در شرایطی که تار و پود اقتصاد جهانی با رشته های نامرئی اینترنت در هم آمیخته است، منطقی است که پیامدهای هرگونه اختلال و بی ثباتی در اینترنت فراتر از مرزهای جغرافیایی کشورها باشد.
گزارش مالی متا، مالک پلتفرم های اینستاگرام، واتس اپ و فیس بوک، برای سه ماهه اول سال 2026 به وضوح نشان می دهد که چگونه تصمیمات سیاسی و امنیتی در بخشی از جهان می تواند میلیاردها دلار از ارزش بازار یک غول فناوری را تبخیر کند. در این گزارش قصد داریم به پایان دورانی بپردازیم که شبکه های اجتماعی در سایه پدیده ای به نام قطعی اینترنت یا قطعی اینترنت دائما در حال رشد هستند.
گزارش مالی متا برای سه ماهه اول سال 2026: فراتر از اعداد
در آخرین روزهای فروردین ماه، شرکت متا آمار عملکرد سه ماهه اول سال 2026 خود را اعلام کرد.
اگرچه این آمار در نگاه اول قابل توجه است، و درآمد کل شرکت به مبلغ 56.31 میلیارد دلار که نشان دهنده رشد 33 درصدی نسبت به سال گذشته است، توجه زیادی را به خود جلب کرد. اما نشانه هایی از یک بحران عمیق در داخل کشور وجود داشت که سرمایه گذاران را به شدت نگران کرد.
تضاد بین درآمد و رشد کاربر
یکی از شاخصهای کلیدی که وال استریت برای ارزیابی سلامت شرکتهای فناوری در نظر میگیرد، استفاده روزانه از کاربران فعال (DAP) است. برای اولین بار در تاریخ متا (به عنوان مجموعه ای از برنامه ها) این سه ماهه شاهد کاهش قابل توجهی در این شاخص بود و تعداد کاربران فعال روزانه به 3.56 میلیارد نفر رسید. این رقم در مقایسه با سه ماهه چهارم سال 2025 با کاهش 5 درصدی همراه بود که البته نسبت به سال قبل 4 درصد افزایش داشت.
مدیران متا دو عامل اصلی را برای این کاهش ذکر کردند: قطعی گسترده اینترنت در ایران و محدودیت دسترسی به واتس اپ در روسیه.
این نشان می دهد که ثبات آمار جهانی یک شرکت چند ملیتی تا چه اندازه به ثبات زیرساخت اینترنت در بازارهای منطقه بستگی دارد. سود خالص 26.8 میلیارد دلاری متا در این دوره در واقع شامل سود مالیاتی یکباره 8 میلیارد دلاری ناشی از اجرای اصلاحات مالیاتی دولت ترامپ در مخارج تحقیق و توسعه بود. بدون این مزیت، سود واقعی شرکت بسیار کمتر از اینها خواهد بود. این تفاوت در کنار کاهش تعداد کاربران باعث شد سهام متا بین 7 تا 10 درصد در معاملات (پس از بسته شدن بازار) سقوط کند و تقریباً 170 میلیارد دلار از ارزش بازار شرکت را یک شبه از بین برد.
ایران و روسیه: دو سنگین وزن
تحلیل متا گزارش ها نشان می دهد که قطع اینترنت در ایران فقط یک نوسان ساده نیست و کاهش 5 درصدی کاربران فعال روزانه معادل از دست دادن تقریباً 190 میلیون کاربر فعال در سراسر جهان در سه ماه است. در حالی که همه این موضوع به ایران مربوط نمی شود، ترکیب آن با محدودیت های روسیه تاثیر مخربی بر آمار تجمعی پلتفرم های کالایی داشته است. این در حالی است که دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بین المللی از اواخر فوریه 2026 قطع شده است و این روند پس از گذشت بیش از دو ماه ادامه دارد.
سوزان لی، مدیر مالی متا یادآور شد که اگر مزاحمت های ایران و روسیه نبود، تعداد کاربران فعال روزانه افزایش می یافت و این نشان دهنده اهمیت استراتژیک کاربران خاورمیانه برای غول های سیلیکون ولی است.
تاثیر کاهش تعداد کاربران بر درآمد تبلیغاتی
قطع شدن اینترنت در یک کشور نه تنها منجر به کاهش تعداد کاربران می شود، بلکه چرخه درآمدزایی شرکت ها را مختل می کند. بر اساس گزارش متا، با شروع درگیری ها در خاورمیانه، هزینه های تبلیغاتی در این منطقه به میزان قابل توجهی کاهش یافت و عوارض آن در بازارهای اروپا و آمریکا نیز مشاهده شد.
