موج اخراج در مشاغل مختلف این روزها به بالاترین حد خود رسیده است. به نظر می رسد این موضوع در سال جدید نیز ادامه داشته باشد و در ماه های آینده با بیکار شدن افراد بیشتری مواجه خواهیم شد.
این در حالی است که به گزارش شرق، هنوز آمار مشخصی از تعداد اخراج ها و اخراج ها در اوج جنگ و قطعی اینترنت در دست نیست. از مهمانداران هواپیما گرفته تا روزنامه نگاران، از کتابفروشان تا مهندسان شاغل در شرکت های فناوری، همگی اکنون در خانه مانده اند.
مدیران منابع انسانی شرکت ها و گروه های مختلف به زیان های مالی اشاره می کنند که چاره ای جز کاهش نیروی انسانی برای بقا برای آنها باقی نگذاشته است. در حالی که بسیاری از این نیروهای متخصص اعلام میکنند با وجود اخراج، عیدی یا حقوق خود را به طور کامل پرداخت نکردهاند، کارشناسان حوزه کاری نگران هستند که نهاد تامین اجتماعی پرداخت بیمه بیکاری و سامانه حوزه کار پیگیری پروندههای شکایات به دلیل کثرت درخواستها نتوانند تمامی درخواستها را پیگیری کنند.
فرودگاهی باقی نمانده که بتوانیم مهماندار باشیم.
یکی از اولین مشاغلی که در اولین ساعات جنگ تعطیل شد، هوانوردی بود. «سهیلا» مهماندار جوان پروازهای داخلی از 18 اسفند می گوید؛ دقایقی بعد از حمله آمریکا و اسرائیل به خاک ایران پیامی مبنی بر توقف تمام پروازهای داخلی و خارجی دریافت کرد: اتفاقاً آن روز پرواز داشتیم و قبل از خروج از خانه همکارم تماس گرفت و گفت که به همه پیام دادهاند که پروازهای سراسر کشور متوقف شده است. قرارداد یک ساله در سال 2015 به پایان می رسید. ما تا ماه مارس به سر کار برگردیم حقوق نخواهیم داشت.
با این حال، حتی اگر جنگ تمام شود، مشخص نیست چه زمانی به سر کار برمی گردیم. ما بعد از 40 روز از جنگ 12 روزه با محدودیت زمانی به سر کار برگشتیم، این بار تخریب در فرودگاه های کشور بسیار بیشتر بود. برخی از فرودگاه ها دیگر حتی بخش ترمینال ندارند و نمی دانیم که عملیاتی می شوند یا خیر.
وی ادامه می دهد: از طرفی بسیاری از هواپیماهای شرکت ما در این مدت آسیب دیدند و نمی دانیم در آینده چه اتفاقی می افتد و همکارانم نگران هستند که بعد از پایان جنگ هواپیمای دیگری باقی نماند و این موضوع بر کل زندگی ما سایه بیندازد.
وی همچنین افزود: بسیاری از همکارانش تنها 60 درصد از حقوق بهمن ماه را دریافت کرده اند و به دلیل توقف کار در اوایل اسفند ماه حقوق اسفند ماه به آنها پرداخت نشده است. یکی از دلایل این امر این بود که خطوط هوایی مجبور بودند پول بلیت هایی را که فروخته بودند به مردم بازپرداخت کنند و حقوق سربازان از طریق فروش بلیت تامین می شد.
ما خبرنگاران را بدون پرداخت عیدی اخراج کردند
جنگ و شرایط بحرانی در هر مورد اهمیت رسانه ها را دو چندان می کند، اما اغلب شرایط اقتصادی این وضعیت را پیچیده تر می کند. بنابراین اولین آسیب به رسانه های خصوصی کشور وارد می شود که منجر به سازگاری خبرنگاران می شود.
«صالح» از جمله خبرنگارانی است که پس از سال ها فعالیت در عرصه رسانه، به دلیل تعدیل هایی که پس از شروع جنگ انجام شده، بیش از یک ماه است که بیکار شده است. خبرنگارانی که در جنگ قبلی زیر بمب و موشک در تحریریه ظاهر شدند، اکنون بدون حقوق ریالی و تعطیلات بیکار هستند.
از طرفی چون شرایط جنگی است نمی توانم شغلی پیدا کنم و نمی دانم چگونه امرار معاش کنم. متأسفانه حتی برخورد خوبی با ما نداشتند، یعنی بدون پرداخت حق الزحمه به من سرزنش کردند و دستم به جایی بند نبود. طبق شنیده های من از همکارانم حدود 50 درصد رسانه های ما بیکار شده اند، برخی از صفحات روزنامه دیگر منتشر نمی شود و صفحات دیگری که بیش از یک خبرنگار دارند توسط یک نفر اداره می شود. در این مدت رزومه خود را به چند رسانه ارسال کردم، اما اکثر آنها در حال کاهش هستند و نمی دانم باید چه کار کنم.»
