انتخابتو، توجه به زمان مصرف داروها و رعایت دوز صحیح یکی از ارکان اصلی در درمان بیماری ها و تامین سلامت بیمار است. داروها موادی هستند که با مکانیسم های خاصی در بدن تداخل دارند و برای داشتن اثر درمانی مطلوب باید حضور آنها در خون در حد معینی باشد و رعایت نکردن این اصول می تواند روند درمان را مختل کرده و حتی گاهی عوارض جبران ناپذیر، ناخواسته و خطرناکی را به دنبال داشته باشد.
یکی از مهمترین دلایلی که برای زمان مصرف دارو مهم است ثابت ماندن سطح آن در خون است. بسیاری از داروها به ویژه آنتی بیوتیک ها باید در فواصل زمانی مشخص و منظم مصرف شوند تا غلظت آنها در بدن همیشه بالاتر از آستانه موثر باقی بماند. اگر بیمار دارو را زودتر یا دیرتر از مدت مقرر مصرف کند، غلظت دارو در خون کاهش می یابد و باکتری ها یا عوامل بیماری زا فرصت تکثیر و حتی مقاوم شدن به دارو را خواهند داشت.
دوز مناسب دارو که با توجه به شرایط بیمار، سن، وزن و شدت بیماری توسط پزشک متخصص تعیین می شود، نقش اساسی در موفقیت درمان دارد. مصرف دوز کمتر از مقدار تجویز شده معمولاً منجر به درمان بی اثر و عود بیماری می شود، در حالی که مصرف دوز بالاتر از حد مجاز می تواند باعث مسمومیت دارویی و آسیب جدی به اندام های حیاتی مانند کبد و کلیه شود، بنابراین خود درمانی و تغییر دوز دارو به تنهایی کار بسیار خطرناکی است.
تاثیر زمان و نحوه تجویز دارو بر اثربخشی درمان / داروهای حاوی کورتون چه زمانی مصرف شود؟
سید محمدرضا طباطبایی، متخصص داروسازی بالینی وی در گفت و گو با خبرنگار ایمنا اظهار داشت: زمان و نحوه مصرف دارو نقش بسیار مهمی در اثربخشی درمان دارد و می تواند تفاوت بین درمان موفق و ناموفق را ایجاد کند.
وی با بیان اینکه دلیل این اهمیت تاثیر آن بر چرخه طبیعی بدن و متابولیسم داروها است، افزود: در صورت عدم مصرف دارو در زمان مناسب، ممکن است اثر درمانی آن کاهش یابد یا عوارض جانبی بیشتری ایجاد شود. به عنوان مثال، بهتر است کورتون ها مانند پردنیزولون را صبح و بعد از صبحانه مصرف کنید.
این کارشناس داروسازی بالینی با بیان اینکه مصرف کورتون در شب یا بدون غذا ممکن است مشکلاتی مانند اختلال خواب یا سوزش معده را به همراه داشته باشد و اثر مطلوب دارو را کاهش دهد، تصریح کرد: داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPI) مانند پانتوپرازول و امپرازول که برای درمان مشکلات گوارشی مانند صبحانه و نیم ساعت قبل از رفلاکس معده تجویز می شوند.
چه زمانی باید داروهای اعصاب و روان مصرف شود؟ / بهترین زمان مصرف قرص های سرفه و خواب آور
طباطبایی با بیان اینکه این زمان بندی باعث می شود دارو به بهترین شکل عمل کند و اسید معده کنترل شود، ادامه داد: بهتر است داروهای اعصاب و روان با اثرات خواب مانند نورتریپتیلین، آمی تریپتیلین، ایمی پرامین، کیتاپین، الانزاپین در شب مصرف شود.
وی با بیان اینکه دلیل این توصیه خواب آور بودن این داروها است، گفت: در صورت مصرف این داروها در صبح یا بعد از ظهر ممکن است باعث خواب آلودگی و کاهش تمرکز در طول روز شود و مصرف صحیح این داروها در زمان مناسب نه تنها عوارض جانبی را کاهش می دهد بلکه کیفیت خواب و آرامش بیمار را افزایش می دهد.
این متخصص فارماکولوژی بالینی با اشاره به اینکه داروهای ضد سرفه و داروهای خواب آور مانند دیفن هیدرامین و برخی شربت های خلط آور در صورت عدم استفاده صحیح می توانند خطرات قابل توجهی را به همراه داشته باشند، خاطرنشان کرد: به عنوان مثال در افراد مسن اثر خواب دیفن هیدرامین می تواند احتمال افتادن و شکستگی را افزایش دهد.
زمان مصرف دارو با غذا نیز مستقیماً بر جذب و اثربخشی دارو تأثیر می گذارد. برخی از داروها باید با معده خالی مصرف شوند تا سریع جذب شوند، در حالی که برخی دیگر باید با غذا مصرف شوند تا از آسیب معده جلوگیری شود یا جذب آن افزایش یابد. رعایت این دستورالعمل ها باعث می شود که دارو به درستی در بدن متابولیزه شود و بدون ایجاد عوارض گوارشی، اثر خود را به خوبی اعمال کند.
توجه به مدت زمان و مقدار مصرف دارو علاوه بر اثربخشی در کاهش عوارض جانبی نیز موثر است. ریتم های شبانه روزی در بدن انسان وجود دارد که بر عملکرد اندام ها و آنزیم ها تأثیر می گذارد و مصرف برخی داروها در ساعات خاصی از روز مانند صبح یا شب می تواند اثر درمانی را به حداکثر برساند و عوارض جانبی را به حداقل برساند و مثلاً مصرف برخی از داروهای فشار خون در شب ممکن است اثر محافظتی بهتری در برابر سکته داشته باشد.
به طور کلی، همکاری بیمار و رعایت دقیق دستورات پزشک و داروساز، کلید طلایی درمان است و بیمار باید بداند که داروها نه تنها درمانی هستند، بلکه در صورت استفاده نادرست می توانند سلامتی را نیز تهدید کنند. بررسی بروشور دارو، پرسیدن سوال از پزشک و رعایت برنامه مصرف نشان می دهد که بیمار مسئول سلامتی خود است و چرخه بیماری سریعتر قطع می شود.