بعدی- اقتصاد کشور این روزها در شرایطی است که تمام توجهات معطوف به عملکرد بانک مرکزی، تیم اقتصادی دولت و قیمت ارز، سکه و طلا است. تورم گزینه دیگری است که نه تنها از سوی کارشناسان اقتصادی، بلکه افرادی که برای امرار معاش به مراکز خرید مراجعه می کنند نیز مورد توجه قرار می گیرد. در چنین شرایطی این سوالات مطرح می شود: چرا از نظر اقتصادی به این نقطه رسیدیم، چه اشتباهاتی مرتکب شدیم، چه اشتباهاتی نباید مرتکب می شدیم؟
بر اساس گزارش فردا، اینها سؤالات است اقتصاددان و استاد دانشگاه دکتر وحید شقاقی شهری در گفتگو با انتخابتو او به آنها پاسخ داد:
انگشت اتهام به سمت پزشکان نشانه رفته است، اما مشکلات عمیق تر از آن است
وحید شقاقی شهری به انتخابتو گفت: آنچه این روزها در اقتصاد ما می گذرد محصول یکی دو سال اخیر نیست و در واقع ریشه ریشه ای دارد، مردم عادی، مردم کوچه و بازار مسائل را ساده می بینند و تقصیر را به گردن آقای بهزیکیان می اندازند، اما ریشه مشکل اقتصادی ایران بسیار عمیق تر است و باید تا سال 30 بیشتر مورد تحلیل قرار گیرد. زمانی که قیمت جهانی نفت افزایش یافت و نظم جهانی بر پایه نفت شکل گرفت و محور آن نفت پایه است. این نظم نفت محور تا امروز ادامه داشته است، یعنی حدود نیم قرن است که جهان با نظم نفت محور اداره می شود. ما یک کشور نفت خیز بودیم، یعنی یکی از بازیگران اقتصاد ایران بودیم که این نظم جهانی نفت محور را بر هم زدیم.
وی ادامه داد: بسیاری از ضعفها، ایرادات، ناکارآمدیها و بسیاری از سختیهای اقتصاد ایران در ۵۰ سال گذشته زیر پوشش درآمدهای نفتی قرار گرفت و مانند یک بیماری اجازه ندادیم علائم آن با دارو ظاهر شود و در نیم قرن گذشته، نفت نقش مهمی در اقتصاد ما داشته و ما به عنوان یک کشور نفتخیز نقش مهمی در اقتصاد خاورمیانه داشتهایم. اما از سال 2010 که منطبق بر سال 1390 میلادی است، دو اتفاق افتاده است، اول اینکه تحریم ها بر اقتصاد کشور اعمال شد (یعنی بخشی که درآمد زیادی برای کشور به ارمغان می آورد)، ثانیاً نظم نوین جهانی ایجاد شد و در حال حاضر بزرگترین تولید نفت در جهان است. جهان
نوک کوه یخ بحران اقتصادی هنوز قابل مشاهده است
این استاد دانشگاه ادامه داد: نظم جهانی نفت محور که 50 سال بر جهان حاکم بود اکنون ناپدید شده است، نظم جدیدی مبتنی بر هوش مصنوعی و انرژی های نو و تجدیدپذیر پدید آمده است، ما همچنان اصرار داریم که در نظم نفت محور گذشته بمانیم و آن زمان است که دنیا برای مدت طولانی به آن نظم نفت محور روی آورده است. موضوع تحریم ها 14 سال است که درآمدهای نفتی دولت به دلیل تحریم های اقتصادی حاکم بر کشور ما کاهش یافته است و مهمترین منبع درآمد ما را از کار انداخته است. دولت های ما نتوانسته اند درآمدهای جایگزین صادرات غیرنفتی را به کاهش درآمدهای نفتی اضافه کنند. ایران باید روی تنوع بخشی به اقتصاد خود تمرکز کند، این کاری است که سایر کشورهای نفتی انجام داده اند و از اقتصاد ورزش به اقتصاد گردشگری رسیده است. متاسفانه کشور ما در این مسیر پیشرفت نکرده است.»
ما با بحرانهای اقتصادی گستردهای مواجه هستیم که محصول یکی دو سال نیست و آقای مزیکیان در شرایطی مسئولیت دولت را برعهده گرفت که این بحرانهای متعدد از بحران زیستمحیطی گرفته تا بحران فرونشست زمین، از بحران بانکی تا صندوقهای بازنشستگی به مرحله ظهور رسیده است. در ابتدای راه و این بحرانها تازه شروع شدهاند، اما تلاقی بحرانها، چون همه با هم به مرحله ظهور رسیدهاند، به آقای آقای هم ضربه زد که شرایط را بسیار سخت کرد.»
نظم نوین جهانی بر نفت متمرکز نیست. چرا اصرار داریم نفت باشیم؟
این کارشناس اقتصادی در تشریح بحران های کنونی گفت: کشور ما در حال حاضر با 3 بحران بزرگ مواجه است: اول اینکه نظم جهانی نفت محور به پایان رسیده و جهان به سمت نظم نوین جهانی رفته است، دوم تحریم های فلج کننده و دائمی که 14 سال به طول انجامیده است باعث فرسودگی زیرساخت های اقتصادی کشور و از دست دادن منابع عمده نفتی به دلیل بحران در محیط زیست فزاینده شده است. محیط تجاری پیچیده و ناسالم و سیاستهای اقتصادی غلط، از جمله خویشاوندی، ناشی از اقتصادهای دولتی و رانتجو است.» انباشته و تشدید شده است، در واقع آقای مزیکیان با چنین تله بحرانی مواجه شده است، به نظر من نباید آقای مدیکال را مقصر بدانیم، این دردی از ما کم نمی کند، هیچ کدام از این شعارها در سال های گذشته بارها عملی نشده است.
مردم خسته شده اند و دولت فعلی در شرایط بسیار سختی قرار دارد چرا که از یک سو با مشکلات سه گانه ای که اشاره کردم مواجه است و از سوی دیگر شوک های ارزی و تورمی مانند آتش به اقتصاد کشور حمله کرده است. تب آخرین علامت بیماری است. بیماری هایی هستند که باعث ایجاد شوک های ارزی و تورمی می شوند که آخرین علامت بیماری در اقتصاد کشورمان است، بنابراین ابتدا باید به فکر درمان بیماری ها باشیم. مشکلات اقتصادی کشور به قدری پیچیده و درهم تنیده است که به راحتی قابل حل نیست و نیازمند تصمیم گیری های بسیار دشوار و تغییر در مدیریت سیاسی و اقتصادی است. در غیر این صورت امیدی به تغییر نخواهد بود و اوضاع روز به روز پیچیده تر می شود. سهامداران عمده در پشت صحنه اقتصاد کشور اجازه نمی دهند اقتصاد کشور رقابتی و فاسد شود یا فضای کسب و کار بهبود یابد. این افراد رانت های هنگفتی می گیرند و در نتیجه اجازه اصلاحات را نمی دهند».