چرا یونسکو الموت را جهانی کرد؟

به گزارش انتخابتو، قلعه الموت به معنای آشیانه عقاب یکی از قلعه های تاریخی ایران با قدمتی بیش از 1162 سال است. قلعه الموت در منطقه الموت قزوین در شمال شرقی روستای گازرخان و در فاصله تقریبی 105 کیلومتری قزوین قرار دارد.

همشهری در خبری نوشت: قلعه بر روی صخره ای در ارتفاع 2163 متری از سطح دریا قرار دارد و صخره آن تقریباً 200 متر از زمین های اطراف بلندتر است. این صخره با شیب تند بخشی از معماری استحکامات قلعه را تشکیل می دهد. آنچه نام الموت را در تاریخ ماندگار کرد، ورود حسن صباح به این منطقه در اواخر قرن پنجم هجری است. او این قلعه را مرکز حکومت اسماعیلیان نزاری قرار داد که 180 سال دوام آورد. پرونده «قلعه الموت و دیوارهای آن» حدود 2 هزار کیلومتر مربع مساحت دارد و بیش از 200 روستا در شرق و غرب الموت را در بر می گیرد.

اجزای فایل ثبت جهانی الموت

علاوه بر هسته اصلی قلعه الموت (قلعه الموت واقع در روستای گازرخان)، 6 قلعه متصل به قلعه اصلی نیز در فهرست ثبت جهانی و میراث جهانی قرار گرفته اند. برخی از قلعه های الموت مربوط به دوره اسماعیلیه و به قرن پنجم می رسد و بیش از هزار سال قدمت دارند. نمای کلی منظر فرهنگی الموت شامل تعدادی قلعه، استحکامات، راه های ارتباطی، روستاها و چشم انداز طبیعی رشته کوه البرز است و پرونده ثبت جهانی الموت از 7 قسمت قلعه الموت (حسن صباح)، لمبسر، ایلان، شیرکوه، نویزرشاه، قسطینلار و شمسکایه تشکیل شده است. سیستم دفاعی الموت شامل روستاها، مزارع و باغ ها و همچنین قلعه ها می شود.

پژوهش الموت; از خط کش اسطرلاب تا نظام مهندسی آب

مهم ترین پشتوانه علمی ثبت جهانی الموت، کاوش های باستان شناسی بود. تحقیقات نشان داده است که این مجموعه تنها یک قلعه نبوده، بلکه مرکز شبکه ای هوشمندانه از استحکامات دفاعی بوده است. شبکه ای از هفت قلعه در خط مستقیم با یکدیگر، انتقال سریع پیام، هماهنگی دفاعی و کنترل جاده های کوهستانی را فراهم می کرد.
مدیر پایگاه میراث فرهنگی الموت به همشهری گفت: پرونده ثبت جهانی قلعه الموت و دیوارهای آن حاصل بیش از 25 سال پژوهش باستان شناسی است. تیم های باستان شناسی به سرپرستی محققان ایرانی کاوش های زیادی در قلعه الموت و قلعه های وابسته به آن انجام دادند.
حمیده چوبک با بیان اینکه این مجموعه بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی و منابع تاریخی یکی از مهم‌ترین مراکز علمی جهان اسلام در زمان خود بوده است، گفت: حضور حجه نصیرالدین طوسی، دانشمندانی از چین، مصر، ارمنستان و شام و همچنین مکانی که می‌تواند به عنوان رصدخانه و شواهدی از فعالیت‌های دستگاه اخترشناسی از جمله یک دستگاه ستاره‌شناسی مشابه عمل کند. حاکم، ثابت کن که الموت فقط یک مرکز سیاسی نبوده است». این مرکز نه تنها مرکز، بلکه مرکز تولید علم، آموزش و تبادل اطلاعات است.»
یکی از با ارزش ترین یافته ها توصیف سیستم مهندسی آب شامل مخازن، مسیرهای انتقال آب و روش های ذخیره سازی بود. این سیستم نشان می دهد که ساکنان قلعه از فناوری پیشرفته ای در مدیریت منابع آبی برای مقاومت در برابر محاصره های طولانی برخوردار بوده اند.
به گفته چوبک، سیستم آبرسانی الموت نمونه بارز دانش مهندسی است. ساختار چند لایه و پلکانی قلعه، استفاده از اختلاف ارتفاع، سازماندهی فضایی و پیوند عناصر معماری با طبیعت، ویژگی های منحصر به فردی را برای این مجموعه ایجاد کرده است.
همچنین در این کاوش ها انواع سفال، کاشی، آجرهای تزئینی، آثار فلزی، سنگی و سکه کشف و ضبط شد که اطلاعات ارزشمندی از زندگی روزمره، هنر و اقتصاد اهالی قلعه به دست می دهد.
علیرضا ایزدی، مدیر کل ثبت آثار باستانی و حفاظت و احیای دارایی‌های معنوی و طبیعی گفت: 16 فصل تحقیقات باستان‌شناسی در این مجموعه به موفقیت‌های فراوانی دست یافته است و کشف بنای تاریخی ملاسرا یکی از مهم‌ترین آن‌ها است و پیش از این تنها در منابع باستانی حمدالله به نام مضافی از جمله حمدالله اشاره شده است. یک “قلعه قصر” هوشمند که با بستر طبیعی و بستر طبیعی ادغام شده است، بخش بزرگی از دیوارهای آن از دل صخره ها کنده شده است.

