نقد فیلم جشنواره فجر با بازی رضا عطاران: زندگی مذهبی ها را تحریف کردید

به گزارش انتخابتو، روزنامه جوان نوشت: متأسفانه آنچه در فیلم دیده می شود، اولاً این است که نشانه اصلی فیلم، رفتار جزمی و افراطی یک زوج مذهبی با اطرافیان و زندگی زناشویی شان است. دوم اینکه مقصر افتادن در دام نفاق و بیماری های روانی، سبک زندگی مذهبی دو شخصیت اصلی فیلم به خصوص پدر خانواده است! در واقع برخلاف تکذیب های کودکانه کارگردان فیلم اول این اثر، نه تنها ریا و دروغ، بلکه منشأ بیماری روانی شخصیت مجتبی (با بازی رضا عطاران) چیزی جز اندیشه های مذهبی و وجود برخی موانع شرعی نبود که او را از خوش گذرانی و به اصطلاح عشق و بازی در نماد مردم خوب گذشته باز می داشت. به عبارت دیگر دلیل اینکه شخصیت اصلی فیلم که از گذشته با او بوده، نمی تواند به آرزوهایش برسد و شکست می خورد، تنها به دستورات و محدودیت های شرعی است! نکته مهم دیگر این اثر، لزوم محدودیت سنی در اکران عمومی است، ضمن اینکه محتوای فیلم نه تنها مخاطب را گمراه می کند، بلکه موضوعاتی به نام 18+ را نیز مطرح می کند.

فیلم سینمایی «خواب» به کارگردانی مانی مقدم، نویسندگی پژمان تیمورتاش و تهیه کنندگی امیرحسین حیدری اولین ساخته بلند سینمایی این کارگردان است که در نهمین روز از جشنواره فیلم فجر اکران رسانه ها شد. داستان این فیلم حول محور زندگی مردی به نام «مجتبی» (با بازی رضا عطاران) می باشد. او مردی است که به دلیل شکست های گذشته و برخی محدودیت های شرعی از نوعی اختلال روانی رنج می برد و هم در زندگی زناشویی و هم در زندگی واقعی خود با مشکلاتی دست و پنجه نرم می کند. در واقع این فیلم با تمرکز بر تجربیات و رویاهای درونی شخصیت اصلی، سعی دارد جنبه های انسانی، اجتماعی و روانی زندگی او را با طنز و البته نمادین به تصویر بکشد.

اختلال شخصیت
مجتبی مردی میانسال است که از اختلال خواب رنج می برد، با رویاهای همیشگی و عجیبی روبرو می شود و در خواب با زنی آشنا می شود که زندگی واقعی او را تغییر می دهد. وضعیت روانی او بین واقعیت و خیال در نوسان است. این رویاها در واقع بازتابی از دغدغه ها، خواسته ها و درگیری های درونی اوست که از گذشته تا به امروز ادامه داشته است. در واقع شخصیت مجتبی رویاهای ناکام خود را می بیند و کمبودهایش در خواب به سراغش می آید.
فیلمنامه این اثر دارای لایه‌های فرامتنی است که وقتی مخاطب آن‌ها را در کنار اتفاقات فیلم قرار می‌دهد به این نتیجه می‌رسد که تفکرات مذهبی باعث روان‌پریشی و دوگانگی شخصیت اصلی می‌شود.
در این فیلم صحنه های مربوط به دعا و نیایش و اجرای برخی از مناسک و مراسم مذهبی نه تنها فاقد عمق و احترام لازم است، بلکه شبهه تمسخر را نیز به وجود می آورد چرا که این موضوعات به شکلی ناپسند و بی احترامی مطرح می شود و حتی باعث تحقیر این مفاهیم می شود. در این فیلم از مداحی ها و چارچوب خانواده های مذهبی در برخی لحظات به عنوان منبع طنز استفاده می شود.

تاریک کردن فضای مذهبی
کارگردان در این اثر فقدان رابطه زناشویی مجتبی و همسرش و به اصطلاح سرد مزاج او را در نتیجه نگرش و فضای مذهبی خانواده نشان می دهد که نه تنها دروغی بزرگ بلکه ظلمی مضاعف به این قشر است. در واقع تصویری که فیلم «خواب» با عنوان مفهوم خانواده مذهبی سعی در نشان دادن آن دارد تا حد زیادی مجازی است و برخی کلیشه های سیاه چهره به کرات توسط برخی رسانه ها و حرکت های خاص در عرصه رسانه بیان می شود!
البته سوالاتی که از مانی مقدم کارگردان فیلم در نشست خبری این فیلم پرسیده شد نیز به همین موضوعات مربوط می شد. به عنوان مثال مقدم در پاسخ به اینکه ایده این کار چگونه شکل گرفت، توضیح داد که فیلم «خواب» نوعی تجربه شخصی است. کارگردان فیلم «خواب» می‌گوید: «حالا که صحبت از خواب شد، واقعاً برایم اتفاق عجیبی افتاد. من همیشه این خواب تکراری را می‌دیدم – فکر می‌کنم همه دوستانم داشتند – و مضطرب بودم. دقیقاً همان مضمون بود؛ داشتم یک نفر را می‌دیدم و صبح که از خواب بیدار شدم، برای اطرافیانم بدبخت شدم؛ بارها و بارها!
یا مثلاً در جایی دیگر درباره پیام فیلم که سبک زندگی مذهبی را عامل مشکلات معرفی می کند، چنین می گوید: «من با مذهبی ها مشکلی ندارم و نمی خواهم رادیکالیسم ایجاد کنم، این برداشت فقط یکی از لایه های احتمالی است و من قصد چنین قضاوتی را نداشتم، مشکل این شخصیت با جامعه است، با این دوگانگی، دوگانگی و دوگانگی به شدت وجود دارد، با محدودیت ها.
البته آنچه که مخاطب با دیدن این فیلم به دست می آورد اصلا با ادعای کارگردان سازگار نیست، یعنی نمی توان شخصیت های اصلی فیلم را با سبک زندگی خاصی در قالب خاصی نشان داد، اما در مقام پاسخگویی به دلیل این برچسب زدن، به سادگی باید گفت که من با مذهبی ها مشکلی ندارم!
فیلم «خواب» بیش از آنکه یک فیلم شناختی و فلسفی (به گفته کارگردان) باشد، ایده و موضوعی زیبا و جذاب است که اگر بدون تعصب و بدون برچسب زدن به گروه یا طیف خاصی پرداخته می شد، می توانست موفق باشد، اما متاسفانه این موضوع در فیلم گم شده است. پایان مانند کارهای اصغر فرهادی باز است و تماشاگران کاملا معلق و سردرگم سالن را ترک می کنند.

21302