بعدی- تا چند ماه پیش افزایش قیمت داروهای ضد سرطان ماهیانه بود اما الان هفتگی یا حتی روزانه است. داروسازان می گویند در صورت تمام شدن موجودی داروهای ضد سرطان ظرف یک هفته، خود را برای هفته آینده با افزایش چند درصدی قیمت آماده می کنند. این یک فرآیند کابوسآمیز برای بیماران سرطانی است و استرس ایجاد شده به سمی کشنده برای روند درمان آنها تبدیل میشود.
بر اساس گزارش فردا، در بسیاری از موارد، بیماران سرطانی نمی توانند داروهای خود را مصرف کنند و متاسفانه درمان را قطع می کنند. این پیشنهادی است که علی ولی پور متخصص سرطان به آن اشاره کرده است. این اظهارات در کنار اظهارات برخی کارشناسان انجمن انکولوژی آمده است که تاکید می کنند طبق دستورالعمل نباید از وضعیت بیماران سرطانی در رسانه ها صحبت کرد. اما تحقیقات میدانی در کلینیکهای خصوصی، بخشهای پذیرش بیمارستان و مصاحبه با خود بیماران و خانوادههایشان تصویری دقیق از روند درمان در پی افزایش 200 درصدی قیمت داروها و کمبود داروهای سرطان ارائه میدهد. تصاویری که گفته های انکولوژیست ها را تایید می کند.
اما سوال اساسی این است که چرا داروهای بیماران سرطانی اینقدر گران است و راه برون رفت از این بحران چیست؟
فاجعه در کلینیک های درمان سرطان
ساعت 12 ظهر همیشه شلوغ ترین ساعت یکی از کلینیک های شیمی درمانی یوسف آباد تهران بود. دکتر به مطب می آید و ابتدا روند شیمی درمانی بیماران را در یک اتاق خصوصی دنبال می کند و سپس سایر بیماران را ویزیت می کند. قبلاً در پاسخ به سؤالات بیماران در مورد پذیرش بیماران جدید، منشی مطب میگفت: «پزشک بیماران جدید را نمیپذیرد؛ تراکم بیمار آنقدر زیاد است که فرصت پذیرش بیماران جدید را نداریم.» اما امروز شرایط تغییر کرده است؛ بیماران جدید پذیرش میشوند و منشی مدام تلفنی است.
وقتی به خانم مرادی زنگ می زند صدایش به گوش می رسد: «دو نوبت شیمی درمانی حاضر نشدی». منشی وقتی علت را جویا شد، توضیح میدهد: میگوید میخواهم در بیمارستان دولتی مداوا شوم، البته گفتم از نظر هزینهها تفاوت چندانی ندارد، اما میگوید هزار تومان هم در این مورد برایش مهم است، «تعداد قابلتوجهی از بیماران درمان را رها کردهاند.» این گفته مصادف است با اظهارات سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس و اعتراض به مجلس شورای اسلامی. قیمت داروهای شیمیدرمانی در ماههای اخیر به یک میلیارد و 800 میلیون تومان رسیده است.
بیماران در پشت صحنه منتظر می مانند و هر یک داستان غم انگیزی برای گفتن دارند. غم انگیزترین حساب ها متعلق به کودکان و جوانان است. آنها در مورد محدودیت های غذایی و هزینه های درمان صحبت می کنند. پروانه 46 ساله به بیمار کنارش می گوید: هر وقت می آییم با شراره می آییم. شوهرش فروشنده تجهیزات تولید محتوا بود و در حال حاضر بیکار است.» بیمار دیگری میافزاید: «اگر تعرفههای ۲۵ درصدی ترامپ اجرایی شود، حتی اگر کار میکردیم، نمیتوانیم هزینه جلسات شیمیدرمانی را بپردازیم.
سینایی، پدر ارمیای 9 ساله این نگرانی را اینگونه توضیح می دهد: تعرفه های ترامپ در صورت اجرایی شدن مستقیماً شامل دارو نمی شود و بیشتر برای کالاهای صنعتی، قطعات خودرو و صادرات اعمال می شود و هدف از آن فشار اقتصادی به دولت است. با این حال، این تحلیل کمی خوش بینانه به نظر می رسد. آن طور که هادی احمدی، سخنگوی و عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران به انتخابتو گفت: مشکل اصلی محدودیت سیستم های حواله بانکی و نقل و انتقالات مالی به دلیل تحریم ها است؛ این موضوع مستقیماً بر عرضه دارو تأثیر گذاشته است.
با این حال، برای بیماران سرطانی، استرس ایجاد شده توسط این وضعیت، خود یک سم مهلک است. شاید در حال حاضر سکوت بهترین راه برای حفظ آرامش آنها باشد، اما در شرایط اقتصادی کنونی تصویر واقعیت خشن درمان سرطان چیزی کمتر از یک تراژدی نیست.
