در زمان شروع به کار دولت چهاردهم، بخش نفت و گاز در نقطه حساسی قرار داشت. کاهش تدریجی فشار در پارس جنوبی از یک سو امنیت انرژی را به خطر می اندازد، از سوی دیگر مقادیر بالای گازها و شراره ها باعث می شود منابع کشور سالانه میلیاردها دلار بسوزد.
به گزارش ایلنا، سیاست ابلاغی دولت بر این اساس ایجاد شد که «پایداری تولید، کاهش ضایعات و تکمیل زنجیره ارزش» به جای افزایش تدریجی تولید، باید به طور همزمان دنبال شود. پروژه های امضا شده یا اجرا شده در سال های 1403 و 1404 در این چارچوب تعریف شدند.
پارس جنوبی؛ بیمه بلند مدت گاز کشور
اولین گام بزرگ در مارس 1403 برداشته شد. محل انعقاد قرارداد 17 میلیارد دلاری افزایش فشار میدان گاز طبیعی پارس جنوبی است. اهمیت این طرح بسیار بیشتر از یک پروژه عمرانی معمولی است، زیرا پارس جنوبی رکن اصلی گازرسانی کشور است و افت فشار طبیعی ناشی از قدمت میدان میتواند تراز انرژی ایران را به شدت تحت فشار قرار دهد.
بر اساس این طرح، میدان به هفت مرکز تحت فشار تقسیم می شود و برای هر مرکز حدود 60 هزار تن سازه دریایی ساخته می شود. این در مجموع بالغ بر 420000 تن تجهیزات دریایی است که بیشتر آن در داخل کشور ساخته خواهد شد. این پروژه علاوه بر تثبیت تولید، زنجیره گسترده ای از اشتغال صنعتی را ایجاد می کند: 17000 شغل مستقیم و تقریبا 50000 شغل غیرمستقیم.
در واقع می توان این پروژه را پروژه «حفاظت از آینده اقتصاد» نیز دانست. طرحی که هدف آن نه تنها افزایش تولید کوتاه مدت بلکه جلوگیری از بحران گاز در سال های آینده است.
پایان دادن به سوزاندن ثروت ملی؛ مهار گازهای مرتبط
در پی این رویکرد، دولت چهاردهم با یکی از قدیمی ترین مشکلات صنعت نفت دست و پنجه نرم کرد: شعله ور شدن یا شعله ور شدن گازهای مرتبط با نفت. در مرداد ماه سال 1404 پروژه بزرگ جمع آوری گاز (NGL 3100) در کنار میادین جنوب استان ایلام به بهره برداری رسید. این یک پروژه 1.6 میلیارد دلاری است که شامل مجتمع پردازش، ایستگاه های تقویت فشار، یک نیروگاه 100 مگاواتی و صدها کیلومتر خط لوله است.
با اجرای این طرح 240 میلیون مترمکعب گاز سوخته قبلی به خوراک صنعتی تبدیل شد. این رویداد همچنین سه نتیجه مهم کاهش آلودگی، افزایش خوراک پتروشیمی و تبدیل ضایعات انرژی به درآمد پایدار داشت.
چند ماه بعد، در آبان 1404، قراردادی برای جمع آوری گازهای قابل اشتعال از 12 میدان نفتی در مناطق نفت خیز جنوب منعقد شد. قراردادی که منجر به بسته شدن 32 گودال و برداشت 295 میلیون فوت مکعب گاز در روز می شود. برای اولین بار سیاست «نور مشعل صفر» به صورت عملیاتی و برنامه ریزی شده اجرا شد.
غرب کارون; افزایش تولید با بهره وری
در سال 1404 مرحله دیگری از این طرح بزرگ در میدان آزادگان جنوبی انجام شد. جایی که ردیف دوم واحد پردازش مرکزی فعال می شود. با تکمیل این واحد که بزرگترین مرکز فرآوری نفت کشور محسوب می شود، ظرفیت نهایی به 320 هزار بشکه در روز می رسد.
راه اندازی این خط باعث افزایش تولید و همچنین آزادسازی حدود 60 هزار بشکه در روز از ظرفیت سایر واحدها و افزایش انعطاف پذیری عملیاتی منطقه غرب کارون می شود. همچنین روزانه 5.6 میلیون مترمکعب گاز از این میدان جمع آوری و به پالایشگاه گاز هویزه ارسال می شود. این به معنای افزایش تولید و در عین حال کاهش انتشار است.
نگهداری تولید؛ بر چاه ها و فرآوری تمرکز کنید
در پایان دی ماه 1404 قراردادهایی به ارزش بیش از 2.5 میلیارد دلار برای شرکت ملی نفت ایران منعقد شد که بخش قابل توجهی از آن مربوط به حفاری و جلوگیری از کاهش طبیعی تولید بود. در چارچوب این برنامه طی پنج سال 20 دستگاه حفاری خشک تهیه و 270 حلقه چاه جدید افتتاح خواهد شد. همزمان قرارداد خدمات فرآوری برای افزایش ظرفیت 6 میدان نفتی منعقد شد و 315 هزار بشکه در روز به ظرفیت فرآوری کشور افزوده شد.
این بخش از برنامه نشان می دهد که نگاه دولت صرفاً افزایش ظرفیت اسمی نیست، اولویت با مدیریت علمی مخازن و جلوگیری از کاهش تولید است. موضوعی مهمتر از توسعه میدانهای جدید در اقتصاد نفتی باثبات.
معماری جدید در مدیریت انرژی
مجموع این اقدامات تصویر متفاوتی از سیاست انرژی را نشان می دهد. پروژهها دیگر صرفاً برای استخراج بیشتر تعریف نمیشوند، بلکه در چهار محور مکمل حرکت میکنند: تثبیت تولید گاز، افزایش بهرهوری نفت، جمعآوری گازهای زائد و توسعه بخشهای پایین دستی.
به این ترتیب می توان دریافت که راهبرد دولت چهاردهم گذر از «افزایش تولید به هر قیمتی» به «مدیریت هوشمند منابع انرژی» است; رویکردی که هدف آن تبدیل منابع زیرزمینی به رشد اقتصادی پایدار، کاهش تلفات سرمایه ملی و ایجاد اشتغال در مناطق نفت خیز است.