بعدی- عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران صبح پنجشنبه در پیامی صریح و حساب شده اعلام کرد که تهران همچنان مسیر دیپلماسی را بر سایر گزینه ها ترجیح می دهد. با این حال، وی این انتخاب را ناشی از رعایت اصول اولیه دانست.
به گزارش انتخابتو، عباس عراقچی در پیام خود در شبکه ایکس با بیان این مطلب گفت: ما دیپلماسی را ترجیح می دهیم و دستیابی به توافق بر سر برنامه صلح آمیز هسته ای ایران به شرط عادلانه و متوازن امکان پذیر است. این موضع بر آمادگی ایران برای گفتوگو تأکید میکند، چارچوبی روشن برای هرگونه تفاهم ممکن ترسیم میکند و نشان میدهد که تهران توافق را نه به هر قیمتی، بلکه به شکلی منصفانه و متعادل میپذیرد.
وزیر امور خارجه همچنین با تاکید بر اولویت حاکمیت ملی نوشت: ایران برای رسیدن به این هدف به هر قیمتی از دفاع از حاکمیت خود دریغ نخواهد کرد. عراقچی در بخشی دیگر از پیام خود بر لزوم پایبندی عملی به تعهدات تاکید کرد و افزود: باید به تعهدات عمل کرد و برابری، احترام متقابل و منافع مشترک فقط شعار نیست، بلکه ضرورت و اساس یک توافق پایدار است.
اسرائیل در تلاش است تا از توافق احتمالی با ایران جلوگیری کند
سفر ناگهانی بنیامین نتانیاهو به واشنگتن، فراتر از یک سفر عادی دیپلماتیک، نشانه نگرانی عمیق مقامات اسرائیلی از هرگونه تحول احتمالی در روند مذاکرات تهران و واشنگتن است. این اقدام در بحبوحه گمانه زنی ها درباره احتمال دستیابی به توافق بین آمریکا و ایران صورت می گیرد. از منظر تل آویو، توافقی است که می تواند به تداوم توان دفاعی و نفوذ منطقه ای جمهوری اسلامی ایران منجر شود.
به گزارش المانیتور، این دیدار غیرمنتظره نشان می دهد که نتانیاهو تلاش می کند نظرات خود را مستقیماً با دونالد ترامپ در میان بگذارد و نگرانی های ادعایی اسرائیل در مورد سیاست های منطقه ای ایران را قبل از تصمیم گیری نهایی منتقل کند. چنین اقدامی قبل از هر چیز بازتابی از تلاش تل آویو برای تأثیر مستقیم بر روند تصمیم گیری در کاخ سفید است.
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که فعالیتهای نظامی و امنیتی در منطقه رو به افزایش است، زیرا مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در خصوص برنامه هستهای تهران در مسقط ادامه دارد. گزارش ها حاکی از تقویت سامانه های دفاعی در سرزمین های اشغالی و استقرار تجهیزات موشکی آمریکایی در منطقه است. اقداماتی با هدف مدیریت سناریوهای احتمالی تشدید تنش.
برخی تحلیلگران بر این باورند که اسرائیل با این سفر سعی دارد دولت آمریکا را تحت فشار قرار دهد تا در موضوعاتی مانند توان موشکی جمهوری اسلامی و حمایت تهران از جنبش های مقاومت منطقه ای سازش نکند. این در حالی است که برای جمهوری اسلامی ایران، توان دفاعی و پشتیبانی محور مقاومت به عنوان بخشی از راهبرد بازدارندگی و تامین امنیت منطقه در برابر تهدیدات اسرائیل و سیاست های مداخله جویانه آمریکا تلقی می شود.
این سفر برای نتانیاهو کارکرد داخلی هم دارد. دور ماندن از برخی تعهدات رسمی، از جمله شرکت در رویدادهای نمادین در آمریکا، ممکن است به اسرائیل اجازه دهد تا موقعیت خود را در فضای سیاسی داخلی و در برابر جنبشهای راستگرا حفظ کند. در نهایت، این تحولات حاکی از وجود اختلافات نهفته بین واشنگتن و تل آویو در مورد محدودیت ها و شکاف های هرگونه توافق احتمالی با ایران است.
تحرکات نظامی آمریکا و راز مذاکرات آتی
در حالی که دور جدید مذاکرات تهران و واشنگتن در حال نزدیک شدن است و تحرکات و تحرکات نظامی آمریکا در منطقه ادامه دارد، بخشی از تحلیل روند مذاکرات کنونی را نه به عنوان یک مسیر عادی دیپلماتیک، بلکه به عنوان پوششی عملیاتی در چارچوب استراتژی فشار حداکثری آمریکا ارزیابی می کند. راهبردی که هدف آن وادار کردن جمهوری اسلامی ایران به پذیرش توافقی در راستای خواسته های واشنگتن است.
