انتخابتو، خواب بخش مهمی از زندگی انسان است، اما اختلال خواب همیشه به عنوان یک مشکل آشکار و محسوس ظاهر نمی شود. در حالی که گاهی اوقات فرد به سادگی از خستگی روزانه یا خواب نامناسب شکایت می کند، پشت این علائم ممکن است اختلالی در تنفس، حرکات بدن یا عملکرد طبیعی مراحل خواب وجود داشته باشد. این تفاوت بین احساس اختلال خواب و علت واقعی آن، تشخیص صحیح را نقطه شروع درمان می کند.
برای بررسی این مشکلات، داروی خواب تنها به شرح حال بیمار گوش نمی دهد و در مواردی که اطلاعات دقیق تری لازم است، از ابزارهای ویژه ای برای مشاهده اتفاقات شبانه استفاده می کند. در واقع خواب یک فرآیند پویا است که همزمان با سطح هوشیاری، فعالیت مغز، تنفس، ضربان قلب و حرکات بدن تغییر می کند. ثبت این تغییرات به طور همزمان می تواند تصویر دقیق تری از وضعیت فرد در طول شب ارائه دهد.
پلی سومنوگرافی یکی از روش هایی است که امکان مشاهده این فرآیند از زوایای مختلف را فراهم می کند. فرد در محیط خاصی می خوابد و حسگرهایی که در قسمت های مختلف بدن قرار می گیرند داده های مختلفی را ثبت می کنند. نتیجه این نظارت، نمای چند بعدی از خواب است. تصویری که می تواند به پزشک کمک کند تا اختلالات مختلف را تشخیص دهد و بر اساس داده های عینی تشخیص را پیش ببرد.
با این حال، ماهیت خاص این آزمایش به این معنی نیست که همه افرادی که مشکلات خواب دارند باید این آزمایش را انجام دهند. مسیر تشخیص با علائم و شرح حال فرد شروع می شود و تنها در صورت وجود نیاز پزشکی، آزمایش های اختصاصی تری توصیه می شود، بنابراین نکته اصلی فقط انجام تست خواب نیست، بلکه انتخاب بیمار مناسب، زمان مناسب و روش تشخیصی مناسب برای مشکل است. موضوعی که می تواند از بررسی های غیر ضروری و هزینه های اضافی جلوگیری کند.
یک رویا و ده ها داده؛ فناوری چگونه به تشخیص اختلالات شبانه کمک می کند؟
میلاد مسلمی، دانشجوی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان خبرنگار ایمنا در گفت و گوی خود با بیان اینکه روش های تشخیصی و درمانی مختلفی برای اختلالات خواب وجود دارد، گفت: درمان با یا بدون دارو بسته به نوع اختلال و شرایط فرد ممکن است انجام شود. بنابراین تشخیص صحیح نوع اختلال قبل از انتخاب روش درمانی بسیار مهم است و برای هر فردی که مشکل خواب دارد نمی توان یک روش درمانی را در نظر گرفت.
وی با بیان اینکه یکی از مهم ترین روش های تشخیصی در زمینه طب خواب، پلی سومنوگرافی یا تست خواب جامع است، ادامه داد: این آزمایش در محیطی مناسب مانند آزمایشگاه یا کلینیک خواب و در طول یک شب انجام می شود و طبیعتاً باید همزمان با خواب طبیعی فرد انجام شود.
کارشناس پزشکی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم بهداشت اصفهان با بیان اینکه در پلی سومنوگرافی امواج مغزی، حرکات چشم، فعالیت عضلات فک، حرکات قفسه سینه و شکم، ضربان قلب، میزان اکسیژن خون، فعالیت عضلات بازو و پا ثبت می شود، گفت: در صورت نیاز اطلاعات جریان تنفسی و سایر شاخص های مورد بررسی مربوط به عملکرد الکتروپیر و همچنین سنسورهای مربوط به عملکرد دستگاه تنفسی است. قسمت های مختلف بدن و این اطلاعات به دستگاه ضبط و سپس به سیستم مرکزی منتقل می شود. را می توان در طول شب با دقت ثبت کرد.
