انتخابتو، اورژانس پیش بیمارستانی یکی از حیاتی ترین بخش های نظام سلامت محسوب می شود و نقش آن در لحظات حساس قبل از ورود بیمار به بیمارستان غیرقابل انکار است. این خدمات شامل مجموعه ای از اقدامات تخصصی، سریع و هماهنگ است که برای نجات جان انسان ها و کاهش اثرات جبران ناپذیر بیماری ها و حوادث طراحی شده است. اهمیت این بخش زمانی آشکارتر می شود که بدانیم در بسیاری از موارد تصمیمات و اقدامات انجام شده در دقایق اولیه می تواند سرنوشت بیمار را تغییر داده و از آسیب های دائمی جلوگیری کند. بنابراین فوریت های پزشکی پیش بیمارستانی به عنوان یک حلقه حیاتی در زنجیره مراقبت های بهداشت عمومی کشور در نظر گرفته می شود.
در ایران این خدمات تحت عنوان مرکز فوریت های پزشکی فعالیت می کنند و با پایگاه های شهری و بزرگراهی، آمبولانس ها و نیروهای آموزش دیده به مردم با پوشش وسیع خدمات رسانی می کنند. دسترسی به این خدمات از طریق شماره اورژانس ۱۱۵ انجام میشود و شهروندان میتوانند با یک تماس به خدمات پزشکی خصوصی در هر نقطه از کشور دسترسی داشته باشند. این سیستم نه تنها بیماران را در سریع ترین زمان ممکن به مراکز درمانی منتقل می کند، بلکه اقدامات پزشکی حیاتی و اولیه را بر بالین بیمار انجام می دهد تا احتمال نجات جان بیمار را افزایش دهد و از تشدید آسیب های ثانویه جلوگیری کند.
اهمیت مداخله اورژانس پیش بیمارستانی در شرایط بحرانی که عوامل مختلف سلامت عمومی را تهدید می کند، مورد تاکید قرار می گیرد. تصادفات رانندگی، تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع، ضربه های ستون فقرات، بیماری های قلبی و مغزی و بحران های حاد تنفسی شرایطی هستند که نیاز به مداخله فوری و صحیح دارند. در چنین حالتی هر دقیقه تاخیر ممکن است عواقب جبران ناپذیری داشته باشد و یا حتی جان بیمار را تهدید کند. بنابراین آموزش مستمر تیم های اورژانس و استفاده از تجهیزات پیشرفته و روش های علمی و استاندارد از مهمترین عوامل موفقیت در این زمینه است.
یکی دیگر از جنبه های حیاتی خدمات پیش بیمارستانی، آموزش و آمادگی جامعه برای مواجهه با شرایط اضطراری است. نیروهای اورژانس به طور منظم دوره های آموزشی کمک های اولیه و کمک های اولیه را برای مردم برگزار می کنند. این آموزش ها شامل نحوه تثبیت مصدوم، نحوه کنترل خونریزی، نحوه انجام احیای قلبی ریوی، شناخت علائم سکته قلبی و مغزی و اولین گام ها برای پیشگیری از آسیب های ثانویه است. تجربه نشان داده است که حضور یک فرد آموزش دیده در لحظات اولیه حادثه می تواند تفاوت بزرگی در نجات جان و کاهش عوارض بیماران ایجاد کند و به عملکرد تیم های اختصاصی اورژانس کمک شایانی کند.
بنابراین نقش دستیاران اورژانس نیز بسیار مهم است. این افراد پس از دریافت آموزش های لازم می توانند به عنوان نیروی پشتیبانی و رابط بین نیروهای ویژه و مصدومان در مواقع اضطراری خدمت کنند. همکاری دستیاران اورژانس و مداخله سریع و هماهنگ تیم های پیش بیمارستانی باعث می شود که بیماران در اسرع وقت به مراقبت های ویژه منتقل شوند و بدون تاخیر به مراکز درمانی منتقل شوند. این هماهنگی بین آموزش عمومی، مشارکت عمومی و فعالیتهای حرفهای فوری به بهبود کیفیت مراقبتهای پزشکی و افزایش ایمنی جامعه کمک میکند و تضمین میکند که همه افراد در شرایط بحرانی بهترین شانس را برای نجات جان خود دارند. محسن افتخاری، معاونت فنی و عملیات اورژانس استان اصفهان آنچه را که در ادامه خواهید خواند تجربه کردیم:
ایمنا: تعریف «اورژانس» در اورژانس های پیش بیمارستانی استان اصفهان چیست و خدمات چگونه سازماندهی می شود؟
افتخاری: در سیستم مراقبتهای بهداشتی، فوریت به موقعیتهایی اطلاق میشود که زندگی یا سلامت حیاتی بیمار در معرض خطر مستقیم قرار دارد و هرگونه تأخیر در مداخله میتواند منجر به مرگ یا عوارض جبرانناپذیر شود. استان اصفهان با شبکه گسترده ای که شامل 163 پایگاه فعال شهری و جاده ای، ناوگان متنوع آمبولانس، وسایل نقلیه موتوری، اتوبوس آمبولانس و آمبولانس هوایی است، خدمات اورژانس پیش بیمارستانی، فوریت های پزشکی را پوشش کامل می دهد. این مجموعه با استفاده از نیروهای آموزش دیده و تجهیزات به روز سعی می کند در اسرع وقت بر بالین بیمار حاضر شده و اقدامات اساسی حیاتی را انجام دهد. هدف اصلی تثبیت وضعیت بیمار قبل از انتقال به مراکز درمانی است.
