این سرزمین دفاع ناب سینمایی بسیاری از جوانان/مهدوی ها را از دست داده است

ریحانه اسکندری: روز سوم چهل و چهارمین جشنواره فیلم صباحتحت تاثیر انتشار آخرین اثر محمد حسین مخدویان قرار داده شده است “نیمه شب” گمانه زنی ها درباره محتوای جشنواره که شامل مستندی درباره جنگ 12 روزه بود، حتی قبل از شروع جشنواره مطرح شد. اسرائیل علیه ایرانی در اولین انتشار رسمی خود در رسانه ها موجی از تایید و مخالفت را به همراه داشت. اما داستان در راهروی تاریک پیش می رود سینما تمام نشده؛ نشست خبری این فیلم به یکی از سخت ترین جلسات پرسش و پاسخ این دوره تبدیل شد. مهدویان در پاسخ به سوال خبرنگاری مبنی بر اینکه آیا در فیلم بعدی خود به قربانیان معترضان خواهد پیوست یا خیر پاسخ تند داد و برخی خبرنگاران سالن را ترک کردند. هر چند مهدی یزدانی خرم نویسنده فیلمنامه «نیمه شب» که سال ها در عرصه روزنامه نگاری فعالیت می کند سعی کرد فضا را تلطیف کند اما از خبرنگاران عذرخواهی کرد. البته در پایان جلسه مهدویان همانطور که شنیده شد با تذکر منوچهر شاهسویری دبیر جشنواره سعی کرد آب را به جو بازگرداند و از خبرنگاری که از او خواسته بود عذرخواهی کرد.

کنفرانس مطبوعاتی یا میدان جنگ؟

در نشستی که پس از نمایش فیلم برگزار شد، منتقدان با استقبال پرشور مهدویان روبرو شدند. در این نشست قرار بود تنها پنج نفر از گروه فیلمبرداری توسط تهیه کننده انتخاب شوند که این برخلاف سیاست جشنواره بود، اما اکثر اعضای حاضر در سالن روی سن در جلسه مهدویان برای تکمیل نمایش مهدویان حاضر شدند. بحث اصلی این جلسه بر سر ریتم لجام گسیخته فیلم و نوعی «عجله عمدی» بود. برخی این را ضعف ساختاری و عده ای اوج بلوغ مهدویان در مستند دانستند.

پس از این نشست داغ، فرصتی دست داد تا در سومین روز جشنواره گپ و گفتی کوتاه با کارگردان داشته باشیم.

چرا «نیمه شب» شبیه دیگر فیلم های مهدوی نیست؟

«نیمه شب» هم به دلیل سرعت بالای شکل گیری و هم همزمانی اش با فضای آتشین جنگ از همان ابتدای تولید مورد توجه و البته انتقاد قرار گرفت. بسیاری از بینندگان و منتقدان این شتاب در نگارش و تولید را عاملی می دانند که ممکن است بر سطح دستمزد و بلوغ اثر تأثیر بگذارد. به خصوص در مقایسه با فیلم های قبلی مهدویان که فرصت بیشتری برای توسعه روایت داشتند. مهدویان در خصوص اینکه آیا این انتخاب آگاهانه بوده یا ناشی از شرایط اجتناب ناپذیر تولید است، تاکید می کند که باید فضا را حفظ کرد: در واقع ما نمی خواستیم روح جنگ از بین برود و می خواستیم مستند بودن روایت مشخص شود.

«نیمه‌شب» روایتی از ۱۲ روز جنگ است که بر خلاف تصور عمومی مطالعات جنگ، قهرمان آن در حالی که در روزهای پرتلاطم ۱۲ روز جنگ تلاش می‌کند یک موشک غیرقابل عمل را خنثی کند، در میانه‌ی موقعیتی انسانی و بحرانی قرار می‌گیرد. این انتخاب روایی، فیلم را به شدت به فضا، مکان و زمان واقعی وابسته کرد و باعث شد روند تولید با محدودیت هایی مواجه شود. مهدویان با اشاره به این شرایط سختی های فیلمسازی را اینگونه توضیح داد: «موقعیت ما این است. مستند واقعی بود و ما مجبور شدیم با عجله ضبط را تمام کنیم زیرا همه چیز خیلی سریع بازسازی شد. تیم تولید زمان زیادی نداشت، بنابراین همه سخت کار کردند.”