ملامی ادامه داد: اطلاعات به دست آمده در بازه های زمانی مشخص و معمولاً در قطعات 10 ثانیه ای در کنار هم بررسی و تحلیل می شود. این داده ها به پزشک خواب اجازه می دهد تا مراحل مختلف خواب را از طریق امواج مغزی شناسایی کند، همچنین ضربان قلب، سطح اکسیژن خون، الگوهای تنفسی، حرکات قفسه سینه و شکم و سایر شاخص های فیزیولوژیکی را ارزیابی کند.
پلی سومنوگرافی برای چه کسانی مناسب است؟
وی گفت: از این مطالعه می توان برای تشخیص انواع اختلالات خواب استفاده کرد. اختلالات تنفسی در هنگام خواب مانند آپنه خواب، برخی اختلالات حرکتی مانند سندرم پاهای بیقرار، حرکات غیرطبیعی اندام ها، دندان قروچه و برخی اختلالات ناشی از رفتار و فعالیت های غیرعادی در هنگام خواب و همچنین تغییر در سطح اکسیژن خون و الگوی تنفس در طول شب نیز می تواند اطلاعات مهمی در مورد وضعیت بیمار ارائه دهد.
فلوشیپ پزشکی خواب و مدرس دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه علیرغم اهمیت پلی سومنوگرافی، انجام این آزمایش برای تمامی افرادی که با شکایت اختلال خواب به پزشک مراجعه می کنند ضروری نیست، اظهار داشت: تنها درصد مشخصی از بیماران بر اساس علائم، شرح حال، معاینه و ارزیابی ویژه نیاز به تست خواب دارند.
ملکی افزود: پلی سومنوگرافی یک آزمایش تخصصی و نسبتاً پرهزینه است و انجام آن بدون نشانه پزشکی نه تنها غیر ضروری است، بلکه می تواند اطلاعاتی را تولید کند که در روند تشخیصی بیمار نقشی ندارد، بنابراین تصمیم گیری در مورد لزوم انجام تست خواب باید توسط پزشک متخصص به ویژه متخصص خواب یا همکار انجام شود.
اختلالات خواب را نمی توان تنها بر اساس میزان خواب یا میزان احساس خستگی یک فرد قضاوت کرد. تغییر در کیفیت خواب، الگوی تنفس، فعالیت مغز و حرکات بدن می تواند سرنخ هایی در مورد وضعیت فرد به دست دهد و گاهی اوقات علت واقعی یک شکایت ساده تنها با بررسی دقیق تر مشخص می شود و بنابراین تشخیص بلافاصله قبل از درمان مهمتر از انتخاب عجولانه روش درمانی است.
پلی سومنوگرافی امکان تبدیل خواب فرد را از یک تجربه شخصی و غیرقابل مشاهده به مجموعه ای از داده های مورد مطالعه می دهد. اطلاعات ثبت شده در طول شب می تواند به متخصص کمک کند تا الگوهای طبیعی و غیر طبیعی را تشخیص دهد و در صورت بروز اختلال به طور دقیق تر به بررسی و درمان بپردازد.
اما مهم نیست که فناوری تشخیصی چقدر پیشرفته باشد، استفاده از آن بدون نیاز پزشکی لزوماً به معنای تصمیم بهتر نیست. تست خواب یک معاینه تخصصی است و زمانی ارزش بیشتری دارد که بر اساس علائم، شرح حال و ارزیابی پزشک انجام شود، در غیر این صورت انبوه داده ها ممکن است برای بیمار مفید نباشد و مسیر تشخیص را پیچیده کند.
برخورد صحیح با مشکلات خواب با تشخیص مشکل شروع می شود، نه با آزمایش خودکار. فردی که خواب ضعیف یا علائم مرتبط با آن را تجربه می کند، ابتدا نیاز به ارزیابی حرفه ای دارد تا مشخص شود مشکل از کجا منشأ گرفته است و چه سطحی از بررسی لازم است. به این ترتیب، پلی سومنوگرافی می تواند ابزار ارزشمندی باشد، اما تنها زمانی که در مکان مناسب و برای بیمار مناسب استفاده شود.