منشأ حقوق کم بازنشستگی هنرمندان چیست؟/ کارمند نیستند و ممکن است شش ماه مشغول باشند و شش ماه بیکار باشند.

ریحانه اسکندری: موضوع تعیین تکلیف هویت حرفه ای و نحوه خدمات رسانی سازمان تامین اجتماعی به فعالان عرصه فرهنگ و هنر یکی از موضوعات مورد بحث نهادهای حفاظتی و اصناف هنری در سال های اخیر بوده است. عدم انطباق شرایط پروژه و فعالیت مقطعی با تعاریف قانون کار، ابهاماتی را در اجرای قوانین در خصوص ثبت عناوین شغلی، نحوه محاسبه مقرری بازنشستگی و تامین بیکاری ایجاد کرده است.

بر اساس آیین نامه بند «ح» ماده 92 قانون برنامه ششم توسعه، آیین نامه بیمه بیکاری اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه؛ اما گزارش ها و اظهارات فعالان صنفی حاکی از آن است که برخی از مواد و سازوکارهای اجرایی این آیین نامه هنوز اجرایی نشده است. از سوی دیگر نحوه توزیع کمک های دولتی از طریق صندوق اعتباری هنر و نحوه محاسبه حق بیمه با توجه به حداقل دستمزد، نحوه اخذ ضرایب قرارداد در طرح های هنری و انتقال آن به نهاد تامین اجتماعی و الگوبرداری از مدل های بیمه در کشورهای دیگر مورد توجه فنی و حقوقی کارشناسان این حوزه است.

انتخابتو در گزارشی که پیشتر منتشر کرده بود به بررسی شرایط بیمه و بازنشستگی هنرمندان در ایران پرداخته و این شرایط را با شرایط مصر، ترکیه، آمریکا، انگلیس، آلمان و فرانسه مقایسه کرده است.

در همین زمینه، مهدی کوهیان، وکیل دادگستری و پژوهشگر حقوق ارتباطات و هنر در گفتگو با انتخابتو به تشریح ابعاد حقوقی موضوع پرداخت. وی ضمن بررسی ریشه های قانونی ثبت عناوین شغلی غیرمرتبط در سامانه وزارت کار، از ساختار دو منظوره تامین اجتماعی، تبعات قانونی خودداری از تشکیل شورای تنظیم مقررات بیکاری و ظرفیت های مغفول مانده در ضریب قراردادهای هنری خبر داد.

شکاف قانونی در تعریف هویت حرفه ای؛ هنرمندان با تیترهای بی ربط گیر کرده اند

مهدی کوهیان با اشاره به مغایرت عناوین شغلی در سامانه وزارت کار و ثبت نام بازیگران با عناوین نامربوط مانند «کارگران فصلی صیادی» گفت: ابتدا باید نوع قرارداد را متمایز کرد و اگر هنرمند در قالب رابطه کارمند و کارفرما و بر اساس قانون کار وزارت کار و تأمین اجتماعی قراردادی را امضا کند، در نظام کار و سازمان تأمین اجتماعی قانون کار مشخصی وجود دارد. واقعیت غالب فعالیت های هنری قراردادهای مدنی (مشتری و مشتری) است که در این صورت رابطه کارمند و کارفرما برقرار نیست و پرداخت بیمه نامه خوداشتغالی است. از طریق (خوداشتغالی) انجام می شود.»

وی در تشریح ریشه‌های این خلأ اداری و ساختاری ادامه داد: اگر عنوان نامربوطی در این زمینه ظاهر می‌شود، دقیقاً بازتاب این خلأ است: احتمالاً نهاد تأمین اجتماعی از سرفصل‌های کلی موجود برای توصیف فعالیت‌های پروژه‌محور و مقطعی استفاده کرده است. بیکار شش ماهه این ماهیت پروژه نیاز به بازتعریف جدی دارد.

محدودیت های حمایتی یارانه ها؛ راهکار افزایش پایه پرداخت حق بیمه

این حقوقدان در تشریح ساختار دو منظوره تامین اجتماعی و مدل فعلی صندوق هنر، گفت: در سیستم های تامین اجتماعی دو رویکرد اساسی وجود دارد: سیستم تعاونی (بیمه) که سود را با توجه به میزان حق بیمه پرداختی محاسبه می کند و سیستم حمایتی که پایه معیشت را از منابع عمومی تامین می کند. (سامانه مشارکتی) و صندوق هنر بخشی از آن را به صورت یارانه (سامانه حمایتی) پوشش می دهد.

کوهیان با اشاره به خاستگاه کم بازنشستگی و راهکارهای تامین مالی گفت: مشکل اینجاست که یارانه حمایتی عمدتاً بر اساس حداقل دستمزد محاسبه می‌شود، در نتیجه حتی اگر هنرمند بخواهد مبنای بالاتری را در لایه مشارکتی انتخاب کند، حمایت دولتی در سطح حداقلی باقی می‌ماند. توافقات بر اساس مبالغ بالاتر، عملاً نباید از دولت انتظار دو درصدی بلیت فیلم داشته باشیم.