مهدویان معتقد است این محدودیت به نفع فیلم است. وی توضیح داد: این عجله برای ما بد نبود چون در واقع می خواستیم فیلم را در همان فضا و حال و هوای جنگی بسازیم.

چرا موسیقی «نیمه شب» به اندازه آثاری مانند «ماجراجویی نیمروز» جذاب نیست و به این معنا در فیلم شنیده نمی شود؟

در کارنامه محمدحسین مهدویان، موسیقی با ایفای نقشی پررنگ و به یاد ماندنی در آثاری چون «قصه ظهر» و «ایستاده در غبار» همواره یکی از عناصر مهم در شکل‌دهی به عاطفه و موقعیت روایت بوده است. با این حال، «نیمه‌شب» مسیر متفاوتی را طی می‌کند و بیشتر بر سکوت، صداهای محیطی و واقعیت آکوستیک مکان تکیه دارد تا موسیقی. انتخابی که نشان‌دهنده تغییر آگاهانه در رویکرد معنا بخشیدن به روایت است. مهدویان در پاسخ به سوال انتخابتو درباره این تصمیم اینگونه توضیح داد: نخواستم روش هایی را که برای افزایش هیجان در فیلم استفاده می شود در روایت «نیمه شب» بگنجانم، این بار تاکید کرد که باید رعایت شود. سینمایی Untainted افزود: می خواستم این فیلم یک اثر معمولی، واقعی و کاملا واقعی باشد و به همین دلیل فکر نمی کردم «نیمه شب» به موسیقی متن به معنای سنتی نیاز داشته باشد. مهدویان معتقد است با این رویکرد او و گروه سازنده به جای ایجاد هیجان در این اثر به دنبال نمایش بودند. احساسات اشتباه آنها به دنبال رویارویی مستقیم او با واقعیت هستند تا تماشاگر شوند.

تی شرتی که روی آن نوشته شده «جوانی داغ».

مهدویان در مراسم اکران فیلمش تی شرتی مشکی بر تن داشت که روی آن نوشته شده بود «از خون جوانان وطن دمیده شده» که سعی کرد آن را با گفته های خود در جلسه هماهنگ کند. کی گفته من غصه نمیخورم؟ او تاکید کرد. البته تکذیب او از ستاره های سینما با ترسو خواندن و غیرضروری اعلام کردن آنها با هدف او از این پوشش در تضاد بود. وقتی از او درباره طراحی لباسش پرسیدیم، پاسخ داد: این کشور که واقعاً داغ است، در طول تاریخ جوانان زیادی را به خود دیده است، آخرین مورد مربوط به اتفاقاتی بود که در دی ماه در کشور رخ داد.

وی با ایجاد ارتباط بین تاریخ و رویدادهای جاری با این انتخاب جلد، گفت: احساس کردم این یک شعر پیوسته، یک معنای ثابت است، حالا باید دوباره به خود یادآوری کنیم.

به عنوان آخرین سوال از او پرسیدیم که شخصیت اصلی فیلمش چه احساسی در او ایجاد کرده است.

مخدویان پاسخ داد؛ “در واقع ورزشکار. شخصیت اصلی «نیمه‌شب» مردی با قهرمانی واقعی است.

محمدحسین مهدویان با «نیمه شب» و بازی در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر نشان داد که بیش از هر زمان دیگری به سینمای مستند و اجتماعی بازگشته است. به گفته منتقدان، فیلمی که باید تماشا کرد، آیا پختگی لازم را دارد یا خیر؟

۵۹۲۴۴