بعدی- قطعی اینترنت در ایران حدود سه هفته به طول انجامید. به طور دقیق تر، از 18 ژانویه 1404 تا 7 فوریه 1404 امکان اتصال به شبکه جهانی به طور عادی وجود نداشت.
به گزارش فردا؛ آمارهای ترافیکی و گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که ارتباطات بینالمللی در این مدت به زیر ۱ تا ۲ درصد کاهش یافته، تماسهای تلفنی و پیامهای متنی قطع شده و دسترسی به خدمات عمومی امکانپذیر نبوده است. با گذشت حدود یک هفته از آرام شدن اوضاع در خیابان های پایتخت و سایر شهرهای کشور، پس از چندین بار تحریف وعده ها در خصوص عادی شدن شرایط و گلایه های متعدد کسب و کارهای اینترنتی، رسانه ها و مردم عادی، بالاخره عصر روز سه شنبه 17 بهمن شاهد وصل شدن مجدد اینترنت هستیم و اکثر قطعی ها برطرف شده است، هرچند که حجم شایعات برای رفع ایرادات 20 روزه بالاست.
علت قطعی اینترنت در 28 و 19 دی ماه چه بود؟
اول از همه، قطع کردن اینترنت یک ابزار عملیاتی برای مهار اعتراضات است. دولت ها در سراسر جهان از این روش برای جلوگیری از برگزاری اعتراضات یا پخش تصاویر مزاحم استفاده می کنند. نمونه های مشابهی را در مصر در سال 2011 و حتی در شورش های پاریس (سپتامبر و اکتبر 1404) مشاهده کردیم.
از منظر نهادهای امنیتی، این گونه محدودیتها باعث شده است که خیابانها آرامش نسبی پیدا کند و نیروهای پلیس فضای عمومی را تحت کنترل خود درآورند، اما پیامدهای اجتماعی حادثه را نباید نادیده گرفت، زیرا در چنین فضایی شهروندان بیش از پیش احساس انزوای دیجیتالی میکنند و کسبوکارهایی که در بستر شبکههای اجتماعی فعالیت میکنند، آسیب ویژهای میبینند.
شایعات اتصال به اینترنت؛ از «اینترنت کلاس درس» تا وعده های غیررسمی
در طول سه هفته قطعی اینترنت در ایران، مسئولان مختلف وعدههای غیررسمی در مورد زمان اتصال دادهاند، اما چیزی رسما اعلام نشده است. این فضا بستری مناسب برای شایعات مختلف ایجاد کرده و حتی گروهی گفته اند که محدودیت ها می تواند «اینترنت کلاس درس» ایجاد کند.
مردم این نظریه را ترسناک می دانند زیرا قبلاً بارها شنیده ایم که در این سناریو فقط برای موسسات، رسانه های رسمی و دارای مجوز امنیتی امکان دسترسی وجود دارد و عموم مردم نمی توانند به اینترنت جهانی متصل شوند.
فیلتر شکن بازار سیاه; اینترنت 10 گیگابایتی 700 هزار تومان!
قطعی اینترنت سه هفته به طول انجامید و در این مدت رونق بی سابقه ای را در بازار سیاه فیلتر شکن ها تجربه کردیم. گزارش های میدانی نشان می دهد که در طول 20 روز قطعی برق، صاحبان این مشاغل خاکستری مبالغ نجومی از مردم دریافت کردند.
یک گروه 10 گیگابایت حجم را تا 700 هزار تومان به کاربران مستأصل می فروخت و منصف ترین ها برای اشتراک ماهیانه مبلغی در حدود 100 هزار تومان می خواستند. تبلیغات خرید و فروش تجهیزات استارلینک نیز افزایش یافته و قطعا افراد زیادی از این طریق در دام کلاهبرداران افتاده اند.
مردم معتقدند اتصال به اینترنت نباید پس از خلوت شدن خیابان ها ادامه یابد
3 دلیل فنی و امنیتی؛ چرا اینترنت ایران دیر به حالت عادی برگشت؟
بیایید آنچه اتفاق افتاد را مرور کنیم. از 27 ژانویه، خیابان ها آرام شده است، ما از جلسات شورای امنیت سازمان ملل متحد و شورای حقوق بشر که برای اهداف سیاسی و مقاصد مداخله جویانه تشکیل شده بود، عبور کرده ایم و حتی اکثر فیلم های ضبط شده برای ارسال به شبکه های مخالف رسیده است.