به غیر از جلسات شیمی درمانی؛ با قیمت بالای دارو چه کنیم؟
تراژدی جلسات شیمی درمانی در کلینیک های خصوصی ادامه دارد. قسمت دوم درمان با تهیه دارو ادامه خواهد یافت. این مشکلی است که بیشتر از این جلسات برای بیماران سرطانی هزینه دارد.
با وجود اینکه محمد هاشمی سخنگوی سازمان غذا و دارو گفت: بیش از 70 درصد از محصولات دارویی که در حال حاضر در حوزه شیمی درمانی استفاده می شود از نظر تعداد اقلام در کشور تولید می شود، اما بیماران سرطانی به قیمت تمام شده نمونه ایرانی داروهای آنها بیش از 50 میلیون تومان اشاره می کنند. هزینه ای است که قشر معدودی از جامعه می توانند از عهده آن برآیند بدون اینکه بر مخارج زندگی روزمره خود تأثیر بگذارند. جدای از این، بسیاری از بیماران هنوز مجبورند داروهای خارجی یا تک نسخه ای را برای ادامه درمان مصرف کنند. داروهایی که قیمت آنها از چند ده میلیون تومان تا 200 میلیون تومان در هر نوبت است، برای اکثر بیماران و خانواده هایشان به سختی تهیه می شود.
به نظر می رسد ترسناک است که داروهای تک نسخه ای برای این بیماران چه معنایی دارند. اینها داروهایی هستند که در فهرست دارویی کشور ثبت نشده اند و از این رو هیچ شرکتی مجاز به تولید یا واردات آن در سطح وسیع نیست. از سوی دیگر، به گفته حمید صوفی، مدیرعامل موسسه همیار اراک و از فعالان حوزه سرطان کودک: داروهای ارزان قیمتی نیز در بازار وجود دارد، اما از آنجایی که کیفیت لازم را ندارد، وضعیت بیماران بهتر نمی شود و ممکن است عوارضی هم داشته باشد. جدای از این، سخنگوی سازمان غذا و دارو نیز به این موضوع اذعان داشت: از نظر ارزش ریالی، بخش قابل توجهی از داروها همچنان وارداتی است و مربوط به داروهای نوآورانه است که قیمت آنها بالاتر است.
چگونه آشفتگی داروی سرطان را کشف کنیم؟
هزینه بالای داروها برای بیماران سرطانی نتیجه ترکیبی از بسیاری از عوامل پیچیده و ساختاری است. به گفته هادی احمدی، سخنگوی و عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران، ناکارآمدی سیستم بانکی در انتقال ارز به دلیل تحریم ها و تاخیر در تخصیص پول برای واردات مواد اولیه، زنجیره تامین دارویی را مختل کرده است. از سوی دیگر از بین رفتن ارز ترجیحی باعث شد حتی داروهای تولید داخل نیز تحت تاثیر نوسانات نرخ ارز آزاد قرار بگیرند. زیرا تنها 30 درصد هزینه تولید مربوط به مواد اولیه است و 70 درصد دیگر شامل هزینه های بسته بندی، حمل و نقل و سایر هزینه های جانبی محاسبه شده با نرخ ارز آزاد است.
این عوامل در کنار ضعف شرکتهای بیمه که نمیتوانند هزینههای داروهای سنگین را پوشش دهند، باعث شده است که پرداخت از جیب بیماران در برخی موارد بین 60 تا 70 درصد افزایش پیدا کند و باعث شود بیماران داروهایی را از دست بدهند یا روند درمان را متوقف کنند. به علاوه اینکه 150 تا 200 دارو حتی برای بیماران غیر سرطانی در بازار موجود نیست نشان از بحران گسترده دارویی در کشور دارد.
به گفته کارشناسان راه برون رفت از این بحران اقدامات هماهنگ و چند جانبه است. اولاً برای اینکه تولیدکنندگان بتوانند داروها را به موقع و با قیمت مناسب تهیه کنند، باید ارز کافی به موقع برای واردات مواد اولیه و داروهای وارداتی تخصیص داده شود و منابع مالی در اختیار داروخانه ها قرار گیرد.
دوم، بهبود پوشش بیمه ای و بازپرداخت هزینه توسط ارائه دهندگان بیمه می تواند فشار مالی بر بیماران را کاهش دهد و از مصرف کم دارو جلوگیری کند.
ثالثاً، مدیریت واردات و تولید داروهای داخلی و وارداتی به نحوی که اختلال در بازار را به حداقل برساند و تعویض داروها با مشورت پزشکان و داروسازان به طور ایمن می تواند از قطع درمان بیماران جلوگیری کند.
بنابراین تا زمانی که اصلاحات ساختاری در مدیریت پول، بیمه و تامین دارو صورت نگیرد، گرانی و کمیابی به ویژه برای بیماران سرطانی ادامه خواهد داشت و تبعات انسانی و اجتماعی آن روز به روز شدیدتر خواهد شد.