ایمنا: چرا سرعت عمل در برخورد با بیماران اورژانسی اهمیت دارد؟
افتخاری: در اغلب موارد اورژانسی زمان عامل تعیین کننده ای است و حتی چند دقیقه تاخیر نیز می تواند سرنوشت بیمار را تغییر دهد. به عنوان مثال در سکته های قلبی و مغزی هر دقیقه باعث از بین رفتن بخشی از قلب یا بافت مغز می شود که قابل ترمیم نیست. در صورت عدم کنترل به موقع خونریزی یا آسیب های داخلی در تصادفات و ضربه ها، احتمال مرگ یا ناتوانی دائمی افزایش می یابد. سرعت عمل همراه با تشخیص دقیق و اعمال دقیق پروتکل های علمی موثر است. بنابراین آموزش مستمر تیم های اورژانس از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
ایمنا: نقش اطرافیان ما در مواجهه با مصدوم یا بیمار چیست و چه تدابیری را باید رعایت کنند؟
افتخاری: در اولین دقایق حادثه اطرافیان بیمار یا مصدوم وظیفه بسیار مهمی دارند. اولین قدم حفظ آرامش و دوری از هیجان روی صحنه است. در این حالت باید از حرکت غیرضروری مصدوم خودداری کرد زیرا ممکن است صدمات پنهان را تشدید کند. تماس سریع با 115 و ارائه اطلاعات دقیق مانند محل حادثه، وضعیت مصدومان و تعداد مجروحان بسیار مهم است. عابران باید راه دسترسی آمبولانس را آزاد نگه دارند و تا رسیدن تیم های اورژانس از هرگونه اقدام خودسرانه خودداری کنند.
ایمنا: جابجایی غیراصولی مصدومان چه پیامدهایی دارد؟
افتخاری: انتقال نادرست مصدوم می تواند عوارض بسیار خطرناکی به خصوص در تصادفاتی که ممکن است به ستون فقرات، گردن یا لگن آسیب برساند، ایجاد کند. از جمله این عوارض می توان به پارگی نخاع، فلج دائمی اندام ها، پارگی رگ های خونی و حتی مرگ اشاره کرد. بسیاری از این صدمات در زمان تصادف رخ نمی دهد، بلکه به دلیل استفاده نادرست است. به همین دلیل، ما به پایدار نگه داشتن مصدوم تا حد امکان اهمیت می دهیم. حتی استفاده صحیح از وسایل ساده برای بی حرکت کردن اندام می تواند از آسیب های ثانویه جلوگیری کند.
ایمنا: آیا آموزش کمک های اولیه می تواند در کاهش این آسیب ها موثر باشد؟
افتخاری: آموزش کمک های اولیه یکی از موثرترین روش ها برای کاهش صدمات ناشی از تصادفات است. افرادی که این آموزش را یاد می گیرند می توانند در دقایق اولیه حادثه اقدامات صحیح و ایمن انجام دهند. این آموزش ها شامل کنترل خونریزی، بی حرکتی، احیای قلبی ریوی و مدیریت صحنه تصادف می باشد. تجربه نشان داده است که حضور یک فرد آموزش دیده در محل حادثه می تواند تغییرات زیادی در سرنوشت بیمار ایجاد کند. بنابراین، بهبود آموزش عمومی در اولویت برنامه های اضطراری است.
