برخی افراد را قادر می‌سازد تا اصول ایمنی را رعایت کنند و برخی دیگر نه.

416 زن خانه دار در این مطالعه شرکت کردند و اطلاعات مورد نیاز محققان را از طریق یک نظرسنجی شامل سه بخش اصلی سطح آگاهی از خطرات و نکات ایمنی، نگرش به رعایت این نکات و عملکرد واقعی در استفاده از مواد شوینده ارائه کردند. سپس داده های به دست آمده با روش های آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و رابطه بین آگاهی، نگرش و رفتار مشخص شد. به عبارت ساده، محققان بررسی کردند که آیا دانستن و داشتن نگرش مثبت، احتمال رفتار ایمن را افزایش می دهد یا خیر.

نتایج نشان داد که بیش از نیمی از شرکت کنندگان دانش خوبی در مورد استفاده ایمن از مواد شوینده داشتند. با این حال، نزدیک به 40٪ نگرش خنثی نسبت به رعایت نکات ایمنی نشان دادند و بیش از یک سوم در عمل ضعیف عمل کردند. به عبارت دیگر، اگرچه بسیاری از زنان دانش نسبتاً کافی داشتند، اما این دانش همیشه به رفتار ایمن تبدیل نمی شد. تجزیه و تحلیل آماری نشان داد که زنان با دانش خوب بیش از سه برابر بیشتر احتمال دارد رفتار ایمن را انجام دهند. نگرش مثبت نیز نقش بسیار مهمی ایفا کرد و احتمال رفتار ایمن را به میزان قابل توجهی افزایش داد.

همچنین مشخص شده است که تحصیلات دانشگاهی، دریافت آموزش های مربوطه، استفاده مکرر از مواد شوینده و عدم سابقه مسمومیت با این مواد با احتمال بالاتری از رفتار ایمن مرتبط است. به عنوان مثال، زنان تحصیل کرده یا با تحصیلات عالی بیشتر از دستکش استفاده می کنند، به تهویه هوا توجه می کنند و هشدارهای بسته را جدی می گیرند. این یافته ها نشان می دهد که سطح تحصیلات و سواد ممکن است نقش مهمی در تبدیل دانش به عمل داشته باشد.

یکی از نکات مهم این پژوهش، شکاف بین «دانستن» و «انجام دادن» بود. بسیاری از خانم ها می دانستند که نباید مواد شوینده مختلف را با هم مخلوط کنند یا از دستکش استفاده کنند، اما در عمل به این توصیه ها عمل نکردند.

محققان تاکید می کنند که آگاهی شرط لازم اما کافی برای رفتار ایمن نیست. نگرش مثبت و اعتقاد به اهمیت این رفتارها از عوامل اصلی تبدیل دانش به عمل است. به بیان ساده، حتی اگر فردی اطلاعات کافی داشته باشد، اگر خطر را جدی نگیرد، ممکن است با خیال راحت عمل نکند.

با توجه به نتایج این مطالعه، پیشنهاد می‌شود که برنامه‌های آموزشی آتی نه تنها محدود به انتقال دانش باشد، بلکه باید بر تغییر نگرش و آموزش کاربردی نیز تمرکز داشته باشد. آموزش نحوه صحیح استفاده از وسایل حفاظت فردی مانند دستکش، نحوه نگهداری صحیح مواد شوینده دور از کودکان و اهمیت تهویه مناسب می تواند نقش مهمی در کاهش حوادث خانه و مشکلات بهداشتی داشته باشد. سرمایه گذاری در این زمینه نه تنها سالم است، بلکه مقرون به صرفه است زیرا می تواند هزینه های مسمومیت ها و بیماری های مرتبط را کاهش دهد.

شایان ذکر است این یافته های علمی در «فصلنامه مهندسی بهداشت محیط» دانشگاه علوم پزشکی البرز منتشر شده است. نشریه ای تخصصی که به مسائل مربوط به بهداشت محیط و عوامل موثر بر آن می پردازد.