|
منطقه جغرافیایی |
تأثیر بر رشد کاربران (سه ماهه اول 2026) |
علت اصلی اختلال |
پلتفرم های تحت تأثیر |
|
ایرانی |
کاهش شدید و ناگهانی |
اختلالات جهانی اینترنت و جنگ |
اینستاگرام، واتساپ، فیسبوک |
|
روسیه |
کاهش مداوم |
محدودیت های دولت در واتس اپ |
واتساپ |
|
خاورمیانه (سایر مناطق) |
کاهش تقاضای تبلیغات |
عدم اطمینان اقتصادی ناشی از تنش ها |
کل خانواده برنامه |
آیا این اولین بار است که قطعی اینترنت در وال استریت رخ می دهد؟
حالا این بحث مطرح می شود که کشوری که آمار جهانی یک شرکت بزرگ را جابجا می کند، سابقه قطعی اینترنت دارد؟ پاسخ مثبت است، اما باید بدانیم که مقیاس تأثیر در سال 2026 بی سابقه است.
- هند: رهبر جهانی در اختلالات دیجیتال
هند رکورد بیشترین قطعی اینترنت در جهان را برای سالها در اختیار دارد. هند در سال 2020 با 93 قطعی اینترنت مواجه شد و اقتصاد این کشور 2.8 میلیارد دلار ضرر کرد.
در ایالت جامو و کشمیر، اینترنت به مدت 213 روز قطع شد. این طولانی ترین وقفه ثبت شده در یک دموکراسی بود. اگرچه این اختلالات به دلیل جمعیت زیاد کاربران هند، منطقهای هستند، اما شرکتهایی مانند فیسبوک و واتساپ بارها در گزارشهای سالانه خود به «خطرات نظارتی و اختلالات دسترسی در هند» بهعنوان عامل نوسانی در رشد کاربران اشاره کردهاند.
- میانمار 2021: درآمد فیس بوک کاهش یافت
پس از کودتای نظامی میانمار در فوریه 2021، ارتش دسترسی به اینترنت و شبکه های اجتماعی را مسدود کرد. در حالی که این اقدام باعث زیان 2.8 میلیارد دلاری به اقتصاد میانمار شد، شرکت مخابراتی Telenor مجبور شد با زیان 783 میلیون دلاری از این بازار خارج شود.
فیس بوک، پلتفرم اصلی ارتباطات میانمار، بیش از 1.2 میلیون دلار درآمد روزانه از تبلیغات در آن کشور را از دست داد.
- روسیه 2022-2025: گران ترین سانسور تاریخ
با شروع جنگ روسیه و اوکراین در سال 2022، روسیه جامع ترین سیستم فیلترینگ و خاموشی اینترنت را علیه سیستم عامل های غربی اجرا کرد. تخمین زده می شود که هزینه اقتصادی این اقدامات برای روسیه در سال 2022 21.59 میلیارد دلار باشد. روسیه همچنان با ضرر 11.9 میلیارد دلاری در هزینه قطع اینترنت تا سال 2025 در رتبه اول جهان قرار دارد.
مسدود شدن دائمی اینستاگرام و فیس بوک در روسیه میلیون ها کاربر را از آمار رسمی متا حذف کرد، اما از آنجایی که این اتفاق به تدریج رخ داد، شوک ناگهانی مانند آنچه در گزارش سال 2026 دیدیم وجود نداشت.
|
سال |
کشور |
دلیل دقیق |
هزینه / تاثیر اقتصادی بر روی پلت فرم |
|
۲۰۱۸ |
سریلانکا |
شورش های خشونت آمیز |
خسارت 30 میلیون دلاری و کاهش فعالیت پلتفرم ها |
|
۲۰۱۹ |
عراق |
اعتراضات سیاسی |
خسارت 2.3 میلیارد دلاری |
|
۲۰۲۰ |
هند |
امتحانات و اعتراضات |
خسارت 2.8 میلیارد دلاری؛ دقیق ترین عدد |
|
۲۰۲۱ |
میانمار |
کودتا |
2.8 میلیارد دلار ضرر و خروج شرکت های بزرگ |
|
۲۰۲۲-۲۰۲۵ |
روسیه |
جنگ بین روسیه و اوکراین |
مجموع خسارت اقتصادی بیش از 35 میلیارد دلار |
چرا قطع اینترنت برای کالا کشنده است؟
برای یافتن پاسخ این سوال باید مدل درآمدی شرکت های بزرگ را بررسی کنیم. مدل کسب و کار متا بر اساس “اثر شبکه” است. این بدان معناست که ارزش پلتفرم به صورت تصاعدی با افزایش تعداد کاربران افزایش می یابد.
ابزار COST که توسط NetBlocks و Internet Society توسعه یافته است، نشان می دهد که قطع یک روزه اینترنت در یک کشور با اتصال بالا به طور متوسط 23.6 میلیون دلار به ازای هر 10 میلیون نفر هزینه دارد. بنابراین در کشوری مانند ایران که بیش از ۸۵ میلیون نفر جمعیت دارد و ضریب نفوذ اینترنت بالایی دارد، قطع کامل دسترسی میتواند روزانه صدها میلیون دلار به چرخه اقتصاد دیجیتال آسیب وارد کند.