ایمنا: طرح «امدادگران اورژانس» چه اهدافی را دنبال می کند؟
افتخاری: طرح امداد اضطراری به منظور افزایش آگاهی عمومی و مشارکت مردم در مدیریت رویدادها طراحی شده است. در این طرح شهروندان دغدغه مند آموزش های ویژه کمک های اولیه را می بینند تا بتوانند در مواقع اضطراری نقش موثری ایفا کنند. کمکهای اولیه نه تنها در حوادث کمک میکنند، بلکه به عنوان سفیران آموزشی عمل میکنند و فرهنگ کمکهای اولیه صحیح را در جامعه گسترش میدهند. این مشارکت عمومی باعث کاهش فشار بر سیستم اضطراری و افزایش ایمنی عمومی می شود.
ایمنا: علائم سکته قلبی چیست و خانواده ها قبل از وقوع اورژانس چه باید بکنند؟
افتخاری: حمله قلبی معمولا با درد شدید در قفسه سینه، عرق سرد، حالت تهوع، استفراغ و احساس سنگینی در قفسه سینه همراه است. علائم سکته مغزی شامل اختلال در گفتار، افتادگی صورت، ضعف ناگهانی در بازوها یا پاها و کاهش سطح هوشیاری است. خانواده ها باید بیمار را بی حرکت نگه دارند و از راه رفتن یا حرکت خودداری کنند. قرار دادن بیمار در وضعیت نیمه نشسته ممکن است به بهبود تنفس کمک کند. تماس فوری با اورژانس و حفظ آرامش مهمترین اقدام در این شرایط است.
ایمنا: تیم های اورژانس اصفهان پس از حضور بر بالین بیمار سکته قلبی چه اقداماتی را انجام می دهند؟
افتخاری: پس از رسیدن به بیمار، ارزیابی سریع از وضعیت عمومی و علائم حیاتی بیمار انجام می شود. سپس نوار قلب گرفته می شود و در صورت لزوم، اکسیژن درمانی و دارو شروع می شود. هدف اصلی تثبیت وضعیت بیمار و جلوگیری از پیشرفت آسیب است. این اقدامات همچنین شامل هماهنگی برای انتقال سریع بیمار به مرکز درمانی مناسب می باشد. این فرآیند طبق پروتکل های خاصی و با دقت بالا انجام می شود.
ایمنا: نقش مرکز پیام اورژانس در این چرخه چقدر حیاتی است؟
افتخاری: مرکز پیام اورژانس نقش مغز سیستم امدادی را ایفا می کند. متخصصان این مرکز پس از دریافت تماس، وضعیت بیمار را اولویت بندی کرده و اولویت ارجاع را تعیین می کنند. در این مرحله اطلاعات ارائه شده توسط خانواده ها بسیار تعیین کننده است. آدرس صحیح، توصیف دقیق علائم و آرام نگه داشتن تماسگیرنده به ارسال سریع و هدفمند کمک میکند. مرکز پیام همچنین از تیم های عملیاتی در طول ماموریت ها پشتیبانی می کند.
همچنین طرح ارجاع سریع بیماران قلبی به منظور کوتاه کردن دوره طلایی درمان اجرا شد. بر اساس این طرح بیمارانی که علائم سکته قلبی را نشان می دهند مستقیماً به مراکز دارای امکانات آنژیوگرافی منتقل می شوند. این فرآیند اجازه می دهد تا درمان قطعی بدون اتلاف زمان آغاز شود. تجربه نشان داده است که اجرای این طرح نقش مهمی در کاهش میزان مرگ و میر و عوارض قلبی دارد.
ایمنا: آیا هنگام انتقال بیمار نظارت خاصی صورت می گیرد؟
افتخاری: بله، بیمار در مراحل انتقال به طور مداوم تحت نظر است. نوار قلب و علائم حیاتی به طور مداوم بررسی می شود و در صورت لزوم اقدامات درمانی ادامه می یابد. ارتباط آنلاین با پزشک در مرکز درمانی برقرار می شود تا تصمیمات لازم به موقع گرفته شود. این هماهنگی باعث افزایش ایمنی بیمار در حین انتقال می شود.
ایمنا: آخرین سخنرانی …
افتخاری: از شهروندان می خواهم در مواجهه با حوادث خونسردی خود را حفظ کرده و از اقدامات هیجانی خودداری کنند. اتکا به اورژانس و تماس به موقع با 115 می تواند جان افراد را نجات دهد. تیم های اورژانس استان با تمام توان و به صورت 24 ساعته در خدمت مردم هستند. همکاری و آگاهی مردم تکمیل کننده زحمات این مجموعه است.