به گزارش خبرگزاري خبرآنلاين، در اين برنامه به بررسي رمان ها و بررسي پرونده «استعمار» پرداخته مي شود. “ریشه ها” و “مرز نهایی” با حضور کارشناسانی مانند مجید میرزایی، احمد محمد تبریزی و دکتر سید هاشم میرلوحی. استعمار آمریکا پیش از اقدام با جنگ و سلاح، زبان، هویت و ریشه مردم را قطع کرد. این الگویی است که هم در تاریخ آمریکا و هم در شکلگیریهای فرهنگی معاصر ادامه دارد.
سینمای ضد استعمار; زبان اعتراضی ملت ها
در بخش «قاب های متن»، احمد محمد تبریزی وی با نگاهی تاریخی به سینمای جهان از نگاه پژوهشگران و منتقدان سینمایی گفت: سینمای ضداستعماری آگاهانه در دهه های 50 و 60 و پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت. دوره ای که ملت ها از کنترل استعمارگران خارج شدند و درد و رنج خود را در سینما به نمایش گذاشتند.
وی با اشاره به شکل گیری سینمای ضداستعماری پس از جنگ جهانی دوم در دهه 50 و 60 تاکید کرد: آثاری مانند «نبرد الجزیره» و «اکنون آخرالزمان» و «عمر مختار» آنها توانستند روایت رسمی دولت را به چالش بکشند و چهره واقعی استعمار را آشکار کنند. بعدها، بازنمایی سرخپوستان آمریکا و استعمار داخلی ایالات متحده، روایتی که در خود قاره آمریکا ادامه دارد، بخشی از این سینما را به استعمار داخلی و حذف بومیان اختصاص داده است.
محمد تبریزی با اشاره به فیلمهای اقتباسی ترنس مالیک مانند «نابخشوده»، «دنیای جدید»، «آخرین موهیکان» و بهویژه فیلم «قاتلان ماه کامل» اسکورسیزی گفت: این آثار نشان میدهد که تاریخ آمریکا قبل از اینکه داستان پیروزی باشد، داستان نابودی تدریجی مردم و مردم است. گاهی اوقات حذف به صورت بی صدا، از طریق شبکه یا حتی به صورت قانونی انجام می شود.
وی فیلم قاتلان ماه کامل که در آن جنایت سازمان یافته علیه هندی ها نه از طریق جنگ، بلکه از طریق ازدواج، قیمومیت و قتل های خاموش بیان می شود را نمونه ای از شجاعت سینمایی ارزیابی کرد و گفت: این فیلم یکی از ترسناک ترین روایت های جهان است. نه با جنگ، بلکه با ازدواج، قیمومیت و قتل های خاموش. داستان ترسناک جنایت سازمان یافته علیه بومیان آمریکا.
از آفریقا تا آمریکا؛ استعمار با «ریشهکن کردن» آغاز میشود.
مجید میرزایی منتقد و کارشناس برنامه به رمان «ریشه ها» پرداخت و توضیح داد: قبل از استفاده از زنجیر و شلاق، استعمار مدرن هویت مذهبی، قومی و زبانی بردگان آفریقایی را مشخص می کرد.
به گفته او، بردگان ابتدا مجبور شدند نام، زبان و یاد وطن خود را فراموش کنند. زیرا «هر چیزی که باعث مقاومت شود باید از بین برود».
میرزایی تصریح کرد: بخش قابل توجهی از تاریخ آمریکا در ادبیات آن منعکس شده است. اولین مهاجران اروپایی برای ساختن «ملت جدید» به برده داری مدرن روی آوردند و پس از ورود به آفریقا، قبایل عمدتاً مسلمان را با دیدگاهی تحقیرآمیز و به عنوان «ابتدایی» پیوند خورده به قاره آمریکا نگریستند.
وی تاکید کرد: در این روند استعمار تنها به دنبال نیروی کار ارزان نبود، باید هر چیزی که منجر به مقاومت می شد از بین می رفت. همه چیز را از دین گرفته تا قومیت، از زبان تا حافظه تاریخی را نابود کرد.
این منتقد ادبی افزود: بردگان را قبل از اینکه شلاق بزنند مجبور به فراموشی کردند. فراموش کردن نام، زبان، سرزمین، تعلق خود. وقتی انسان بی ریشه می شود، می توان برای او هویت جدیدی تعریف کرد. هویتی که وسیله کنترل است.
جمله ای که خلاصه ای از استعمار است
او با اشاره به متن اصلی رمان گفت: قبل از سلب آزادی زبانش را گرفتند. فرمود: جمله ای که به وضوح نشان می دهد که مؤثرترین ابزار سلطه، گسستن پیوند انسان با ریشه اوست. این جمله خلاصه منطق استعمار است، ریشه خطرناک ترین عنصر برای سلطه است.
میرزایی «ریشه ها» را به رمان ربط می دهد “آخرین مرز” هاوارد فاوستاو توضیح داد: در «آخرین مرز» با نوع دیگری از استعمار مواجه هستیم. استعمار بومیان آمریکا. اما تفاوت اصلی در اینجا این است که سرخپوستان سرزمین خود را ترک نکرده اند و ریشه آنها در خاک است.
بنابراین، استعمارگران نمی توانند همان الگوی بردگی آفریقایی ها را تکرار کنند و مجبورند به ابزارهای نرم تری متوسل شوند. از آموزش اجباری و تغییر دین گرفته تا ممنوعیت شکار، مهاجرت اجباری و وعده تمدن.
وی تاکید کرد: «آخرین مرز» قهرمان نمیسازد. قهرمانان آن مردم عادی هستند که در یک لحظه تاریخی تصمیم می گیرند عادی نمانند.
با پرسیدن دلیل بومیان آفریقا آنها برده بودند، اما سرخپوستان آمریکایی با استعمار مخالفت کردند. میرزایی پاسخ داد: سرخپوستان در سرزمین خود ریشه داشتند و استعمارگران مجبور بودند به جای برده داری مطلق از ابزارهایی مانند آموزش اجباری، تغییر دین، ممنوعیت شکار و مهاجرت اجباری استفاده کنند. همان چیزی که به وضوح در رمان “آخرین مرز” به تصویر کشیده شده است.
این منتقد با نقد و بررسی رمان هاوارد فاوست بر این نکته تاکید کرد: این اثر برخلاف روایتهای اسطورهساز، از قهرمانان پر زرق و برق صحبت نمیکند، بلکه بیشتر به شجاعت جمعی مردم عادی میپردازد. مردمی که در یک لحظه تاریخی تصمیم گرفتند «عادی نمانند».
تاکید برنامه “کتاب فرهنگ” این برنامه که نشان می داد استعمار نه تنها یک موضوع تاریخی بلکه تهدیدی زنده برای هویت ملت ها در حفظ زبان مادری، هویت قومی و پیوند با سرزمین است، با این پرسش پایان یافت که چرا ریشه ها اهمیت دارد؟ پاسخ روشن بود: اگر استعمار بتواند زبان و هویت بگیرد، دیگر نیازی به سلاح ندارد.
این برنامه با جمله ای قابل تامل برگرفته از رمان آخرین مرز به پایان رسید: آخرین مرز جایی نیست که نقشه ها به پایان می رسد. جایی که مردم تصمیم می گیرند چه کسی بماند.
«کتاب فرهنگ» از رادیو فرهنگ با موضوع رمان گروه تاریخ و اندیشه چهارشنبه ها پخش می شود.
59243
گردآوری شده از رسانه خبر آنلاین