خانه های تاریخی اصفهان; از تهدید انقراض تا فرصت کارآفرینی

به گزارش انتخابتو از اصفهان، ناسف جهان یکی از قدیمی ترین و شناخته شده ترین مراکز فرهنگی و تاریخی ایران، مجموعه ای از بناها، محله ها، بازارها و خانه های تاریخی دارد که هر کدام بخشی از هویت شهری و حافظه جمعی شهر را تشکیل می دهند. خانه های تاریخی در این میراث جایگاه ویژه ای دارند. زیرا اینها نه تنها نمونه هایی از معماری اصفهان و سبک زندگی گذشته هستند، بلکه ارتباط مستقیمی بین مردم، مکان و روایت تاریخی شهر برقرار می کنند.

در دهه‌های اخیر تغییر الگوی مسکن، فرسایش ساختمان‌ها، تغییر کاربری‌ها و فشار توسعه شهری بسیاری از این خانه‌ها را در معرض تخریب، استفاده ناسازگار یا فراموشی قرار داده است. در این صورت احیای خانه های تاریخی می تواند به پایداری این سازه ها و ورود آنها به چرخه گردشگری شهری کمک کند.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با اشاره به اهمیت احیای خانه های تاریخی گفت: در سال های اخیر موضوع احیای خانه های تاریخی اصفهان بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس اطلاعات جمع آوری شده توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان، خانه های سنتی، رستوران ها، قهوه خانه ها، موزه ها و … در شهر اصفهان مرمت شده و یا در حال مرمت هستند. 128 خانه تاریخی که به عنوان خانه مورد استفاده قرار می گرفتند یا در حال مرمت بودند شناسایی و به روز شدند. این اقدام در واقع نوعی نظارت میدانی خصوصی بود.

محمدعلی ایزدخسادی ادامه داد: اطلاعات جمع آوری شده شامل آدرس این خانه ها، تصاویر آنها، اطلاعات مالک و بهره بردار، نوع کاربری، نوع و کمیت امکانات و سطح فعالیت است. در جریان بررسی، از تمامی خانه های ذکر شده بازدید، عکس برداری و چت با کاربران انجام شد.

افزایش چشمگیر مرمت خانه های تاریخی اصفهان با استفاده از گردشگری

مرمت 103 خانه از این 128 خانه به پایان رسیده است و کار مرمت 25 خانه ادامه دارد. این آمار نشان می دهد که مرمت خانه های تاریخی اصفهان به یک روند مهم تبدیل شده است و به ویژه در چهار سال اخیر رشد قابل توجهی در مرمت این خانه ها برای استفاده در مقاصد گردشگری داشته است.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان هدف از بازدید از محل و جمع آوری اطلاعات را ترسیم تصویری دقیق از وضعیت خانه های تاریخی مرمت شده دانست و افزود: ضمن گفتگو با کاربران در مسیر، سختی ها و مشکلات آنها جمع آوری و تدوین شد. پس از بررسی کارشناسی، این سامانه مشکل برای پیگیری و اقدام به هیئت امنای ذیربط اعم از شهرداری منطقه، اداره کل میراث فرهنگی و دستگاه های خدمات رسان ارسال شد.

به گفته وی، کارشناسان سازمان با بازدیدهای دوره ای از این ساختمان و اقامتگاه های گردشگری پیگیر روند رفع مشکلات هستند. این تعامل مداوم با کاربران منجر به شناسایی و حل چالش های موجود قبل از تبدیل شدن به موانع جدی می شود.

ایزدخاصی با اشاره به اینکه وضعیت تاسیسات گردشگری اعم از هتل ها، اقامتگاه های سنتی و سفره خانه ها در سه منطقه اصلی در بافت تاریخی اصفهان رصد و به روز شد، گفت: این پروژه به صورت مجزا در مناطق 1، 3 و 5 شهرداری انجام شد. بدین ترتیب در منطقه اول محله هایی مانند «علی قالی آقا، بیدآباد و درب کوشک»، در منطقه سوم محله های مهمی چون «نقش جهان، شهشهان، جویباره، چرخاب و سنبلستان» و در منطقه پنجم محله «کلفا و سیچان» مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفتند.

کمبود پارکینگ یکی از مهم ترین دغدغه های کاربران است

وی با ذکر سختی های مختلف برای بهره برداران، نبود پارکینگ را یکی از مهم ترین دغدغه ها دانست و تصریح کرد: استقرار این بنا در بافت تاریخی و جاده های باریک قدیمی تردد و توقف گردشگران را با مشکل مواجه می کرد. علاوه بر این مواردی چون نظافت عمومی این منازل و بهبود ظاهر و محوطه سازی محیط اطراف آنها از دیگر مطالبات جدی فعالان این عرصه است.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با اشاره به اهمیت محوطه اطراف این بناها گفت: زمانی که یک خانه تاریخی به اقامتگاه، رستوران، کافه یا موزه تبدیل می شود، کیفیت محیط نیز بر تجربه گردشگر تأثیر می گذارد. بنابراین نامناسب بودن چشم انداز اطراف و یا وجود زمین های بایر و متروکه ممکن است از جذابیت حضور در آن منطقه بکاهد.

