فردا – سومین دور مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا روز پنجشنبه در ژنو برگزار شد. این مذاکرات با مذاکرات قبل از جنگ و دو دور قبلی که در فوریه آغاز شده بود تفاوت چندانی نداشت. با شروع دور دوم، مدیر کل آژانس نیز به این بحث ها اضافه شد.
بر اساس گزارش فردا، روز پنجشنبه برای اولین بار در تمام این دورهها، ایران و آمریکا دو دیدار در یک روز صبح و عصر برگزار کردند. موضوعی که تحلیل گران و رسانه ها نیز به آن توجه کردند و آن را تحولی جدید دانستند.
پشت سه خط قرمز ایستاده
اخبار حاکی از آن است که هیئت های مذاکره کننده ایران و آمریکا در این دور از مذاکرات پشت سه خط قرمز ایستاده اند: تعطیلی تاسیسات هسته ای، غنی سازی صفر، تحویل مواد هسته ای. اطلاعات رسمی درباره خواسته های حداکثری طرف آمریکایی منتشر نشده است، اما گمانه زنی ها در رسانه ها حاکی از آن است که هیئت واشنگتن از خط قرمز غنی سازی صفر عدول نخواهد کرد.
از آنجایی که این شرایط با بمباران تأسیسات هستهای ایران در تیرماه 1404 ایجاد شد، آمریکاییها بر عدم بازسازی این میادین و از سرگیری فعالیتها در آنجا تمرکز کردند. برخی منابع قبلا گفته بودند که آمریکایی ها ممکن است با سطح مشخصی از غنی سازی تحقیقات در ایران موافقت کنند. اما از سوی دیگر گفته می شود که آمریکایی ها نه تنها می خواهند صفر را غنی کنند، بلکه می خواهند تاسیسات ایران را نیز از بین ببرند. با توجه به اهمیت موضوع غنی سازی برای دو طرف، باید توجه داشت که پیشرفت این روند دیپلماتیک و نتیجه گیری احتمالی آن ارتباط مستقیمی با حل مسئله غنی سازی دارد. نیویورک تایمز مدعی شد که ایران سه پیشنهاد را روی میز گذاشته است: “پیشنهاد تعلیق فعالیت های هسته ای و غنی سازی اورانیوم برای 3 تا 5 سال. به کنسرسیوم هسته ای منطقه ای بپیوندید و غنی سازی 1.5 درصد را برای تحقیقات پزشکی حفظ کنید.”
موضوع مواد هسته ای
توجه به خط قرمز غنی سازی نباید باعث شود که توجه به خط قرمز مواد هسته ای باقی مانده در خاک ایران را فراموش کنیم. ایران اعلام کرده است که مواد هسته ای خود را حذف نخواهد کرد و تنها مایل است ذخایر اورانیوم غنی شده خود را در سطوح مختلف بسته به امتیازات و توافق طرف مقابل رقیق کند. در دوره سوم، موضوع سرنوشت مواد هسته ای بیش از دوره های گذشته مطرح شد و از صرف توجه به ذخایر 60 درصدی فراتر رفت. این رسانه مدعی شد که طرف آمریکایی خواستار خروج تمامی ذخایر اورانیوم ایران (حدود 10 تن) با نرخ های مختلف شده است. در حالی که نام کشور ثالث ذکر نشده است، در رسانه ها ادعا می شود که آمریکا خواهان انتقال این ذخایر به خاک آمریکا است. این در حالی است که این مطالبات که دیروز بارها ایران اعلام کرده بود دیگر ذخایر خود را خارج نمی کند، توسط آمریکا به رسانه ها درز می کند. سرنوشت ذخایر اورانیوم نیز یکی از عوامل موثر بر دستیابی به توافق است.
موضوع تحریم
موضوع لغو تحریم ها علیه پذیرش محدودیت زمانی در موضوع هسته ای از سوی ایران همچنان مطرح است. ایران به طور جدی خواستار لغو تحریم ها است، اما آمریکایی ها در اظهارات خود به لغو تحریم ها اشاره نمی کنند. تحلیل ها نشان می دهد که آمریکایی ها با توجه به شرایط موجود تمایلی به دادن امتیازات خاص و جدی برای لغو تحریم ها علیه ایران ندارند. موضوع لغو تحریم ها به عنوان یک اصل محوری برای جمهوری اسلامی تلقی می شود. هنوز مشخص نیست که آمریکایی ها در این موضوع تا کجا پیش خواهند رفت.
آیا به دنبال فضای مثبت هستید یا سعی می کنید با زمان همگام شوید؟
مهمترین اتفاق این دور از مذاکرات این بود که دو جلسه مذاکره در یک روز برگزار شد و آمریکایی ها میز مذاکره را ترک نکردند. در بهار 1404 مذاكرات كه پنج دور در مسقط و رم به طول انجاميد، ايران و آمريكا بيش از يك دور مذاكره نكردند و عموماً پس از پايان مذاكرات سه ساعته، مذاكرات را ترك كردند. اما این بار برای اولین بار دو بار مذاکرات انجام شد. تحلیلگران در این مورد دو نظر دارند. در نگاه اول نشان می دهد که ایران و آمریکا نقاط مشترکی پیدا کرده اند و در تلاش برای یافتن راه حل هستند. نگاه دیگر نیز حکایت از کوتاهی زمان دارد. زیرا چنین اخباری به موازات مذاکرات در حال انجام در ژنو منتشر می شود. ترامپ فردا در مورد ادامه مذاکرات با ایران تصمیم می گیرد یا ترامپ در جلسه توجیهی امنیتی روزانه در کاخ سفید ساعت 19:30 به وقت تهران شرکت خواهد کرد. محل برگزاری را نیز تحت تاثیر قرار داد.
اهمیت تصمیم گیری سیاسی
بخش قابل توجهی از تجربیات دیپلماتیک جهان نشان می دهد که رسیدن به توافق با حضور اراده سیاسی امکان پذیر است. در مورد ایران، توافق هسته ای برجام که در دولت دوم اوباما حاصل شد، نمونه بارز این اصل بود. زمانی که روند دیپلماتیک برقرار شد و به این نتیجه رسیدیم که اراده سیاسی در تهران و واشنگتن برای رسیدن به این نتیجه وجود دارد. این بار بحث اراده سیاسی دو طرف جالب است و این سوال پیش می آید که آیا تهران و واشنگتن می خواهند به توافق سیاسی برسند؟ زیرا وقتی این اراده وجود داشته باشد می توان درباره جزئیات فنی تصمیم گیری کرد. این مذاکرات در حالی به دور سوم رسید که شرایط تهران و واشنگتن با دورهای قبلی متفاوت بود.