کتابفروشی را خراب کردند، من بیکار بودم
او تا یک ماه پیش فروشنده کتابفروشی بزرگ یکی از محله های جنوب شرق تهران بود که موج انفجار در روزهای اول جنگ، کسب و کارش را نابود کرد. او روز انفجار با کف و دیوارهای فروریخته کتابفروشی «مهدی» مواجه شد که دیگر قابل تعمیر نبود و همین امر باعث بیکاری او شد: «موج انفجار دیوار را خراب کرد، تمام قفسه ها، دیوار و در فرو ریخت، موشک نزدیک ما اصابت کرد و به همین دلیل خسارت آن روز برای ما بسیار خوب بود. بیکار از روزهای اول جنگ».
حتی بخش آنلاین فروشگاهی که من و همکار دیگرم اداره میکردیم از روز اول جنگ به دلیل قطعی اینترنت متوقف شد. خلاصه درآمدم کاملا قطع شد. با اینکه قراردادم تا آخر اسفند بود و در سال جدید باید دوباره قرارداد میبستیم، حتی برای خرید تعطیلات از مدیر فروشگاه رفتیم که گفت پول نداره و منم همین رو باختم. در این مدت من در بسیاری از جاها برای کار درخواست دادم، اما واقعیت این است که همه در حال تطبیق و اخراج کارکنان هستند و هیچکس کارمند نمی خواهد.
بیش از 50 نفر بیکار شدند
قطع شدن اینترنت و حملات به زیرساخت ها شرکت های فناوری را نابود کرده است. “جعفر” دانشمند داده و تحلیلگر داده در یکی از این شرکت ها است که مانند بسیاری دیگر شغل خود را از دست داد. یعنی بیش از 50 نفر بیکار هستند. حقوق بهمن و عیدی من به طور کامل پرداخت شده است اما می دانم برخی از همکارانم هنوز حقوق بهمن خود را دریافت نکرده اند.
در حال حاضر فقط به کار در رانندگی تاکسی اینترنتی فکر می کنم. این روزها به خاطر اجاره بها و بدهی هایی که هر ماه باید پرداخت شود، ذهنم خیلی شلوغ است. ماهیانه 23 میلیون تومان قسط دارم و بعد از پایان جنگ باید کار پیدا کنم. “من گمان می کنم که شرکت به برخی از ما بگوید که به سر کار خود برگردید، اما به عنوان مثال با همان حقوق سال گذشته که می دانم اکثر ما قبول خواهیم کرد زیرا اصلاً مشخص نیست که وضعیت بدتر شود یا خیر.”
شرکت های تولید محتوا تعطیل شدند
شرکتهای تولید محتوا یکی دیگر از بخشهایی هستند که از قطعی بزرگ اینترنت و وقوع جنگ آسیب دیدهاند. کارشناس تولید محتوا «نیلوفر» یکی از این شرکتهاست، مجموعه اسفند نهم تعطیل شد و اسفند و بایرام انتظار دارند که بدون دریافت دستمزد، شاید بعد از پایان جنگ، سر کار برگردند: «قرارداد ثابتی ندارم که عیدی بدهم، اما پارسال عیدی به من دادند و الان کار کاملا تعطیل شده است. این وضعیت باعث شد افراد متخصص در تولید محتوای نوشتاری و تصویری و حتی وبلاگ نویسانی که با شرکت ما کار می کنند بیکار شوند.
چرا شرکت ها کاهش می دهند؟
سال گذشته یکی از بدترین سال ها برای اکثر مشاغل بود. سه برابر قطعی اینترنت در سراسر کشور، فشار اقتصادی را دو برابر می کند. بسیاری از مردم شغل خود را از دست داده اند و شرکت های بزرگ چاره ای جز سازگاری برای بقا ندارند.
«مهسا» یکی از مدیران منابع انسانی یکی از بزرگترین شرکت های مواد غذایی کشور است. وی با بیان اینکه مخالف تعدیل نیروها بودم اما فرصت مذاکره نداشتم، میگوید: «نمونه آن پایان همکاری با نیروی جوان بود، روزهای اول جنگ یکی از انبارهای ما در جنوب شهر تخریب شد و ساختمانی برای کار نیروها باقی نمانده بود.
فردای آن روز که خبر برکناری اش پیدا شد برای پیگیری امور بیمه اش با او ملاقات کردم و مدام می گفت حق من نیست که در آستانه تعطیلات و وسط جنگ بیکار باشم. واقعا نمیدونستم چی بگم اما تلاش من برای جلوگیری از مقررات به جایی نرسید.»
از سوی دیگر، مدیر منابع انسانی یکی از شرکت های تاکسیرانی آنلاین به این نکته اشاره می کند که این روزها اقدامات کمی برای جلوگیری از اخراج کارکنان صورت می گیرد. او در مورد استارتاپ هایی صحبت می کند که سال گذشته سه بار سقوط کردند. قطعی اینترنت و جنگ 12 روزه، قطعی اینترنت در ژانویه و قطعی مجدد اینترنت و جنگ فعلی.