نقش بیمارستان دولتی در این زمینه
منوچهر احمدی متخصص رادیوآنکولوژی بیمارستان توحید سنندج در گفتگو با انتخابتو مقایسه درمان بیماران سرطانی در کلینیک های خصوصی و مراکز دولتی به طبقه بندی درمان در ایران اشاره دارد.
وی ادامه داد: نمی توان گفت بیماران به دلیل کمبود دارو در مراکز دولتی به جلسات درمانی نمی آیند؛ دارو کمیاب است، اما نه به این معنا، یک دوره زمانی است، مدتی نیست، سردرگمی است، سردرگمی است و دلیل آن کمبود اعتبار است، دارو به اندازه کافی وجود دارد که اگر بیمار به مراکز دولتی مراجعه می کرد مفید بود.
درمان سرطان طبقه بندی شده ۵ درصدی از بیماران می توانند هزینه گزاف درمان های جدید را بپذیرند
منوچهر احمدی به انتخابتو می گوید: اما الان درمان سرطان مثل خیلی چیزهای دیگر کاملاً طبقاتی شده است. میلیاردرهایی هستند که وضعیتشان مشخص است و ترجیح می دهند به جای ایران به کشورهای خارجی بروند. کسانی هم هستند که داروهای کمیاب و گران قیمت را در داخل کشور تهیه می کنند و درمان آنها انجام می شود. اما افراد دیگر هم اگر درمان را دنبال کنند و توقعشان بالا نباشد، درمان سطح استاندارد را دریافت خواهند کرد. بیماران می توانند از این درمان ها استفاده کنند.
تفاوت هزینه بین مراکز دولتی و کلینیک های خصوصی بسیار زیاد است
به گفته این رادیوآنکولوژیست، هزینه درمان بیماران سرطانی در کلینیک های خصوصی و مراکز دولتی نیز بسیار بالاست. وی در این خصوص میگوید: «من تمام وقت در بیمارستان کار میکنم و مطب بیرون ندارم، اما میدانم که هزینههای درمان در کلینیکهای خصوصی با توجه به تورم فوقالعاده کنونی بسیار بالاست، اما هزینه درمان و خدمات در مراکز دولتی در حد قابل قبولی است. بهویژه از نظر دارویی؛ «اگر دارو از داروخانه خریداری شود، یک معافیت در بیمارستان دولتی حدود 30 درصد است. 10 درصد.”
می توانید یک ماه برای رادیوتراپی صبر کنید
وضعیت بیمه در مراکز دولتی نیز در ذهن برخی افراد جای سوال دارد، اما به گفته احمدی: «بیمه سلامت قابل خرید است؛ هزینه سالیانه آن حدود 24 تا 25 میلیون تومان است و به همه ارائه می شود. درمان در انواع بیمه ها در مراکز دولتی انجام می شود. برخی فکر می کنند بیمه شدگان روستایی خدمات کمتری نسبت به بیمه شهرستان یا کارگر دریافت می کنند، اما همه بیمه ها در مراکز مختلف به حساب می آیند. کلینیک های خصوصی.”
وی می افزاید: به عنوان یک متخصص رادیوتراپی که هم رادیوتراپی و هم شیمی درمانی را انجام می دهم، می گویم در شرایط فعلی معمولا بیماران مدت زیادی منتظر شیمی درمانی نیستند، بخش ما 20 تخت دارد، اما از آنجایی که تنها یک دستگاه در رادیوتراپی فعال است، زمان انتظار برای نوبت دهی تقریباً یک ماه است، البته این مربوط به بیمارستان ما است و ممکن است در بیمارستان های دیگر متفاوت باشد.
در بخش رادیوتراپی خبری نیست که زیرمجموعه/تعرفه از این مشکلات جلوگیری می کند.
از سوی دیگر، از نظر وی، کلینیکهای خصوصی شرایط متفاوتی دارند: «معمولاً صف انتظار ندارند، زیرا به دلیل هزینههای بالا، تعداد مراجعهکنندگان کمتر است.» رادیوتراپی تنها بخشی است که هنوز پدیده «زیر میز» وارد آن نشده است و بیمار دقیقاً طبق تعرفههای دولتی بخش خصوصی درمان میشود، هرچند هنوز تأخیر وجود دارد.
قیمت داروهای سرطان در حال افزایش است
این متخصص رادیو انکولوژی در پایان با اشاره به استفاده از داروهای سرطان در فاصله بین جلسات شیمی درمانی و رادیوتراپی می گوید: وضعیت دارو واقعاً پیچیده است، متاسفانه اگر قیمت دارو نسبت به سایر محصولات کمتر افزایش نیافته است، قطعاً افزایش بیشتری پیدا کرده است، به خصوص برخی از داروهای خوراکی که بیماران باید از دو هفته تا یک ماه استفاده کنند، بسیار گران شده و قیمت آنها واقعاً بالاست.