اینترنت پس از بیش از 20 روز قطعی و قطعی گسترده اکنون در قالب «چکانه» در دسترس کاربران ایرانی قرار گرفته است. بازگشتی که به جای بازگرداندن دسترسی عادی به حالت تعلیق شباهت دارد.
به گزارش شرق، گزارش های بین المللی مانند NetBlocks و Cloudflare نشان می دهد که آنچه امروز به عنوان اینترنت در ایران موجود است، اینترنت پایدار نیست. بلکه شبکه ای است با محدودیت های شدید، فیلتر چند لایه و اعوجاج که هر روز، حتی هر ساعت، تغییر شکل می دهد. در چنین شرایطی که دسترسی به اینترنت به یک «مسیر باریک» تبدیل شده است، کاربران اکنون برای دسترسی به خدمات بینالمللی که سختتر از قبل فیلتر شده است، به مسیری ناامن، ناپایدار و پرهزینه روی آوردهاند: فیلتر برشهایی که برای یک ثانیه وصل میشوند و ساعتها قطع میشوند. این ضرورت به سرعت بازار سیاه چند میلیونی را به وجود آورد: بازاری که فیلترشکن ها از 300 هزار تومان شروع می شد و در برخی موارد تا 12 یا حتی 15 میلیون تومان هم قیمت داشتند. نه بازاری شفاف است و نه قابل ردیابی و نه امن.
در این بازار غیرشفاف، عده ای ادعا می کنند که به کمک سیم کارت های استارلینک به اینترنت دسترسی دارند. فروشنده ای که ادعا می کند این سیم کارت ها را دارد می گوید که این سیم کارت تا دو روز دیگر می رسد و دو سال کار می کند. همچنین همانطور که این فروشنده اعلام کرد سرعت اینترنت این سیم کارت متصل به استارلینک بسیار بالا و در عین حال سالم و غیرقابل ردیابی است اما وقتی با این سوال مواجه می شوید که این سیم کارت چگونه پشتیبانی می شود و اگر سیم کارت به دست ما برسد و اینترنت نداشته باشد چه اتفاقی می افتد، با یک کلیک شماره ما را مسدود می کند.
“این کار می کند، ما آن را تضمین نمی کنیم”؛ داستان فروشندگان فیلتر شکن
در بازار موبایل، در کانال های تلگرامی و حتی پیام های دایرکت اینستاگرام، فروشندگان ضد فیلتر با ادبیاتی رایج صحبت می کنند: «الان همه چیز ناپایدار است»، «اینترنت نیست، هر لحظه ممکن است قطع شود»، «ما فقط خدمات ارائه می دهیم، گارانتی نمی دهیم». اما قیمت ها افتضاح است. محبوب ترین «وی پی ان» ها بین 300 هزار تا 1 میلیون تومان به فروش می رسند. خدمات معمولاً یک یا سه ماه طول می کشد و برخی حتی پشتیبانی ندارند.
فروشندگان می گویند این VPN های به اصطلاح “ارزان” بیشترین مشتری را دارند. زیرا کاربران ترجیح می دهند بیش از یک سرویس خریداری کنند و یکی از آنها ممکن است کار کند. یکی از خریدارانی که برای یافتن فیلترشکن به بازار موبایل آمده است، می گوید که در 20 روز گذشته نزدیک به 10 میلیون تومان برای خرید فیلترشکن خرج کرده است. خدماتی که هر کدام پس از چند ساعت یا چند روز خاموش می شوند.
او می گوید که در نهایت از طریق یکی از دوستانش به فروشنده فروشگاهی معرفی شد که ادعا می کرد VPN او حتی در دوره ای که اینترنت به طور کامل قطع شده بود “بدون وقفه” کار می کند. او میگوید: «فقدان کامل از دنیا برای من کافی بود. برخی از فروشندگان پا را فراتر می گذارند و ادعا می کنند که “VPN”هایی دارند که در جریان اعتراضات و قطع برق سراسری فعال بودند. ادعاهایی که هیچکس حاضر به ارائه جزئیات فنی یا شواهدی برای آنها نیست. پشتیبانی؟ “بعضی را داریم، برخی را نداریم.” پس دادن؟ “ممکن نیست”. آنچه این روزها در فضای سیاه اینترنت در بازار به چشم می خورد، بازاری است که حول محور بلاتکلیفی می چرخد، اما مشتریانش مجبورند در این شرایط اقتصادی وارد آن شوند و هزاران و حتی میلیون ها تومان را برای یک اتصال ساده خرج کنند.
