بسیاری از بیماران سرطانی پس از شروع درمان متوجه تغییراتی در حافظه، تمرکز و تفکر خود می شوند. این بیماری که برای اولین بار در زنان مبتلا به سرطان سینه گزارش شد، در اصطلاح پزشکی «شیمی مغز» نامیده می شود. این عارضه می تواند زندگی روزمره و اعتماد به نفس بیماران را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد.
دلیل علمی مغز شیمیایی چیست؟
طبق مطالعه ای که در یک نشریه معتبر منتشر شده است فیزیولوژی عصبی بالینی در مطالعه منتشر شده، محققان دریافتند که افراد دارای مغز شیمیایی توانایی حفظ تفکر متمرکز را ندارند.
تاد هندی، استاد روانشناسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، می گوید:
یک مغز سالم به طور طبیعی بین حالتهای «سرگردانی» و «درگیری عمیق» تغییر میکند. اما مغز شیمیایی در حالت سرگردانی مزمن و بدون تمرکز باقی میماند.»
شوک یافته های EEG
محققان با استفاده از تست EEG (نوار مغز) بر روی بازماندگان سرطان سینه به نتایج عجیبی دست یافتند:
-
عدم تمرکز حتی پس از 3 سال: حتی سه سال پس از پایان درمان، بیماران در حفظ توجه پایدار مشکل داشتند.
-
بخشهایی از مغز خاموش میشوند: در حالی که بیماران فکر میکردند در حال تمرکز هستند، EEG نشان داد که بخشهای بزرگی از مغز آنها در واقع فعال نیست.
-
فعالیت بیش از حد در هنگام استراحت: مغز این بیماران برخلاف افراد سالم در هنگام استراحت و آرامش فعالیت غیرعادی و بالایی از خود نشان می دهد.
چرا تشخیص مغز شیمیایی دشوار است؟
بسیاری از بیماران از اینکه تستهای هوش و حافظه را در بیمارستان به خوبی انجام میدهند، ناامید هستند، اما در خانه گیج میشوند. به این دلیل که آزمایشهای فعلی برای بیماریهایی مانند آلزایمر طراحی شدهاند و نمیتوانند به درستی ظرافتهای زوال شناختی ناشی از شیمیدرمانی را اندازهگیری کنند.
5 راه حل عملی برای مدیریت و توسعه مغز شیمیایی
برای اینکه این مقاله به راهنمای عملی تبدیل شود، برای بازگشت به زندگی عادی باید به نکات زیر توجه کرد:
-
محیط خود را ساده کنید: از آنجایی که مغز در این دوره به راحتی حرکت می کند، کارهای پیچیده را به مراحل بسیار کوچک و ساده تقسیم کنید.
-
برنامه ریزی و یادداشت برداری: منتظر خاطره نباشید. از برنامه های یادآوری تلفن یا یک دفترچه یادداشت کوچک برای ضبط تمام کارهای روزانه خود استفاده کنید.
-
تمرینات ذهنی مداوم: حل پازل، شطرنج و بازی های فکری به مغز کمک می کند تا مسیرهای عصبی را برای تمرکز بازسازی کند.
-
مدیریت استرس و خواب: خستگی و استرس باعث افزایش مه مغزی می شود. داشتن یک برنامه خواب منظم در این دوره حیاتی است.
-
ورزش سبک روزانه: پیاده روی سریع جریان خون را در قشر جلوی مغز بهبود می بخشد و به بازیابی تمرکز کمک می کند.
سوالات متداول
آیا مغز شیمیایی دائمی است؟ خوشبختانه، برای اکثر بیماران، این وضعیت موقتی است، اما تحقیقات نشان میدهد که در برخی افراد اثرات آن میتواند چندین سال ادامه داشته باشد و نیاز به مدیریت روانی دارد.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کنیم؟ اگر حواس پرتی شما را از انجام فعالیت های اساسی زندگی (مانند رانندگی یا کار) باز می دارد، حتما با یک متخصص سرطان یا مغز و اعصاب مشورت کنید.
منبع: عصر ایران