بی توجهی مقامات دولتی؛ نقطه کور بیمه بیکاری هنرمندان

وی با اشاره به تصویب قانون برنامه ششم در خصوص بیمه بیکاری هنرمندان و شفافیت قانونی آن، گفت: آیین نامه اجرایی بند ح ماده 92 قانون برنامه ششم صراحتاً تشکیل «شورای تنظیم مقررات بیکاری اهالی فرهنگ، هنر و رسانه» (معاون این شورا) را پیش بینی کرده است. مدیرعامل صندوق اعتباری هنر (دبیر) و نمایندگان سازمان برنامه، صدا و سیما و سازمان تبلیغات و وظایف کلیدی آن تصویب ضوابط و تایید صلاحیت‌های واجد شرایط است.

این پژوهشگر حقوق هنر با تاکید بر تبعات قانونی و مسئولیت موسسات سپرده گذاری افزود: مسئولیت در تشکیل این شورا از مصادیق عدم اقدام مراجع دولتی است. بر اساس قانون مدیریت خدمات عمومی و قانون دیوان عدالت اداری می توان علیه مراجع قیمومیت (به ویژه وزارت فرهنگ) اقامه دعوی کرد. پیامدهای حقوقی شامل دستور تشکیل فوری شورا، جبران خسارات احتمالی ذی نفعان و مسئولیت مدنی یا کیفری مراجع ذیربط می باشد. تا زمانی که این شورا تشکیل نشود، سازوکار بیمه بیکاری هنرمندان ناکارآمد خواهد بود. ماهیت پروژه ای کار هنری بیکاری موقت را اجتناب ناپذیر کرده است.

انتقاد از الگوسازی سطوح; ضرورت توسعه سیستم تامین اجتماعی محلی

کوهیان با ارزیابی امکان تطبیق الگوی ایرانی با الگوهای بین‌المللی خاطرنشان کرد: مقایسه مستقیم نظام تامین اجتماعی ایران با مدل‌های فرانسوی یا آلمانی کاملاً ممکن یا مفید نیست، هر سیستم تامین اجتماعی محصول تاریخ، ساختار قانونی، منابع مالی و تعریف روابط کار در همان کشور است. حرفه ها.”

وی با تحلیل دو لایه اصلی تامین اجتماعی در ایران ادامه داد: نظام تامین اجتماعی در ایران بر دو لایه اصلی استوار است؛ لایه مشارکتی (بیمه): مزایای اجتماعی با توجه به میزان و سابقه حق بیمه پرداختی محاسبه می‌شود. لایه حمایتی: کمک‌های دولتی و یارانه‌ها با هدف تضمین سطح معیشتی. این یارانه عمدتاً مبتنی بر حداقل دستمزد و مشارکت است.

منابع نادیده گرفته شده قراردادهای هنری؛ راه حل مشکل بازنشستگی

کوهیان با پرداختن به مشکل منابع غیرقابل استفاده در پروژه های هنری یادآور شد: یکی از موارد مغفول مانده و بسیار مهمی که در بحث های گذشته به تفصیل به آن پرداختم، منابع غیرقابل استفاده قراردادهای هنری است که این منابع به عنوان سربار پروژه بدون تبدیل شدن به سابقه بیمه واقعی و دائمی هنرمند به تامین اجتماعی پرداخت می شود و یا عملاً خارج از چرخه تامین اجتماعی درازمدت باقی می ماند که به دلیل چرخه تامین اجتماعی درازمدت وجود ندارد. مکانیسم همکاری اجباری.”

“در نتیجه، منابع بالقوه ای که می تواند لایه مشارکت را تقویت کند و حقوق بازنشستگی را بالاتر از سطح حداقل افزایش دهد، در دسترس نیست. این برخلاف مدل هایی مانند آلمان است که در آن “کارفرمایان غیرمستقیم” (تولید کنندگان، ناشران، گالری ها و غیره) موظف به کمک به تامین اجتماعی هنرمندان خوداشتغال هستند.

چهار محور اصلاح ساختاری در تامین اجتماعی هنرمندان

کوهیان با تشریح راهکارهای عملیاتی برای غلبه بر چالش کنونی تاکید کرد:

بنابراین طراحی سیستم محلی باید بر محورهای زیر باشد:
1. بازتعریف هویت حرفه هنری خارج از فرم کلاسیک قانون کار با پذیرش ماهیت بازتابی و ناپایدار آن.
2. ایجاد مکانیزمی که ضرایب قرارداد هنری را به حساب فردی و سابقه مشترک هنرمند منتقل کند، به جای اینکه آنها را سربار پروژه در بین درآمدهای غیر تعهدی نهاد تامین اجتماعی بدانیم.
3. تقویت لایه مشارکت با امکان انتخاب پایه درآمد واقعی و همچنین لایه حمایتی هدفمند که بی ثباتی شغلی (نه فقط پایه معیشت) را پوشش می دهد.
4. «بررسی مستقل و عملی حجم واقعی این منابع بالقوه در سینما، تئاتر و سایر حوزه های هنری و طراحی سازوکار قانونی برای در دسترس قرار دادن آنها».

وی در پایان خاطرنشان کرد: تا زمانی که این منابع بالقوه در قراردادهای هنری در چرخه تامین اجتماعی واقعی هنرمند ادغام نشود، تقلید سطحی از الگوهای خارجی یا افزایش اندک یارانه‌های حمایتی مشکل ساختاری را حل نمی‌کند. این هنرمند روزمزد هم هست اما به دلیل ماهیت شغلش چتر محافظی ندارد.»

۵۹۲۴۴