بعدازظهر دوشنبه برخی رسانههای داخلی از جمله خبرگزاری تسنیم مدعی شدند که در متن پیشنهادی جدید آمریکاییها با تعلیق و لغو موقت تحریمهای نفتی ایران در دوره مذاکرات «وایور» موافقت کردهاند، به عبارت دیگر ساعاتی بعد سایت اکسیوس با تکذیب این ادعا به نقل از یکی از مقامات ارشد کاخ سفید اعلام کرد: «به هیچوجه کاهش رایگان تحریمها وجود ندارد».
به گزارش شرق، این تناقض خبری در حالی مطرح می شود که آتش بس ایران و آمریکا وارد چهل و سومین روز خود شده و همزمان فضای منطقه بین دو سناریوی تشدید مجدد جنگ یا دستیابی به توافقی موقت و شکننده در نوسان است. محور این تحولات نام دونالد ترامپ است که با توئیت ها، مصاحبه ها و تهدیدهای متناقضی که در ساعات اخیر انجام داده و با ادعای تعویق 48 تا 72 ساعته حمله به ایران به دلیل وجود کانال های جدی مذاکره، بار دیگر فضای منطقه را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
حمله به ایران، شاید زمانی دیگر
مهم ترین اتفاق عصر دوشنبه، پست جنجالی ترامپ در شبکه اجتماعی Truth Social بود. وی در اینجا مدعی شد: حمله نظامی آمریکا به ایران که برای «فردا» برنامه ریزی شده بود، به درخواست سران عربستان، امارات و قطر به تعویق افتاده است. ترامپ نوشت: تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی و محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی از او خواستند به مذاکرات زمان دهد زیرا معتقدند امکان دستیابی به توافقی وجود دارد که هم برای آمریکا و هم برای کشورهای منطقه «قابل قبول» باشد.
رئیس جمهور آمریکا در ادامه پست خود تاکید کرد: این یک محور کلیدی توافق خواهد بود و هیچ سلاح هسته ای برای ایران وجود نخواهد داشت. وی همچنین مدعی شد که به پیت هگست وزیر دفاع، ژنرال دنیل کین رئیس ستاد مشترک ارتش و کل ارتش آمریکا دستور داده است تا حمله برنامه ریزی شده را متوقف کنند، اما در صورت شکست مذاکرات، آماده انجام یک “حمله تمام عیار” باشند.
دونالد ترامپ در جایی دیگر مدعی شد که آمریکا برای حمله بزرگ علیه ایران آماده است اما به درخواست عربستان، قطر، امارات و بسیاری از کشورهای دیگر این اقدام را دو تا سه روز به تعویق انداخت. او گفت که مذاکرات مهمی با ایران در حال انجام است و با وجود شکستهای گذشته، این بار وضعیت را «متفاوت» توصیف کرد. در همین زمینه، اکسیوس گزارش داد که به گفته دو مقام آمریکایی، رهبران عرب منطقه با پیامی مشترک به ترامپ هشدار دادند که اگر آمریکا به ایران حمله کند، تمام منطقه بهای آن را خواهد پرداخت.
به گفته یکی از منابع، رهبران عرب به ترامپ گفته اند که نگران این هستند که تأسیسات نفت و انرژی هدف انتقامجویی ایران باشد. این روایت تصویر روشنی از نگرانی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در مورد گسترش جنگ ارائه می دهد. این نگرانی ای است که به نظر می رسد در تصمیم ترامپ برای به تعویق انداختن حمله نقش داشته است.
در همین حال، واشنگتن پست به نقل از یک مقام پاکستانی نوشت: ایران و آمریکا هفته گذشته پیشنهادها و پیشنهادات متقابل مختلفی ارائه کردند و میانجی ها در تلاش هستند تا از از سرگیری جنگ جلوگیری کنند. این مقام مسئول عمده اختلاف نظر را بر سر ترتیب اجرای توافقنامه اعلام کرد. تهران خواهان پایان یافتن جنگ قبل از اعلام توافق هسته ای است، اما واشنگتن می خواهد همه توافقات همزمان اعلام شود.
تناقض در مواضع ترامپ؛ از «احتمال توافق» تا تهدید حمله بزرگ
در حالی که ترامپ مدعی بود که این حمله را به تعویق میاندازد، بارها بر امکان توافق در جای دیگری تاکید کرد، اما لحن تهدیدآمیز خود را حفظ کرد. وی گفت: به نظر می رسد شانس بسیار خوبی برای دستیابی به توافق وجود دارد. اگر بتوانیم بدون بمباران این کار را انجام دهیم، خوشحال خواهم شد.» رئیس جمهور آمریکا همچنین مدعی شد که این مذاکرات از نظر «مذاکرات مهم» با ایران «تحول مثبت» بود، اما زمان نشان خواهد داد که آیا نتیجه خواهد داد یا خیر. اما تقریباً در همان زمان، ترامپ در مصاحبه با نیویورک پست موضع کاملا متفاوتی اتخاذ کرد و اعلام کرد که «مایل نیست پس از دریافت پاسخ تهران به ایران امتیاز نهایی بدهد».