وی افزود: از دیگر موارد مطرح شده می توان به نبود یا ضعیف بودن علائم راهنمایی و ناوبری اشاره کرد. این موضوعی است که مخصوصاً برای گردشگرانی که با محله آشنایی ندارند اهمیت دارد و در صورت عدم وجود علائم واضح، حتی مجموعه های فعال و ارزشمند نیز کمتر دیده می شوند یا دسترسی به آن مشکل است.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان گفت: پس از شناسایی این مشکلات، سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان به طرز ماهرانه ای مشکلات را جمع بندی و به هیئت امنای مربوطه ارسال کرد. در این زمینه جلسات مختلفی با شهرداران مناطق برگزار شد تا مشکلات اقامتگاه ها و مراکز سنتی بررسی و نسبت به رفع آنها اقدام شود.

وی گفت: البته برخی از این مسائل نیازمند همکاری بیش از یک نهاد است. زیرا هر یک از موضوعاتی مانند ارائه خدمات، موقعیت محلی، منظر شهری، علائم راه و زیرساخت مسیر مدیریتی و مدیریتی منحصر به فرد خود را دارد. این سازمان همچنین سعی می کند این موارد را به صورت منظم و قابل پیگیری به نهادهای مسئول ارسال کند.

ایزدخاصی با اشاره به اینکه تعداد خانه های تاریخی مرمت شده در 4 سال گذشته افزایش یافته است، گفت: این روند از دو جنبه حائز اهمیت است. اولاً از تخریب، فرسودگی و فرسودگی بیشتر بنا جلوگیری می کند و ثانیاً با شناسایی کاربری مناسب، خانه تاریخی از حالت فیزیکی صرف خارج شده و دوباره وارد چرخه حیات خود می شود.

جاذبه های جدید برای سفر به اصفهان

این خانه تاریخی در صورت رها شدن به طور فزاینده‌ای آسیب می‌بیند، اما کاربری‌هایی مانند مسکن سنتی، رستوران‌ها، کافه‌ها و موزه‌ها می‌توانند در صورت در نظر گرفتن میراث فنی و فرهنگی، به حفظ موثرتر این بناها کمک کنند.» از سوی دیگر، ورود این خانه‌ها به چرخه گردشگری، جذابیت‌های جدیدی را در سفر اصفهان ایجاد می‌کند و تجربه نزدیک‌تری به فضای تاریخی و فرهنگی شهر برای گردشگران فراهم می‌کند.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان گفت: هدف سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان حمایت از سرمایه گذاران این بخش در احیای دیگر خانه های تاریخی شهر است. سرمایه گذارانی که می خواهند در این زمینه فعالیت کنند می توانند با سازمان تماس گرفته و از خدمات و مزایای ارائه شده بهره مند شوند. این خدمات شامل آسیب شناسی و مشاوره برای مرمت آثار تاریخی است. ممکن است بسیاری از مالکان یا سرمایه گذاران از وضعیت فنی ساختمان، نوع آسیب و روش صحیح مرمت اطلاعات کافی نداشته باشند و سازمان مشاوره تخصصی در این زمینه ارائه می دهد.

وی با اشاره به حمایت های این سازمان در روند احیای این بنا تصریح کرد: این سازمان در اخذ مجوزهای قانونی از اداره کل میراث فرهنگی و شهرداری و همچنین ارائه مشاوره اقتصادی برای تعیین کاربری بهینه به منظور حفظ بنا و صرفه اقتصادی به مالکان کمک می کند. یک سرویس ویژه کاملا رایگان ارائه می شود. همچنین آماده است تا در صورت نیاز به بازسازی و تجهیز موسسات به طور مستقیم اقدام کند.

عدم آشنایی مالکان با قوانین وراثت و راه حل های حقوقی

ایزدکشی عدم آشنایی مالکان املاک با قوانین وراثت، راه حل های حقوقی و روش های خاص ترمیم را یکی از بزرگترین چالش ها در این زمینه دانست و تصریح کرد: این عدم دانش فنی و اداری اغلب سرمایه گذاران را با مشکل مواجه می کند. بنابراین تسهیل مسیر سرمایه گذاری با ارائه مشاوره فنی، کمک به اخذ مجوز و هدایت مسیر مرمت اساسی از اولویت های اصلی سازمان برای رفع موانع این بخش است.

خانه های تاریخی اصفهان ظرفیتی بی بدیل برای انتقال هنر و معماری ایرانی- اسلامی دارند. احیای این سازه ها و گنجاندن آنها در چرخه گردشگری، علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، جاذبه های ارزشمندی برای سفر به اصفهان ایجاد می کند. بسیاری از این خانه‌ها موزه‌های گران‌قیمت، نمایشگاه‌هایی از هنرهای سنتی و اصیل هستند و تماشای تزئینات هنری آن‌ها تجربه‌ای بی‌نظیر برای بازدیدکنندگان است.