چرا مستندهای ورزشی در ایران کمتر ساخته می شود؟/ مستند ورزشی; ژانری محبوب بین مخاطبان که توسط مدیران نادیده گرفته شده است

خبر آنلاین: در آستانه جام جهانی با جعفر صادقی کارگردان مستندهای موفق ورزشی «فرشاد آقا گل»، «سمفونی حمید» و «شاگرد» درباره وضعیت مستندهای ورزشی در ایران به گفت وگو نشستیم. صادقی در ابتدای این سخنان به یکی از مهم ترین مشکلات این حوزه پرداخت و گفت: حقیقت این است که سرمایه گذاران، مدیران فرهنگی، جشنواره ها، تلویزیون ها و همه کسانی که در این حوزه فعالیت می کنند به خوبی می دانند که مخاطبان ورزشی تشنه مستندهای ورزشی هستند. همه می دانند که ورزش قشر وسیعی از جامعه را پوشش می دهد و همیشه مخاطبان زیادی دارد. به همین دلیل معمولاً در جشنواره ها و برنامه های مختلف جای کمی به مستندهای ورزشی اختصاص می یابد.

اما مشکل اینجاست که این علاقه اغلب در این سطح باقی می ماند، انگار فقط می خواهند بگویند در بین آثارشان مستندهای ورزشی هم وجود دارد، وقتی این ژانر جدی گرفته نشود به مرور زمان روی کیفیت آثار تاثیر می گذارد، سرمایه گذاران از ورود به این عرصه می ترسند، تولید آثار با کیفیت کاهش پیدا می کند و در نهایت حتی مخاطب خود را از دست می دهند.

کارگردان مستند «شگرد» بر لزوم حمایت عملی از این ژانر تاکید کرد و گفت: اگر قرار است مستندهای ورزشی در جشنواره ها و برنامه های مختلف قرار گیرد، باید این نگاه در مرحله حمایت، بودجه، جوایز و توجه رسانه ها نیز وجود داشته باشد و تنها اختصاص فضا برای یک قسمت یا چند نمایش کافی نیست.

مستندهای ورزشی دیده می شود اما جدی گرفته نمی شود

صادقی با اشاره به تجربیات شخصی خود گفت: از اولین آثارم مانند فرشاد آقا گل، سمفونی حمید و شگراد تاکنون بارها در جشنواره‌های مختلف نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم شده‌اند و مهم این است که این موفقیت‌ها نه در جشنواره‌های ورزشی خاص، بلکه در بین همه آثار مشابه و با آثار مستند دیده نشده است. مدیران، هیئت منصفه و سرمایه گذاران.

وی همچنین درباره محدود بودن تعداد مستندهای ورزشی در ایران گفت: زمانی که سرمایه گذاری کافی برای یک ژانر صورت نمی گیرد طبیعی است که تولید آثار نیز کاهش پیدا کند، امروز که سینمای مستند به طور کلی با محدودیت های مالی مواجه است، شرایط برای ساخت مستندهای ورزشی بیش از پیش سخت می شود و بسیاری از سینماگران ترجیح می دهند به مناطقی بروند که بتوان از آنها حمایت کرد و بیشتر دیده شد.

مدارک ورزشی; تلفیقی از دانش سینما و ورزش

این تدوینگر با اشاره به سختی های فنی و کارشناسی مستند ورزشی تصریح کرد: مشکل مالی تنها یکی از مشکلات است، ماهیت ورزش موانع زیادی را برای مستندساز ایجاد می کند، یک تهیه کننده مستند ورزشی باید علاوه بر تسلط بر سینما، دانش تخصصی در حوزه ورزش داشته باشد، مخاطب امروزی استانداردهای حرفه ای سینما را از شما می خواهد و از شما انتظار دارد که به جزئیات ورزش تسلط داشته باشید.

یکی دیگر از مشکلات در این زمینه غیرقابل پیش بینی بودن ورزش است، در بسیاری از موارد برخی از فیلمسازان با تغییر واقعیت یا افزودن عناصر تخیلی می توانند درام مورد نظر خود را شکل دهند، اما در ورزش این امکان وجود ندارد. نتایج مسابقات ثبت می شود و نمی توان آن را تغییر داد. شما می توانید سال ها یک ورزشکار را دنبال کنید تا به موفقیت بزرگی دست پیدا کند، اما ناگهان نتیجه کاملاً متفاوتی ظاهر می شود و مسیر فیلم تغییر می کند.

صادقی ادامه داد: در مستندهای ورزشی چیزی به نام فیلمبرداری مجدد وجود ندارد، مسابقه یک بار برگزار می شود و تهیه کننده باید بهترین تصویر و صدا را در آن لحظه ثبت کند، بسیاری از رویدادهای ورزشی نیز محدودیت های خود را دارند و گرفتن فیلم حرفه ای در آنها بسیار سخت است.