در این زمینه، برخی ناظران بر این باورند که روند مذاکره لزوماً به معنای پیشرفت به سوی سازش نیست، بلکه می تواند بستری برای پیشبرد اهداف پنهان تر باشد. اهدافی که به موفقیت یا شکست رسمی مذاکرات محدود نمی شود، بلکه می تواند حامل یک برنامه استراتژیک باشد که توازن قوا را در منطقه تنظیم کند.
برخی از تحلیلگران و کارشناسان منطقه فکر می کنند که دونالد ترامپ همچنان سیاست فشار حداکثری را دنبال می کند و این سیاست را در میز مذاکره پیش می برد. از نظر آنها، تقویت حضور نظامی آمریکا در پایگاههای منطقهای و افزایش سطح استقرار نیروها، تلاشی مکمل برای تحمیل چارچوب مثبت واشنگتن بر هرگونه توافق احتمالی است.
در همین زمینه، برخی از تحلیلگران منطقه معتقدند که پیام روشنی از همان روزهای اول افزایش تحرکات نظامی آمریکا ارسال شد: مذاکره تنها هدف نیست، بلکه ابزاری برای اعمال فشار است. استقرار گسترده نیروها، اعزام ناو هواپیمابر و تشدید لحن تهدید آمیز واشنگتن با تثبیت راهبردی که قبلاً علیه ایران آزمایش شده بود، سازگار تلقی می شود. اما در این تحلیل ها تاکید شده است که حتی اگر آمریکا به گزینه نظامی متوسل شود، به دنبال جنگی همه جانبه نخواهد بود، بلکه سعی می کند ضربه ای محدود و حساب شده برای تغییر محاسبات تهران وارد کند.
از سوی دیگر، دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که مذاکرات کنونی را بخشی از یک تقابل پیچیده می داند. روندی که در آن گفتوگو و فشار نظامی به طور همزمان در خدمت بازنشانی اهداف هر دو طرف است. بر اساس این تحلیل، سناریوهای پیش رو ممکن است از یک درگیری محدود تا رسیدن به یک توافق محلی را شامل شود. توافقی که می تواند بر برخی از جنبه های برنامه هسته ای تمرکز کند، بدون اینکه موضوعاتی مانند قدرت موشکی یا عمق استراتژیک منطقه ای جمهوری اسلامی در دستور کار قرار گیرد.
در نتیجه، پیچیدگی معادله تهران و واشنگتن در نتیجه این تحولات ظاهر می شود. معادله ای که در آن هم گزینه دیپلماسی و هم امکان تنش کنترل شده به طور همزمان مورد بحث قرار می گیرد.
پرونده موشکی در آستانه ورود به میز مذاکره
اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر لزوم گنجاندن برنامه موشکی جمهوری اسلامی ایران در توافق احتمالی آتی، بار دیگر نشان داد که واشنگتن در تلاش است تا میدان بازی مذاکرات را تغییر دهد و از چارچوب صرفاً هسته ای خارج شود. این موضع در سال های اخیر زمانی مطرح شد که محور اصلی گفت وگوها بر سطح غنی سازی، بازرسی ها و تعهدات فنی در موضوع هسته ای بود، اما اکنون دولت آمریکا در تلاش است تا توان دفاعی ایران را در قالب یک بسته مذاکره واحد بگنجاند.
این دیدگاه در محافل تصمیمگیر آمریکایی قویتر میشود که هرگونه توافقی که قدرت موشکی ایران را محدود نمیکند، معادله بازدارندگی منطقهای را برای واشنگتن در وضعیت «نامشخص» نگه میدارد. برای ایالات متحده، موشک های ایران نه تنها بخشی از نیروی بازدارنده تهران هستند، بلکه عاملی تاثیرگذار در امنیت متحدان منطقه ای آمریکا و استقرار نیروهای این کشور در غرب آسیا هستند. گزارشهای منتشر شده به کنگره آمریکا در سالهای اخیر این نگرانیها را افزایش داده و به افزایش برد و دقت سامانههای موشکی ایران اشاره میکند.
اما گنجاندن موضوع موشکی در مذاکرات به معنای تعیین مجدد کامل دستور کار مذاکرات است. زیرا موضوع از یک پرونده هسته ای با مکانیسم های نظارتی خاص گرفته تا قابلیت های دفاعی متعارف و معادلات بازدارندگی منطقه ای را شامل می شود. کارشناسان تاکید میکنند که هرگونه بحث در مورد موشکها باید به جزئیاتی مانند برد، سیستمهای هدایت، الگوهای استقرار و مکانیسمهای آزمایش بپردازد. مسائل فنی و ایمنی بسیار پیچیده تر از مقررات رایج در دعاوی هسته ای است.
