امنیت غذایی؛ خط مقدم مبارزه با فقر و نابرابری

انتخابتو، امنیت غذایی تنها به معنای تولید غذا نیست، بلکه به معنای دسترسی پایدار، عادلانه و ایمن به غذای کافی و سالم برای همه اقشار جامعه است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مفهوم امنیت غذایی به تدریج از یک موضوع اقتصادی به موضوعی اجتماعی و عدالت محور تبدیل شد که مستقیماً با فقر، سلامت، کرامت انسانی، تاب آوری اجتماعی و ثبات خانواده پیوند خورد.

گسترش دسترسی عمومی به مواد غذایی اولیه

یکی از مهمترین دستاوردهای اجتماعی انقلاب اسلامی، رفع شکاف دسترسی به غذا بین شهر و روستا بود. در دهه اول پس از انقلاب، بسیاری از مناطق محروم کشور با کمبود شدید مواد غذایی اساسی مواجه بودند. با توسعه شبکه های توزیع، فروشگاه های زنجیره ای، تعاونی های مصرف، موسسات حمایتی و هدفمندی یارانه ها، دسترسی خانوارهای کم درآمد به نیازهای اولیه به میزان قابل توجهی افزایش یافته است.

این فرآیند امنیت غذایی را از یک امتیاز طبقاتی به یک حق عمومی تبدیل کرد.

نقش سیاست های حمایتی در کاهش فقر غذایی

بعد از انقلاب رویکرد بهزیستی کشور به سمت حمایت هدفمند از اقشار آسیب پذیر پیش رفت. کمیته امداد امام خمینی (ره)، سازمان های بهزیستی و بنیادهای مردمی و خیریه نقش مهمی در تامین حداقل مواد غذایی خانواده های کم درآمد، زنان سرپرست خانوار، سالمندان، معلولان و کودکان داشتند.

توزیع بسته های معیشتی، سبدهای غذایی، کمک های نقدی و غیرنقدی به ویژه در مواقع بحرانی (جنگ تحمیلی، تحریم، کرونا) از شیوع سوء تغذیه و ناامنی حاد غذایی در جامعه جلوگیری کرد.

ایمنی مواد غذایی به عنوان راهی برای حفظ کرامت انسانی

یکی از تحولات مهم اجتماعی پس از انقلاب، نگاه کرامت محور به معیشت مردم بود و تجربه دهه 60 نشان داد که حتی در شرایط جنگ و محدودیت شدید منابع، توزیع عادلانه و کنترل شده غذا می تواند از فروپاشی اجتماعی و شکاف طبقاتی جلوگیری کند.

بهبود سلامت عمومی از طریق ایمنی مواد غذایی

ایمنی مواد غذایی ارتباط مستقیمی با سلامت عمومی دارد. پس از انقلاب، رژیم غذایی طبقات فقیر به ویژه با گسترش شبکه بهداشت، آموزش تغذیه، برنامه های مادر و کودک و خدمات اولیه بهداشتی بهبود یافت.

کاهش سوءتغذیه کودکان، افزایش آگاهی خانواده ها از تغذیه سالم و توجه به ایمنی غذایی زنان باردار و کودکان از جمله دستاوردهایی است که تاثیرات بلندمدت اجتماعی دارد و به افزایش امید به زندگی و کاهش نابرابری های سلامت کمک می کند.

تاب آوری اجتماعی در برابر بحران

یکی از شاخص های مهم امنیت غذایی اجتماعی، توانایی جامعه برای عبور از بحران ها بدون فروپاشی معیشت است. ایران پس از انقلاب با بحران های متعددی مواجه شد که در آن شبکه های رسمی و مردمی عرضه مواد غذایی نقش مهمی در تامین حداقل معیشت خانوارها داشتند. مشارکت سازمان های مردمی، مساجد، گروه های جهادی و موسسات خیریه نشان دهنده سرمایه اجتماعی است که حول مفهوم همبستگی غذایی ساخته شده است.

عدالت غذایی و کاهش نابرابری منطقه ای

از بعد اجتماعی یکی از دستاوردهای مهم پس از انقلاب کاهش تراکم امکانات غذایی در کلان شهرها و تاکید بر مناطق فقیرنشین و روستایی بود. بهبود زیرساخت های توزیع، حمل و نقل و حمایت اجتماعی، احتمال گرسنگی و ناامنی غذایی را در مناطق محروم کاهش داده است.

امنیت غذایی و ثبات خانواده

امنیت غذایی نقش مستقیمی در کاهش تنش‌های خانوادگی، آسیب‌های اجتماعی و فروپاشی خانواده دارد. حمایت های معیشتی پس از انقلاب، به ویژه برای خانواده های پرجمعیت و کم درآمد، به حفظ حداقل ثبات اقتصادی کمک کرد و از گسترش برخی آسیب ها مانند ترک تحصیل، کار کودکان و سوء تغذیه پنهان جلوگیری کرد.

دستاوردهای امنیت غذایی پس از انقلاب اسلامی در ایران را نمی توان تنها با آمار تولید یا خودکفایی خلاصه کرد.

دستاوردهای امنیت غذایی پس از انقلاب اسلامی در ایران را نمی توان صرفاً با آمار تولید یا خودکفایی خلاصه کرد. مهمتر از آن، نقش اجتماعی امنیت غذایی در حفظ وفاق، عدالت، سلامت و کرامت انسانی جامعه خلاصه می شود.

با وجود مشکلات اقتصادی و فشارهای خارجی، تجربه چهار دهه اخیر نشان می‌دهد که امنیت غذایی در ایران به سپر اجتماعی تبدیل شده و از گسترش گرسنگی گسترده، فروپاشی معیشت و شکاف‌های عمیق اجتماعی جلوگیری می‌کند و همچنان یکی از ارکان مهم ثبات اجتماعی کشور محسوب می‌شود.