افسانه فیلترشکن 12 میلیونی و آنتن استارلینک
در انتهای بالای این بازار «وی پی ان»هایی قرار دارند که قیمت آنها به 8، 12 و حتی 15 میلیون تومان می رسد. فروشندگان این خدمات دلیل گرانی را «اتصال استارلینک» یا «اینترنت واقعا نامحدود» عنوان می کنند.
یکی از این فروشندگان “وی پی ان” در پاسخ به این سوال که چرا قیمت “وی پی ان” برای من به عنوان خریدار 12 میلیون تومان است، گفت: اینترنت شما از طریق آنتنی که ماهواره ها را از استارلینک دریافت می کند، ارائه می شود، به همین دلیل قیمت آن بالاست، کاری که باید انجام دهید این است که یک آنتن ماهواره معمولی بخرید و در زمان خاموشی اینترنت داشته باشید و در زمان خاموشی اطلاعات غیرمعمول است، اما در هنگام خاموشی اینترنت پاسخگو نیست.
یک کارشناس فنی تاکید می کند که استارلینک فقط با تجهیزات مخصوص خودش کار می کند و با دیش های ماهواره معمولی یا تجهیزات غیر رسمی نمی توان به اینترنت متصل شد. با این حال، او می گوید که جزئیات فنی دقیق برای تایید یا رد قطعی این ادعاها لازم است. جزئیاتی که فروشندگان از دادن آنها اجتناب می کنند.
فروشنده دیگری که «وی پی ان» خود را به قیمت تقریبی 8 میلیون تومان می فروشد، مدعی است با اتصال به سرورهای استارلینک می تواند اینترنت نامحدود در اختیار مشتری قرار دهد. یکی دیگر از کارشناسان فنی این ادعا را «کاملاً غیرممکن» نمی داند، بلکه آن را پرخطر، ناپایدار و نیازمند زیرساخت ها و دانش فنی خاص می داند و می گوید: «حتی اگر امکان پذیر باشد، چیزی جز یک خطر امنیتی و احتمال قطع ناگهانی برای کاربر عادی نیست».
“سیم کارت استارلینک”؛ یک وعده ارزان، یک پایان مشکوک
در کنار VPN های میلیونی، ماجرای دیگری نیز در شبکه های اجتماعی دست به دست می شود: فروش سیم کارت استارلینک به قیمت ۷۰۰ هزار تومان. پس از دو روز پیگیری، فردی را که چنین ادعایی را در اینستاگرام مطرح کرده است، پیدا می کنم و از او می خواهم که عملکرد این سیم کارت ها را به من اطلاع دهد تا از خرید مطمئن شوم.
می گوید این سیم کارت ها مستقیماً به استارلینک متصل هستند، حجم نامحدودی دارند، دو سال گارانتی دارند و ظرف 48 ساعت به دست مشتری می رسند. به گفته وی، این سرویس «کاملاً ایمن» است و هیچ محدودیتی برای اینترنت وی وجود ندارد. به او می گویم اما برخی گزارش دادند که این سیم کارت ها کلاهبرداری است و استارلینک سیم کارت ندارد. فروشنده مدعی است که اینها همه تهمت است و عده ای سعی در نابودی کسب و کار او دارند.
در نهایت وقتی سوال خاصی پرسیده می شود که آیا در صورت کار نکردن سیم کارت یا قطع اینترنت پشتیبانی وجود دارد و مکانیزم فنی آن چیست و در سایت استارلینک خبری از وجود این سیم کارت ها نیست، اتصال قطع می شود و فروشنده شماره من را مسدود می کند. در این بازار، بلاک کردن پاسخی است که جایگزین پشتیبانی می شود.
در نهایت استارلینک عکس مربوط به تبلیغ و فروش سیم کارت را از صفحه اینستاگرام خود حذف کرد. این آگهی نشان می دهد که چگونه عده ای با وعده های جعلی و غیرفنی سعی در کلاهبرداری از کاربران در زمانی که تشنه اینترنت امن و بی دردسر در کشور هستند، دارند.