وی با اشاره به مشکلات دیگری که این گروه را به سمت اخراج می برد، می گوید: اگرچه در روزهایی که اینترنت قطع است، مردم می توانند از وب سایت و نرم افزارهای داخلی استفاده کنند، اما دلیل این سرویس این است که تنها پنج درصد از کار ما با اینترنت ملی انجام می شود که باعث ضرر مالی و همچنین بیکاری بسیاری از افراد می شود و در این صورت فرصت پشتیبانی و بسیاری از خدمات فنی از بین می رود.
از سوی دیگر تمامی پروژه های جدید ما که نیازمند اشتغال بودند از بین رفت و با ضرر مالی هنگفتی مواجه شدیم. با این حال، چون ما یک اسپانسر اصلی داریم، تاکنون توانسته ایم از اخراج پرهیز کنیم. اگرچه میدانیم بسیاری از شرکتهای تولید محتوا و گردشگری که قبلاً با آنها کار میکردیم کار خود را متوقف کردهاند، اما این امر باعث انقباض جدی میشود. البته این موضوع از منظر دیگری در کار ما تاثیر خواهد داشت.
موج بیکاری و عدم حمایت از تامین اجتماعی
موج اخراج ها در مشاغل مختلف رو به افزایش است و این معضل مراجعات به سازمان تامین اجتماعی برای دریافت بیمه بیکاری یا ارجاع به سامانه کار برای ثبت شکایات در حوزه کاری را افزایش می دهد. موضوعی که به نظر می رسد با توجه به شرایط فعلی، مشکلات زیادی را برای مردم به همراه دارد.
مریم زنده دل وکیل دادگستری و مشاور روابط کار در این باره توضیح می دهد: «در حال حاضر آماری از تعداد اخراج ها وجود ندارد، اما جنگ به یکی از عوامل اصلی اخراج گسترده در کشور تبدیل شده است. از سوی دیگر، قطع اینترنت دومین عاملی است که برخی دیگر از کسب و کارها را متوقف می کند. مثلاً وقتی بستری برای بازاریابی وجود ندارد، حتی برای نیروهای بزرگ و شناخته شده، طبیعی است که برای شرکت های بزرگ و شناخته شده، آن را تنظیم کنیم. قبلا در بسیاری از شرکت ها اتفاق افتاده است.
اکنون با کارگاه هایی مواجه هستیم که به دلیل جنگ نمی توانند به فعالیت خود ادامه دهند و در این صورت کارگران می توانند برای بیمه بیکاری اقدام کنند. وضعیت دیگر این است که محل کار آسیبی نمی بیند، اما کاهش وجود دارد و فرد باید برای گرفتن حق خود به قانون کار مراجعه کند. یعنی در صورت وجود قرارداد، کارگر را نمی توان در مدت قرارداد اخراج کرد مگر اینکه امکان تخریب محل کار و ادامه کار وجود داشته باشد.
اما متأسفانه حمایت نیروهای دولتی در بخش خصوصی وجود ندارد. تنها حمایتی که قانونگذار ارائه می کند، بیمه بیکاری کارگران بخش خصوصی است و با توجه به تعداد مشمولان بیمه بیکاری و بیکاری در حال حاضر، ممکن است این سازمان نتواند از این تعداد کارگر بیکار حمایت کند. فقط به این فکر کنید که چند هزار نفر به خاطر فولاد مبارکه بیکار شدند.
این وکیل در مورد برخی از مشاغل مانند کار به عنوان راننده تاکسی آنلاین صحبت می کند که هیچ کدام توسط گروه هایی که در آنها کار می کنند بیمه نمی شوند. بنابراین فرصتی برای طرح مطالبه ندارند: «بحث دیگر مسئولیت اجتماعی بخش خصوصی است که به جای اینکه بحث اخراج را از ابتدا مطرح کند، به گونه ای دیگر حوزه را مدیریت می کند، راهکارهای قانونی وجود دارد که به جای اینکه کارفرما نیروی کار را تعدیل کند، از راه دیگری استفاده می کند.
به عنوان مثال در این مورد اعلام می کند که کارفرما نیمی از کار را پرداخت می کند، یعنی 15 روز از ماه را از آنجایی که میزان کار نصف شده است. از سوی دیگر در حالی که در دوره قبل اینترنت سامانه جامع قطع شده بود و این امر پرونده کارگران را سخت می کرد، اکنون جنگ همه چیز را پیچیده تر کرده است. با این حال، همه مشاغل می توانند در صورت رد یا تعدیل ناعادلانه به این سیستم شکایت کنند. حتی اگر قرارداد شفاهی بسته شده باشد، می توانند با چاپ فاکتورهای ماهانه، حقوق خود را پیگیری کنند.