نکته قابل توجه در آخرین گزارش متا این است که با وجود کاهش تعداد کاربران، هزینه های این شرکت افزایش چشمگیری داشته است. به طوری که برآورد مخارج سرمایه ای متا به 125 تا 145 میلیارد دلار افزایش یافت. این به دلیل سرمایه گذاری سنگین در زیرساخت های هوش مصنوعی برای جبران کاهش دقت در تبلیغات (به دلیل تغییرات حریم خصوصی اپل و کاهش داده های کاربران در مناطق سانسور شده) است.
به عبارت دیگر، در حال حاضر و همانطور که اوضاع پیش می آید، متا باید برای هر دلار درآمد بیشتر بپردازد. زیرا در مناطقی مانند ایران دسترسی کاربران به ترافیک ارگانیک قطع می شود.
ظهور اینترنت پراکنده و تهدید مدل جهانی
قطعی های مکرر در ایران، روسیه و هند جهان را به سمت «اسپلیننت» سوق می دهد. در این مدل اینترنت دیگر یک شبکه جهانی واحد نیست، بلکه مجموعه ای از شبکه های ملی تحت کنترل دولت هاست (مانند شبکه ملی اطلاعات در ایران). این یک کابوس برای متا است زیرا کل زیرساخت آن حول جریان آزاد داده طراحی شده است.
|
مکانیزم فیلتر/برش |
تاثیر فنی بر کاربرد |
تاثیر اقتصادی بر کالا |
|
مسدود کردن IP/URL |
عدم امکان اتصال مستقیم |
کاهش ناگهانی کاربران فعال روزانه (DAP) |
|
کند کردن |
بارگیری نشدن فیلم ها و ریل ها |
کاهش زمان ماندگاری کاربر و افت بازدید از آگهی |
|
ربودن DNS |
هدایت کاربران به صفحات جعلی |
تخریب اعتماد کاربران و برند شرکت |
|
قطع کامل |
از دست دادن کامل دسترسی دیجیتال |
توقف کامل درآمد تبلیغات منطقه ای |
ابعاد انسانی فراتر از وال استریت
اگرچه در این گزارش به بعد مالی پرداخته شده است، اما نباید فراموش کرد که با کاهش تعداد کاربران فعال روزانه در شبکه های اجتماعی، دسترسی افراد به اطلاعات، آموزش، سلامت و معیشت قطع می شود. گزارش های دیده بان حقوق بشر در هند نشان می دهد که قطع اینترنت بیشترین آسیب را به جوامع فقیر و حاشیه نشینی وارد کرده است که برای دریافت جیره غذایی و خدمات بانکی به سیستم های بیومتریک آنلاین وابسته هستند و هزاران کسب و کار کوچک فعال در بستر اینستاگرام در ایران در معرض خطر ورشکستگی قرار دارند.
بر اساس گزارش های بین المللی، بیش از 798 میلیون نفر در سراسر جهان در سال 2025 تحت تاثیر قطعی عمدی اینترنت قرار خواهند گرفت و این وضعیت علاوه بر بحران دسترسی به اطلاعات، شرکت های فناوری را نیز با مشکل بزرگی مواجه کرده است.
چشم انداز آینده
گزارش مالی متا برای سه ماهه اول سال 2026 زنگ خطری بود که نشان می داد حتی بزرگترین شرکت های جهان نیز از «سیاست های مسدودکننده» مصون نیستند. کاهش ارزش سهام کالایی واکنشی بود به این واقعیت تلخ که مدل رشد سنتی شبکههای اجتماعی به سقف خود رسیده و عوامل ژئوپلیتیکی اکنون این حرکت را ترمز میکنند.
در نتیجه، انتظار میرود که شرکتهای فناوری بزرگ در آینده نزدیک یا دور به دنبال پیگیریهای زیر باشند:
- تنوع زیرساخت ها: با هدف کاهش وابستگی به اینترنت رایگان جهانی از طریق فناوری هایی مانند اینترنت ماهواره ای یا سرورهای توزیع شده.
- روی هوش مصنوعی سرمایه گذاری کنید: با تبلیغات هدفمند با استفاده از مدل های زبان بزرگ، حتی با کاربران کمتر، درآمد بیشتری کسب کنید
- پذیرش واقعیت جدید: آماده شوید تا مناطق احتمالی جهان (مانند روسیه و شاید ایران) را از برنامه رشد خود حذف کنید تا از کاهش ارزش کلی شرکت به دلیل نوسانات احتمالی جلوگیری کنید.
در نتیجه می توان نتیجه گرفت که اگر قیمت سهام متا به دلیل قطع اینترنت در ایران کاهش یابد، بین «کلیک» یک کاربر در تهران و «دلار» یک سرمایه گذار در نیویورک پیوندی ناگسستنی وجود دارد. این معنای واقعی دهکده جهانی است. اکنون روستایی با دیوارهای بلند است.