وی در پاسخ به سوالی مبنی بر امکان موافقت با تعلیق 20 ساله غنی سازی اورانیوم ایران گفت: در حال حاضر حاضر نیستم هیچ امتیازی بدهم. ترامپ در این گفتوگو با بیان اینکه ایران میداند به زودی چه اتفاقی میافتد، تاکید کرد: تهران اکنون بیش از هر زمان دیگری خواهان توافق است زیرا توانایی آمریکا برای افزایش فشار را میداند.
در ادامه این فضای متناقض، کاخ سفید پیشنهاد تجدید نظر شده ایران را ناکافی دانست. آکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد، پیشنهاد جدید ایران در مقایسه با نسخههای قبلی تنها حاوی «تغییرات جزئی» است و هنوز فاقد تعهدات دقیق برای توقف غنیسازی یا انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده است.
این مقام مسئول همچنین ادعای برخی رسانه های ایرانی مبنی بر موافقت آمریکا با کاهش تحریم ها را رد کرد و گفت: کاهش تحریم ها بدون اقدامات متقابل تهران امکان پذیر نخواهد بود. وی هشدار داد که اگر مذاکرات واقعی و درست صورت نگیرد، آمریکا از طریق بمب صحبت خواهد کرد. راب مالی، نماینده سابق آمریکا در امور ایران نیز در مصاحبه با الجزیره گفت که شانس دستیابی به توافق بیشتر به “روش تفکر ترامپ” بستگی دارد تا به نکات فنی هسته ای.
او به شوخی گفت: «باید از یک روانشناس بپرسید، زیرا مواضع ترامپ «ساعت به ساعت» در حال تغییر است. مالی همچنین هشدار داد که تیم ترامپ مقاومت ایران را دست کم می گیرد و این رویکرد را با اشتباهات آمریکا در جنگ ویتنام مقایسه می کند.
تردید در مورد آینده توافق؛ از میانجیگری پاکستان تا تهدیدات نظامی مجدد
در حالی که مذاکرات همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد، گروهی از تحلیلگران آمریکایی نیز نسبت به امکان توافق سریع ابراز تردید کردند. آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده ارشد سابق آمریکا، معتقد است خروج ترامپ از حمله نشان میدهد که او گزینه نظامی معتبری ندارد و کشورهای عربی منطقه نیز از پاسخ ایران هراس دارند.
وی تاکید کرد: هرگونه توافق جدی هسته ای نیازمند زمان و مذاکرات فنی پیچیده است و نمی توان آن را با توافقات سریع سیاسی جایگزین کرد. اریک برویر، مدیر ارشد سابق شورای امنیت ملی آمریکا نیز معتقد است که فاصله ایران و مواضع آمریکا همچنان بسیار زیاد است و تنها در صورت عقب نشینی ترامپ کاهش خواهد یافت. موضوعی که هنوز نشانه ای ندارد.
از سوی دیگر، دن شاپیرو هشدار داد که هیچ «راه حل جادویی» برای بحران ایران وجود ندارد. یا بن بست ادامه می یابد، تنش ها تشدید می شود، یا ترامپ باید توافق ضعیف تری را بپذیرد. در همین حال، پاکستان به ایفای نقش خود به عنوان یک میانجی فعال ادامه می دهد. خواجه محمد آصف وزیر دفاع پاکستان اعلام کرد که احتمال از سرگیری جنگ بسیار کم است، زیرا نه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و نه جهان و افکار عمومی آمریکا از جنگ حمایت نمی کنند. وی همچنین از اعتماد تهران به اسلام آباد برای پیشبرد دیپلماسی قدردانی کرد و گفت: چین و روسیه نیز مخالف جنگ علیه ایران هستند.
از سوی دیگر، موضع نظامی تهران به قوت خود باقی است. سخنگوی جمهوری اسلامی ایران هشدار داد که اگر دشمن «احمق» باشد و حمله دیگری انجام دهد، ایران با «ابزارها و روشهای جدید» جبهههای جدیدی را علیه مهاجمان خواهد گشود. وی تاکید کرد: ارتش دوران آتش بس را دوران جنگ می دانست و از آن برای تقویت توان رزمی خود استفاده می کرد.
به گفته وی: ایران را نمی توان محاصره کرد و شکست داد. همه این تحولات موید این است که منطقه در وضعیت شکننده ای قرار دارد. در حالی که از یک سو تلاش ها برای ادامه مسیر دیپلماسی و دستیابی به توافق ادامه داشت، از سوی دیگر تهدیدات دونالد ترامپ و آمادگی های نظامی دو طرف سایه جنگ را حفظ کرد. هنوز مشخص نیست که آیا آتش بس 43 روزه کنونی به توافق منجر خواهد شد یا تنش ها دوباره تشدید خواهد شد.