واقع گرایی؛ بهترین راه برای بیان دغدغه های اجتماعی/ آیا امکان بازگشت به دوران داستان نویسی وجود دارد؟

به گزارش خبرگزاری انتخابتو به نقل از ایلنا، داستان کوتاه کم کم جای خود را در میان مخاطبان باز کرد. البته این رشته ادبی در کشور ما سابقه طولانی دارد. داستان های کوتاه در مسنوی، گلستان، بستان و بسیاری دیگر از آثار ادبی کهن روایت می شود. با این حال، نوشتن داستان کوتاه به سبک ادبی مدرن، در ایران چیز جدیدی است. از سوی دیگر، بسیاری از نویسندگان بر این باورند که سبک رئالیسم برای بیان مشکلات و دغدغه های اجتماعی بسیار مناسب است.

خسرو عباسی خودلان نویسنده برنده جایزه کتاب سال گفت: علاوه بر کتاب «من بطوطه» کتاب «سنگ یحیی» را نیز منتشر کردم که در سال 95 منتشر شد و خاطره ای هم نوشتم. وی افزود: طرح و موضوع داستان های کتاب «من باتوتا هستم» درباره مهاجرت است.

به داستان کوتاه خوش آمدید

عباسی با بیان اینکه در سال های اخیر علاقه به داستان کوتاه در ایران افزایش یافته است، گفت: آثار کوتاه داستانی بسیار خوبی در ایران نوشته و منتشر می شود و به نظر می رسد در این حوزه داستانی بسیار قویتر از رمان هستیم.

وی افزود: نکته اینجاست که داستان کوتاه به این دلیل به وجود آمد که سبک زندگی مردم تغییر کرد.

عباسی گفت: بحث مخاطب یکی از عوامل کلیدی در ایجاد و انتشار داستان کوتاه است. با تحولاتی که در اثر تغییر سبک زندگی، انقلاب صنعتی و سایر دگرگونی‌های اجتماعی به وجود آمد، کم کم داستان‌های بزرگ و رمان‌های پرحجم و چند جلدی جای خود را به داستان‌هایی دادند که در مدت کوتاهی خوانده می‌شدند و نیازی به مشارکت طولانی‌مدت مخاطب نداشتند. داستان کوتاه فرصت خواندن و دریافت معنا را در زمانی محدود و مطابق با ریتم تند زندگی مدرن فراهم می کند و همین ویژگی آن را به قالبی محبوب تبدیل کرده است.

این تحولات باعث شد که داستان کوتاه به طور گسترده در سراسر جهان پذیرفته شود. نزدیک به یک قرن از ورود داستان کوتاه به شکل امروزی خود در ادبیات ایران می گذرد و با تغییر شیوه زندگی و در نتیجه پیشرفت دوره های مختلف تاریخی، جایگاه روزافزونی پیدا کرده است.

سبک روایی داستان کوتاه مدرن شده است

عباسی گفت: می توان گفت قبل از ورود داستان کوتاه مدرن با داستان کوتاه آشنا بودیم. در آثاری مانند مثنوی، نوشته های نظامی و حتی رباعیات خیام، گونه های روایی فشرده ای دیده می شود که البته به سبک داستانی امروزی و امروزی نوشته نشده اند، اما از نظر ایجاز و تمرکز بر موقعیت به داستان کوتاه نزدیک هستند. این پیشینه، به ویژه در نثر آثاری مانند نوشته‌های سعدی و دیگر نویسندگان کلاسیک، باعث شد که داستان کوتاه قالبی ناآشنا نداشته باشد و بیشتر مورد استقبال خوانندگان ایرانی قرار گیرد.

وی افزود: بخش قابل توجهی از نثر درخشان فارسی را داستان های کوتاه تشکیل می دهد. روایت های فشرده ای که از نظر ساختار و کارکرد به داستان های کوتاه نزدیک است. در شعر فارسی به موقعیت های روایی و حکایتی فراوانی برمی خوریم که البته در زبان و ساختار شعر نیز به آن پرداخته می شود. این آشنایی دیرینه با روایات کوتاه از علاقه تاریخی ما به نقل قول ها ناشی می شود. علاقه ای که ریشه در پیشینه شعر و نثر ما دارد. داستان‌های کوتاه با هدف اخلاقی، آموزشی یا انضباطی در آثاری مانند نوشته‌های سعدی دیده می‌شود و این پیشینه در استقبال نویسندگان و مخاطبان از داستان کوتاه در ادبیات ایران تأثیرگذار بوده است.