برخی از تحلیلگران غربی موافق هستند که گنجاندن موشک ها در مذاکرات نشان می دهد که واشنگتن به این قابلیت ها به عنوان بخش مرکزی معادله قدرت ایران نگاه می کند تا مکمل ثانویه برنامه هسته ای خود. به تعبیر آنها، برنامه موشکی جمهوری اسلامی نقش عملیاتی در محاسبات امنیتی روزانه منطقه دارد و هرگونه بحث از این برنامه مستقیماً ساختار بازدارندگی و استقرار منطقه ای ایران را هدف قرار می دهد. چنین مسیری مذاکرات را از سطح سیاسی به حوزه فنی و نظامی سوق می دهد که بار اداری و نظارتی آن سنگین خواهد بود.
در همین حال، برخی از محققان آمریکایی تاکید کردند که فشار برای گنجاندن پرونده موشکی نشاندهنده نگرانیهای متحدان منطقهای واشنگتن است. کشورهایی که افزایش برد و دقت موشک های ایرانی را در محاسبات دفاعی خود لحاظ می کنند. با این حال، هرگونه توافق در این زمینه مستلزم ایجاد مکانیسم های نظارتی جامع بر سیستم های نظامی متعارف است. موضوعی که ارتباط مستقیمی با حاکمیت دفاعی کشورها دارد و حساسیت های جدی را به همراه دارد.
سفر نتانیاهو و جنگ مخفیانه بر سر چارچوب مذاکره
اگرچه ادبیات رسمی واشنگتن و برخی تحلیلهای رسانهای هنوز از «گزینه نظامی» صحبت میکنند، اما شواهد میدانی و سیاسی حاکی از آن است که مسیر تحولات، حداقل در مرحله کنونی، به سمت تنشزدایی و جستجوی راهحل سیاسی است تا درگیری مستقیم. تعدادی از عوامل محلی و منطقه ای هزینه های تصمیم نظامی برای ایالات متحده و اسرائیل را افزایش داد و معادله را پیچیده کرد.
سفر ناگهانی بنیامین نتانیاهو به واشنگتن در نگاه اول گمانه زنی ها درباره احتمال سناریوهای نظامی را تقویت کرد. سی ان ان گزارش داد که در حال بررسی «گزینه های نظامی» علیه ایران است، اما خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه اعلام کرد نگرانی اصلی تل آویو این است که ایالات متحده به سمت «توافق محدود» حرکت کند که شامل برنامه موشکی ایران نباشد. این تفاوت در روایات نشان می دهد که هدف اصلی این سفر تلاش برای تأثیرگذاری بر دامنه و چارچوب مذاکرات بود تا زمینه سازی برای جنگ.
نتانیاهو که در گذشته از حامیان جدی رویکرد سخت افزاری در قبال ایران بوده است، این بار آشکارا درخواست اقدام نظامی را رد کرد. به گزارش رسانه رسمی اسرائیل، وی در پاسخ به سوالی مبنی بر حمایت از توافق احتمالی واشنگتن و تهران موضعی محتاطانه و دوجانبه اتخاذ کرد. او نه به جنگ اشاره کرد و نه به طور کامل از این توافق حمایت کرد. وی تصریح کرد که ایران در اوج مذاکرات خود با دونالد ترامپ است و “اصول مذاکره” را به او ارائه خواهد کرد. جملاتی که حاکی از تلاش برای بازتعریف اولویت های گفتگو و برجسته کردن پرونده موشکی است.
وضعیت در آمریکا به گونه ای شده است که فضای کاخ سفید برای مانور در یک درگیری پرهزینه حتی محدودتر شده است. انتقاد فزاینده از سیاست های ترامپ، حتی در درون حزب جمهوری خواه، نشانه اختلافات سیاسی داخلی است. در آخرین رای گیری مجلس در مورد طرح تعرفه ها، برخی از جمهوری خواهان در کنار دموکرات ها قرار گرفتند. اتفاقی که شکنندگی اجماع داخلی را نشان می دهد. در عین حال، بازنشر گسترده اسناد مربوط به «پرونده های اپشتاین» و ادعای تکرار نام ترامپ در این اسناد فشار سیاسی مضاعفی را بر دولت آمریکا وارد کرده است. در چنین فضایی، هر تصمیم نظامی می تواند پیامدهای گسترده ای در داخل و خارج از کشور داشته باشد.
علاوه بر این، تهدیدات متقابل و تاکید جمهوری اسلامی ایران بر قدرت بازدارندگی خود نیز پیچیدگی محاسبات را افزایش داد. مجموع این عوامل نشان میدهد که در مرحله کنونی، گزینه دیپلماسی اگرچه دشوار و زمانبر است، اما هزینه کمتری برای طرفین نسبت به سناریوی جنگ همه جانبه دارد. حتی اگر توافق حاصل شود، نظارت و اطمینان از اجرای تعهدات به یک چالش بزرگ تبدیل خواهد شد.