مراحل تهیه فایل رجیستری جهانی الموت

در جریان تهیه پرونده ثبت جهانی، علاوه بر کشف و تحقیق، اقدامات جامعی انجام شد. از ترمیم قسمت‌های آسیب‌دیده و تنظیم مسیرهای بازدید تا برپایی تابلوهای تبلیغاتی، از بهسازی روستاهای مسیر دسترسی تا اطمینان از مشارکت جوامع محلی، از جمله اقداماتی است که یونسکو برای پذیرش این پرونده ضروری می‌داند. حمیده چوبک، مدیر پایگاه میراث فرهنگی الموت با اشاره به اینکه پرونده الموت مهر 1404 مورد تایید کارشناسان یونسکو قرار گرفت، به همشهری گفت: خوشبختانه پرونده الموت قابل قبول بود و مشکلی وجود نداشت و تعهد ما به یونسکو اجرای برنامه کوتاه مدت 2 ساله و کوتاه مدت 10 ساله است.

چرا ثبت جهانی مرگ مهم است؟

ثبت جهانی الموت نه تنها یک دستاورد در حوزه میراث فرهنگی است، بلکه به رسمیت شناختن ارزش جهانی این مجموعه توسط یونسکو نیز به شمار می رود. این ثبت جهانی حفاظت از اثر را در چارچوب استانداردهای بین المللی تقویت می کند، فرصت دریافت وام های بیشتر برای مرمت و تحقیق را فراهم می کند و موقعیت الموت را در نقشه گردشگری فرهنگی جهان بهبود می بخشد. علاوه بر این، هرگونه توسعه ساخت و ساز در محدوده کار باید مطابق با معیارهای حفاظت یونسکو انجام شود. از منظر علمی، ثبت مرگ در سطح جهانی نیز اهمیت ویژه ای دارد. زیرا این مجموعه روایات بخشی از تاریخ ایران در قرون پنجم تا هفتم هجری بوده و مرکز حکومت اسماعیلیه نزاری به رهبری حسن صباح بوده است.

جامعه محلی که شریک اصلی ثبت جهانی الموت است

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قزوین با تاکید بر اینکه حمایت مردم بومی منطقه یکی از مهمترین عوامل موفقیت در ثبت جهانی قلعه و باروهای اسماعیلیه الموت بوده است به همشهری گفت: واقعیت ثبت جهانی از روزی که در فهرست یونسکو ثبت شود آغاز می شود و همه نهادهای دولتی و توسعه پایدار جهانی باید برای توسعه پایدار وی تلاش کنند.
مریم مهدوی با اشاره به مراحل آماده سازی پرونده ثبت جهانی گفت: پرونده ثبت جهانی نه تنها بر اساس معماری، جغرافیا، سیستم دفاعی و آمایش سرزمینی ایجاد شد، بلکه تحولات فرهنگی، نقش مردم بومی و جامعه بومی از ارکان اصلی این پرونده بود.
وی با بیان اینکه این پرونده بدون حمایت و همدلی مردم محلی هرگز به نتیجه نمی رسید، ادامه داد: اکوسیستم ایجاد شده توسط مردم منطقه در طول سالیان متمادی و غنای فرهنگی الموت باعث شد تا پرونده ثبت جهانی با قوت بیشتری تدوین شود و ثبت جهانی در واقع شناخت ارزش هایی است که در طول قرون متمادی در این منطقه شکل گرفته است و مهم ترین حضور آنها در فرهنگ تاریخی این منطقه بوده است. بناهای تاریخی.”
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قزوین با اشاره به استقبال مردم بومی منطقه از ثبت جهانی گفت: مردم الموت با اشتیاق فراوان از این امر حمایت کردند و برای ثبت جهانی دیوارهای مرتبط با قلعه الموت ایستادگی کردند. همراهی تیم ارزیاب، ارزیابی یونسکو حدود 10 روز به طول انجامید.
مهدوی ادامه داد: میهمان نوازی مردم، دغدغه حفاظت از منطقه و درخواست ثبت جهانی به امید حفظ هر چه بهتر میراث خود نشان داد که جامعه محلی بیش از سایر نهادها خود را مسئول حفاظت از این میراث می داند.
به گفته مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قزوین، با ثبت جهانی الموت، بوم گردی در منطقه غنی تر شده و فروش صنایع دستی نیز افزایش می یابد. مردم با ارتقای کیفیت و تنوع محصولات خود می توانند محصولات خود را نه تنها در ایران بلکه در سراسر جهان به گردشگران معرفی و عرضه کنند و این روند در نهایت به رونق اقتصادی جامعه محلی می انجامد.
وی درباره صنایع دستی شاخص منطقه نیز گفت: الموت ظرفیت های مختلفی دارد که یکی از مهم ترین آن ها فرش روستای اندج است که به ثبت ملی رسیده و علاوه بر این، میراث ناملموس زیادی در منطقه وجود دارد؛ از جمله جشنواره زغالاخته در الموت غربی، محصولات باغی مانند گیلاس، تابه بافی و دیگر هنرهای سنتی.
به گفته مدیر کل میراث فرهنگی قزوین، ثبت جهانی الموت آغاز مرحله جدیدی در حفاظت از این میراث ارزشمند، توسعه گردشگری پایدار و تقویت دیپلماسی فرهنگی ایران است. این مرحله ای است که مردم منطقه، میراث فرهنگی و نهادهای مسئول باید در کنار هم از این سرمایه جهانی محافظت کنند.

۲۳۳۲۱۷