نویسنده داستان کوتاه درباره تاثیر گسترش شبکه های اجتماعی و گسترش روایت های کوتاه در افزایش محبوبیت این قالب بیان کرد: عادت مخاطب به خواندن متن ها و روایت های کوتاه تر به تقویت جایگاه داستان کوتاه نه تنها در ایران بلکه در سطح جهانی کمک کرده است. این موضوع را می توان به ویژه در دوره معاصر اضافه کرد، اما به طور کلی تغییر در ساختار زندگی مردم و ورود تلویزیون، سینما و سایر هنرهای تجسمی نقش مهمی در انقراض روایت های بلند و افزایش گرایش به فرم های کوتاه روایی داشته است.

وی ادامه داد: این تحولات تا حدودی جایگزین کتاب، رمان های فاخر و روایت های بلند شده و در نتیجه گرایش به داستان کوتاه در سراسر جهان افزایش یافته است. در ایران، ادبیات داستانی مدرن تماماً از داستان های کوتاه تشکیل شده است. از جمال زاده تا صادق هدایت، اولین آثار مهم داستانی ما به سبک داستان کوتاه نوشته شد. مجموعه این عوامل، داستان کوتاه را به یکی از محبوب ترین قالب های ادبی تبدیل کرده است.

برنده جایزه کتاب سال گفت: در عین حال کارکرد این قالب در شبکه های اجتماعی بیشتر پررنگ شده است. در فضایی مانند اینستاگرام و دیگر پلتفرم‌ها، فرصت نگارش نویسنده محدود است و مجبور می‌شود در کنار تصویر یا به‌طور مستقل، مفهوم را در یک متن کوتاه به مخاطب منتقل کند. این امر محبوبیت داستان های کوتاه را بیش از پیش افزایش داده است.

وی افزود: همه این عوامل باعث افزایش استقبال از داستان کوتاه شده و مخاطب حتی در شرایط کمبود وقت یا فشار برای تولید محتوا به سمت یادگیری مهارت های داستان نویسی و دیگر جنبه های داستان نویسی رفته است.

عباسی بیان کرد: اگرچه سبک مجموعه ای که از آن صحبت می کنیم غالباً رئالیسم است، اما گاهی اوقات عناصر غیرعادی مانند ورود مردگان به روایت دیده می شود، اما اساس داستان همچنان بر رئالیسم استوار است. در حوزه‌های مختلف ادبی، نویسندگان اغلب آثار کوتاه و کوتاه خود را نمونه‌ای مستقل از داستان اصلی نمی‌دانند و آن را به شکل کامل‌تری ارائه می‌کنند.

وی افزود: رئالیسم در حالی که بسته به سمت و سوی داستان می تواند به عناصر سورئال یا اشکال دیگر نزدیک باشد، در این سریال عمدتاً به دلیل دغدغه های اجتماعی انتخاب شده است. موضوع اصلی اثر یکی از مسائل و معضلات اجتماعی امروز است و نویسنده معتقد است رئالیسم بهترین بستر برای نشان دادن این دغدغه هاست. واقع گرایی در هر شکل و شکلی، اساس اساسی روایت را تشکیل می دهد و به بیننده اجازه می دهد که مستقیماً با واقعیت برهنه روبرو شود.

عباسی گفت: واقع گرایی باعث می شود که با زندگی آشکارا و بدون حجاب و زینت روبرو شویم و با واقعیت برهنه روبرو شویم. واقعیتی که مستقیماً بر تجربه انسانی ما تأثیر می گذارد. بسیاری از تجربیات معرفتی و عرفانی نیز باید بر این واقعیت استوار باشد. وقتی دغدغه های اجتماعی مانند مسئله مهاجرت به این زمینه اضافه شود، ترکیبی از مشکلات فردی، اجتماعی و روانی ایجاد می شود که پیچیدگی روایت را افزایش می دهد.

وی افزود: در چنین شرایطی هیچ موضوعی صرفا اجتماعی نیست. همچنین دارای ابعاد روانی، شخصی و ذهنی است. این چند لایه بودن باعث می‌شود که رئالیسم سخت‌تر به نظر برسد و شخصیت تا زمانی که به نوعی آرامش برسد در موقعیتی نامطمئن قرار می‌گیرد. بیشتر اوقات در مسیر سفر و گذر و مهاجرت با واقعیت درگیر می شویم و تا زمانی که به آرامش نسبی نرسیده ایم ذهن فرصت جستجوی تجربیات و مفاهیم جایگزین واقعیت را ندارد.

59243