در ابتدای خیابان امیر کبیر و خیابان ایران، بنای قدیمی بسیار زیبای ثبت شده در فهرست آثار ملی همچنان نفس می کشد و هر از چند گاهی علاقه مندان به معماری دوره قاجار را به دیدن این نقطه از تهران می کشاند. اما این خانه اهمیت دیگری هم دارد و آن اینکه صاحب آن یک شخصیت بزرگ تاریخی است. گروهان میرزا حسین خان معروف به امین الضرب; تاجر، کارآفرین، مشروطه خواه و کسی که اولین کارخانه برق را به تهرانی ها داد.
خرید نیروگاه توسط امین الضرب در سال 1284 در سفر امین الضرب به روسیه به همراه مظفرالدین شاه صورت گرفت. داستان از این قرار است که یک روز در حالی که در خیابان راه می رفت، چشمش به نیروگاهی افتاد و با خود فکر کرد که چگونه می تواند شب را به روز تبدیل کند.
نگهبان کارخانه با کنایه به او گفت: می خواهی بخری؟ امین الضرب پاسخ داد: اگر ارزان عرضه کنند، می خرم. کارخانه دار که از ماجرا باخبر شده، قیمت 500 هزار تومانی را به او پیشنهاد می کند. قراردادی نوشته می شود و پولی به امین الضرب واریز می شود و او صاحب کارخانه برق می شود. بدین ترتیب برق برای اولین بار توسط حاج حسین آقا امین الضرب اصفهانی وارد ایران شد و برای تهران کارخانه برق ساخته شد و خیابان های لاله زار، سعدی، شاه آباد و چراغبراق را روشن کرد.
جعفر سیتی در کتاب «تهران قدیم»، نیروگاه امین الضرب را یکی از «عجایب» می داند که سال ها مردم شهر را شگفت زده و تماشا کرده است. یعنی «همان مردمی که هر روز غروب به تماشای آن می رفتند و مدت ها متحیر می شدند و «لهول» می گفتند.
قحطی بزرگ؛ نجات بزرگ
محمدحسین امین الضرب در سن 16 سالگی از طریق پدرش میرزا حسن خان رئیس ضرابخانه کاخ قاجار وارد عرصه تجارت شد و بدین ترتیب مهارت های فراوانی به دست آورد و اقدامات بزرگی انجام داد. احداث اولین کارخانه برق در تهران و نورپردازی خانه های مردم تهران، تأسیس کارخانه چینی سازی تهران، احداث کاروانسرای حسن آباد در میانه تهران و قم و پیشنهاد تأسیس اولین بانک تنها بخشی از خدمات این بازرگان در اواسط دوره قاجار بود.
یکی از بزرگترین آثار این مرد بزرگ در قحطی سال 1288 به تصویر کشیده شد. چنانکه شهر جعفر می گوید: در آن روزگار خشکسالی بر شهرها حاکم بود. کشاورزان متحمل خسارات زیادی شدند و گندم به طلا تبدیل شد. در هفت پستو اگر لقمه ای نان یا خوراکی در دست داشت از ترس دزدیده شدن آن را پنهانی به دهان می برد.
میرزا حسین خان امین الضرب در شرایطی که ثروتمندان و درباریان و منصوبان آنها کک نیش نمی زدند و طبق معمول با شکم پر این وضعیت را نظاره می کردند، میرزا حسین خان امین الضرب از ثروت خود در راه مردم استفاده کرد. او به سرعت با کشاورزان مازندرانی توافق کرد و مقدار زیادی گندم از آنها خرید و این بار دو برابر قیمت داد تا زودتر به تهران برسد و با رسیدن محموله گندم، مردم تهران را از گرسنگی و مرگ حتمی نجات دهد.
منبع: همشهری