انفجار فیلترینگ شبکه و ناامنی
شهریور ماه «بهزاد اکبری» مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت اعلام کرد: تقریباً 80 درصد کاربران اینترنت در ایران از «وی پی ان» استفاده می کنند و تقریبا 70 درصد از ترافیک کشور از طریق بستر «وی پی ان» انجام می شود. این شکل به تنهایی نشان می دهد که فیلترشکن دیگر یک ابزار حاشیه ای نیست، بلکه به بخشی جدایی ناپذیر از تجربه استفاده از اینترنت در ایران تبدیل شده است.
اکبری گفت: این وضعیت مهندسی ترافیک شبکه را مختل می کند و باعث بدتر شدن کیفیت خدمات و افزایش آسیب پذیری های امنیتی می شود. زیرا ترافیک کاربران به جای مراکز داخلی به سمت سرورهای خارجی هدایت می شود.
در ابتدای دی ماه، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت از دفع یکی از بزرگترین حملات DDoS جهان به شبکه ایران خبر داد. این حمله که از 125 هزار منبع در نقاط مختلف جهان انجام شد، حجمی بیش از 720 میلیون بسته در ثانیه داشت. این حمله وارد لیست 12 حمله DDoS برتر جهان شد.
گزارش Cloudfeller در سال 2025 نیز تصویر هشدار دهنده ای را نشان می دهد: 6.2 درصد از کل ترافیک اینترنت ایران به عنوان ترافیک مخرب یا حملات DDoS شناسایی و رد شد. عدد بالایی که هم می تواند نشانه حملات واقعی باشد و هم نتیجه تلاش کاربران برای دور زدن محدودیت ها.
از نظر زیرساخت، ایران همچنان بر پروتکل های قدیمی متکی است. 79 درصد از ترافیک روی HTTP/1 است. x در حال اجرا است و تنها 3.8٪ به HTTP/3 رسیده است. پذیرش IPv6 نیز حدود 5.5٪ است. با کشورهایی مانند هند که به 67 درصد رسیده است تفاوت معنی داری وجود دارد.
Cloudflare گزارش می دهد که در سال 2025 بیش از 174 قطع بزرگ اینترنت در سراسر جهان رخ خواهد داد و تقریباً نیمی از آنها ناشی از تصمیمات دولت خواهد بود. روندی که ایران نمونه بارز آن است.
چرخه ای که هرگز بسته نمی شود
اما در عین حال مسئولان و نمایندگان مجلس می گویند که گردش مالی در بازار فیلتر شکن ها حدود 20 تا 50 هزار تومان است. مشخص نیست دقیقا چه کسی بازار را کنترل می کند. اخیرا یکی از نمایندگان مجلس گفته است که سیاست فیلترینگ اشتباه است و نتیجه آن چیزی جز افزایش فیلترشکن ها، ناامنی داده ها و بازی با افکار عمومی نیست.
وی تاکید می کند که وضعیت فعلی نه اینترنت رایگان است و نه فیلترینگ شفاف. برعکس، وضعیت خاکستری است که هزینه های آن مستقیماً بر دوش مردم است. شاید منبع اصلی فروش انواع فیلترشکن ناشناخته باشد، اما پیگیری های چندین ساله نشان می دهد که برخی از فیلترشکن ها از طریق افراد یا بهتر بگوییم شرکت هایی به فروش می رسد که در توسعه زیرساخت های فیلترینگ در شبکه ارتباطی کشور نقش دارند.
اینترنت محدود می شود، قطع می شود، گران می شود و امنیت کمتری دارد
آنچه امروز در ایران می گذرد فقط قطع یا فیلترینگ اینترنت نیست. در عوض، این یک چرخه معیوب است که در آن محدودیتهای متوالی بازار سیاه ضد فیلتر را گسترش میدهد، هزینه دسترسی را افزایش میدهد و امنیت شبکه را تضعیف میکند.
کاربری که برای کار، ارتباط و حتی زندگی روزمره به اینترنت نیاز دارد، اکنون مجبور است میلیون ها تومان هزینه کند، خطر لو رفتن اطلاعات خود را بپذیرد و هر روز با احتمال قطع شدن سرویس از خواب بیدار شود. امروزه کاهش اینترنت تنها دسترسی را محدود نمی کند. اینترنت را گرانتر، ناامنتر و نابرابرتر کرده است. و در همین حال، سود واقعی به بازاری می رود که در تاریکی رشد می کند و هر روز چاق تر می شود.