پس چرا اینترنت با حداقل یک هفته تاخیر به حالت عادی بازگشت؟ در پاسخ به این سوال می توان سه سناریو اساسی و احتمالی را بررسی کرد.
1. گسترش امنیت اضطراری
جمع بندی ممکن است منجر به احیای کامل اینترنت شده باشد که به عنوان “تهدیدی برای امنیت ملی” در نظر گرفته می شود. این دیدگاه تنها توجیهی برای تمدید وضعیت اضطراری و حفظ قوانین سختگیرانه برای مدت طولانی است.
2. بازنگری در سیاست فیلترینگ و دسترسی همسطح
این شایعه به دلیل بحث های گذشته در خصوص ایجاد اینترنت کلاس درس و استفاده از شبکه ملی اطلاعات به شدت منتشر شده است. برخی از مردم دوست داشتند بگویند راهروهای تاریک را می شناسند. جایی که انتظار می رود ساختار ارتباطی به طور کامل تغییر کند تا «دسترسی بر اساس کد ملی و موقعیت شغلی» فراهم شود. این بدان معناست که روزنامه نگاران، پزشکان و اساتید دانشگاه از نوع دسترسی یکسانی برخوردارند و کاربران عادی با محدودیت های شدیدتری روبرو هستند. طرفداران این نظریه می گویند که این قطعی 20 روز به طول انجامید زیرا تجدید نظر در سیاست های فیلترینگ زمان بر بود و نیاز به آزمایش فنی گسترده داشت.
3. از دست دادن تنظیمات فیلتر و نقص فنی
البته فرضیه های دیگری نیز وجود دارد که به دقت در محافل کارشناسی مطرح می شود. به عنوان مثال گفتند در جریان قطعی سراسری 28 و 29 دی ماه، تنظیمات پیچیده و لایه ای تجهیزات فیلترینگ (DPI) به شدت مختل شد و تنظیمات سیستم نظارتی که وظیفه جداسازی ترافیک مجاز از تردد غیرمجاز را بر عهده داشت، به دلیل شدت تغییرات و خاموش شدن ناگهانی از بین رفت.
طرفداران چنین شایعاتی ادعا می کنند که بازنویسی پروتکل ها و تنظیم مجدد فیلتر کاری نیست که بتوان یک شبه انجام داد.
سرنوشت اینترنت ایران چه می شود و آیا می توان به آن اعتماد کرد؟
در شرایط عادی اینترنت می تواند ابزاری برای کنترل اطلاعات باشد و در شرایط حاد به ویژه زمانی که جنگ یا ناآرامی وجود دارد، طرف های ذینفع می توانند با کمک آن رسما امنیت ملی یکدیگر را هدف قرار دهند. می توان از این امر به ویژه در حوزه حقوق بشر استفاده سیاسی کرد.
با همه این حرف ها، کاربران ایرانی حس خوبی ندارند; آنها تجربه مشابهی را در طول جنگ 12 روزه در اوایل سال جاری داشتند، جایی که تقریباً سه هفته از 18 ژانویه تا 7 فوریه ارتباط آنها با دنیای خارج قطع شد و تجارت و معیشت آنها تحت فشار قرار گرفت.
عموم مردم فکر می کنند که اتصال به اینترنت، به ویژه زمانی که خیابان ها خلوت هستند، نمی تواند یک درخواست غیر منطقی باشد و باید خیلی زودتر انجام شود. از آنجایی که دانش فنی مردم چندان گسترده نیست، اکثر مردم نقش تصمیمات سیاسی، امنیتی و حقوقی را می بینند و با توجه به طولانی شدن اخلال، انتظار شنیدن حداقل توضیحی از اتفاقات رخ داده و احتمال تکرار آن را دارند. در این میان نباید از شایعات و اختلاف نظر غافل شد. عده ای دوست دارند مردم را بترسانند و به این باور برسند که اینترنت ایران و فضای کسب و کار مبتنی بر آن دیگر قابل اعتماد نیست!