بعدی- امکان تعریف پروژه های اقتصادی مشترک در کنار مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا گزینه ای است که این روزها با توجه به شرایط چندان به آن توجه نمی شود. مشکلی که با اظهارات معاون دیپلماسی اقتصادی در جمع فعالان اقتصادی آغاز شد، هرچند تکذیب نشده است.
بر اساس گزارش فردا، همکاری اقتصادی ایران و آمریکا موانع حقوقی و سیاسی زیادی دارد. یکی از آنها تحریم های چند لایه و پیچیده آمریکا علیه جمهوری اسلامی است. اما راهکارهای قانونی برای اجرای این پروژه ها وجود دارد. مانند معافیت تحریم ها پس از توافق هسته ای در سال 2015 که یکی از آنها در خصوص خرید هواپیما بود و بر این اساس قرارداد با بوئینگ امضا شد. اما اکنون وضعیت کمی با سالهای پس از برجام متفاوت است.
یک همکاری عالی
ابعاد دقیق این همکاری ها که ممکن است مورد توجه ایران و آمریکا باشد، هنوز مشخص نیست. اما الزامات، توضیحات و زمینه ها نشان می دهد که همکاری در نفت و گاز، خرید هواپیما و پروژه های معدنی به طور بالقوه می تواند به نفع هر دو طرف باشد. یک قدم فراتر از این حوزه، اصل توافق ایران و آمریکا همچنان در هاله ای از ابهام است.
سه شنبه گذشته ایران و آمریکا برای دومین بار در ژنو پای میز مذاکره غیرمستقیم رفتند، اما دقیقا نمی دانیم منطقه به کدام سمت حرکت می کند. اما می دانیم که دو طرف متون پیشنهادی و مواد مورد نظر را برای چارچوب توافق احتمالی از طریق یک میانجی به اشتراک خواهند گذاشت و کار بر روی این متن در ایران از روز چهارشنبه آغاز شده است. به گفته عراقچی، اگرچه ضرب الاجلی وجود ندارد، اما گفته می شود این عمل در اسرع وقت انجام می شود.
همزمان با این روند دیپلماتیک، طرف آمریکایی به سیاست فشار حداکثری خود ادامه می دهد و ارسال تجهیزات و تسلیحات به خاورمیانه ادامه دارد. در حالی که ترامپ به تهدید ایران در صورت عدم توافق بین دو طرف ادامه داد، ایران و آمریکا ۱۲ روز جنگ را تجربه کردند و این در معادلات دو طرف منعکس شد. در چنین فضایی، مشخص نیست که آیا انگیزه های اقتصادی ایران در قبال آمریکا طلسم بین تهران و واشنگتن را خواهد شکست یا خیر.
سیاست فشار حداکثر را بررسی کنید
همکاری اقتصادی با ایران اقدام متقابلی برای سیاست فشار حداکثری ترامپ است. حداقل تا زمانی که دولت آمریکا به این نتیجه برسد که سیاست های جمهوری اسلامی ایران با آنچه در این سیاست توضیح داده شده متفاوت است. ترامپ در ماه می 2017 از برجام خارج شد و در 15 اوت سال جاری فرمان اجرایی اعمال تحریم های شدید علیه ایران را امضا کرد.
این رویکرد و سیاست ترامپ در قبال ایران «سیاست فشار حداکثری» نام گرفت و در مقدمه فرمان اجرایی آمده بود: «اینجانب، دونالد جی ترامپ، این فرمان اجرایی را بر اساس قوانین داخلی ایالات متحده و به منظور اعمال فشار بیشتر مالی و اقتصادی بر دولت ایران برای مقابله با تهدیدات خود (از جمله توسعه موشکی، حمایت از فعالیتهای مخرب هستهای آمریکا از ایران و حمایت از گروههای مخرب منطقهای از سوی ایران) صادر میکنم. (برجام) در 8 مه 2018. فرمان اجرایی دوره بایدن لغو نشده است، اما ناظران معتقدند که در دوران چهار ساله حکومت او به ویژه در مورد فروش نفت جدی گرفته نشده است.
در 16 فوریه سال گذشته، ترامپ یک یادداشت ریاست جمهوری را امضا کرد که احیای سیاست فشار حداکثری را اعلام کرد. بر اساس ترجمهای که سال گذشته خبرگزاری فارس منتشر کرد، رئیسجمهور آمریکا در این یادداشت گفت: «سیاست آمریکا محروم کردن ایران از سلاحهای هستهای و موشکهای بالستیک قارهپیما است؛ شبکه حمله و عملیات منطقهای ایران باید خنثی شود، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای نیابتی آن باید از دسترسی به منابعی محروم شوند که از فعالیتهای موشکی ضعیف و ناپایدار ایران حمایت میکند، فعالیتهای موشکی ضعیف یا بیثباتکننده ایران را تقویت میکند. و دیگر قابلیتهای تسلیحات نامتقارن و متعارف باید خنثی شوند.”
تمامی مواد این فرمان نیز بر اساس قطع راه های دور زدن تحریم های ایران، فروش نفت و هر نوع درآمدزایی است. ترامپ اخیراً فرمان اجرایی را امضا کرده است که در آن تعرفه های بیشتری بر کشورهای واردکننده کالا از ایران وضع می کند. با توجه به این سیاست با هدف افزایش فشار اقتصادی بر تهران به منظور تغییر برخی برنامه ها، آیا ترامپ با همکاری ایران و تقویت اقتصاد آن موافقت خواهد کرد؟