وی با اشاره به تجربه ساخت «شگراد» گفت: در زمان ساخت این فیلم با محدودیت های زیادی مواجه بودیم، تصویربرداری و ضبط صدا در فضای مسابقات ورزشی بسیار پیچیده است و نیاز به تجهیزات، تجربه و برنامه ریزی دقیق دارد و معتقدم یکی از نقاط قوت آن فیلم قسمت فنی آن بود که توانست ارتباط خوبی با مخاطب برقرار کند.

ورزشکاران می خواهند تصویرشان کامل باشد

کارگردان «فرشاد آقای گل» یکی دیگر از چالش های مهم دیگر در این زمینه را در رابطه با خود سوژه ها عنوان کرد و گفت: بسیاری از ورزشکاران مشهور تمایل دارند تصویری کاملاً بی نقص و سفید از خود ارائه دهند، مستندساز برای خلق درام نیاز به نشان دادن ابعاد مختلف شخصیت افراد دارد و گفت: این نگرانی که نشان دادن برخی حقایق ممکن است باعث ایجاد تصور نادرست در ورزشکاران شود، باعث می شود ورزشکاران رفتار محافظه کارانه و کمی جذابیت در مقابل دوربین را از دست بدهند.

جام جهانی لزوما به رونق مستندهای ورزشی کمک نمی کند

صادقی در پاسخ به این سوال که جام جهانی چقدر می تواند به تولید مستندهای ورزشی کمک کند، گفت: بر خلاف تصور عموم، برگزاری جام جهانی تاثیر مستقیمی بر انگیزه مستندسازان ندارد، ورزش مملو از روایت ها و درام های مختلف است و می تواند هر هفته موضوعات جدیدی ایجاد کند، المپیک، مسابقات جهانی، لیگ ها و حتی مسابقات محلی ظرفیت تولید آثار مستند را دارد.

وی افزود: در این میان در جام جهانی تمام توجه مخاطب معطوف به خود مسابقه است و پرداختن به سایر موضوعات ورزشی دشوارتر می شود و جذابیت مستندهای ورزشی محدود به رویدادهای بزرگ نیست و بسیاری از روایت های کوچکتر نیز می توانند به آثاری تاثیرگذار تبدیل شوند.

چرا سینماگران کمتر سراغ ورزش می روند؟

این مستندساز درباره گرایش سینماگران به موضوعات اجتماعی، تاریخی و سیاسی گفت: بخشی از این معضل ناشی از عدم توجه ساختاری به مستندهای ورزشی است، وقتی فیلمساز سرمایه گذاری، حمایت و دیده شدن بیشتری را در حوزه های دیگر می بیند، طبیعی است که ریسک کمتری را انتخاب کند.

کارگردان مستند «باشگاه اندیشه» ادامه داد: گاهی ساخت یک مستند چندین سال طول می کشد، وقتی کارگردان احساس کند نتیجه این سال ها تلاش در نهایت مورد توجه قرار نمی گیرد، انگیزه ورود به چنین عرصه ای کم می شود.

مستند؛ فرصتی برای شناخت افراد

صادقی همچنین در تشریح تجربه شخصی خود از ساخت مستندهای ورزشی گفت: بیشتر کارهایی که انجام داده ام به نوعی پرتره بوده است، چه در مورد چهره های شناخته شده و چه در مورد افراد نه چندان سرشناس، گفت: همیشه سعی کرده ام با بیان داستان زندگی یک فرد بیننده را به تأمل در زندگی و تجربیات انسانی دعوت کنم.

وی افزود: یکی از جذاب ترین جنبه های مستندسازی برای من، حضور در کنار افرادی است که در حوزه کاری خود تاثیرگذار هستند، وقتی چند سال با آنها زندگی می کنید، از تجربیات، موفقیت ها، شکست هایشان و نگاهشان به دنیا چیزهای زیادی یاد می گیرید، این تجربه نه تنها برای فیلم، بلکه برای خود کارگردان نیز ارزشمند است.

وی ادامه داد: مهم ترین تفاوت سینمای مستند با سینمای داستانی این است که داستان پس از پایان فیلم ادامه پیدا می کند، تماشاگر می تواند شخصیت ها را بررسی کند، به سراغ آنها رفته و مسیر زندگی آنها را دنبال کند، این ویژگی در مستندهای ورزشی جذابیت دو چندانی دارد، زیرا سرنوشت قهرمانان در دنیای واقعی ادامه دارد.

امید به آینده

صادقی درباره مستند آینده ورزش ایران گفت: همیشه سعی می کنم خوشبین باشم چون چاره ای نیست اگر امید از دست برود بزرگترین ضربه را به خودمان می زنیم به همین دلیل معتقدم با وجود همه سختی ها آینده می تواند بهتر باشد.

وی در پایان تاکید کرد: مستندسازان ایرانی در شرایط بسیار سختی کار می کنند اما همچنان آثار ارزشمند و موفقی تولید می کنند و بیشتر آنها در عرصه بین المللی می درخشند. امیدوارم شرایط فرهنگی و اقتصادی کشور به گونه ای پیش برود که امکان تولید آثار بیشتری را فراهم کند و مستندهای ورزشی جایگاه واقعی خود را در سینمای ایران پیدا کنند.

5959